Кіріспе
Ла Пальмир зообағы (фр. Zoo de La Palmyre, zo. o də la palmiʁ) – Францияның оңтүстік-батысындағы Роян қаласына жақын, Шарант-Маритим департаментінің Лес-Матес коммунасында орналасқан зообақ. Ол 1966 жылы Клод Кайль Кубр орманында құрған. Жалпы ауданы , оның ішінде 14 гектары ландшафтық бақ, зообаққа келгендерге 145 түрге бөлінген 1600-ден астам жануарды көруге мүмкіндік береді. Оларды аралап қарау үшін шамамен 14 километрден астам қашықтықты жүру қажет.
Тарих
Ла Пальмира зообағы 1966 жылы ресми түрде есігін ашты, бірақ жоба 1957 жылы оның негізін қалаушы Клод Кайльдің күш-жігерінің арқасында жартылай ресми түрде басталды. Ол 14 жасында жұмыс істей бастаған газетшінің ұлы еді. Жиырма жасына келгенде ол болашақ әйелі Иренмен танысты, оның ағасы Лимож қаласына жақын Кростильде шағын зоологиялық бақтарды ұстады. Клод Кайль қайын ағасына көмектесу арқылы жануарларға деген құмарлығын ашты. Соның нәтижесінде ол осы салаға қызығуын күшейтіп, зоологияны оқуға түсті.
Жылжымалы зоопарк
1957 жылы әйелі және Патрик пен Бруно атты екі баласымен бірге Францияны аралап, мектептерде көрсетілімдер ұйымдастырған шағын саяхат зообағымен бастады. 1960 жылдары ол Африкаға жануарларды аулау үшін баруға шешім қабылдады. Пигмейлермен болғаннан кейін, Камеруннан гориллалар мен шимпанзелерді әкелді. Содан кейін Кенияға кетіп, Кикуйудің көмегімен зебралар, антилопалар және жирафтарды ұстады, бірақ жануарларды тасымалдау және салық төлеуге жеткілікті қаражаты болмады. Ол Францияға қайтып келді, бірақ үш айдан кейін қажетті ақшамен қайта оралды. Бірақ, оның командасына сеніп тапсырылған жануарлар жоғалып, Кикуйу оларды өлтірген болып шықты. Клод Кайле содан кейін үш жыл бойы мектептердегі көрсетілімдер мен саяхаттарын жалғастырды.
Ла-Пальмир жануарлар дүниесін құру
Кенияға оралғаннан кейін ол бүкіл әлемдегі зоопарктерге жануарларды ұстап, жеткізген Карр Хартлиге қосылды. Бұл жолы операция сәтті аяқталды, содан кейін ол Францияға экзотикалық жануарлардың тобымен оралды және Атлант мұхитының жағалауында, теңіз қарағайлары мен мәңгі жасыл емендердің орманының ортасында Пальмираға қоныстанды. 1966 жылдың маусым айында 3 гектар жерге 60 жануар орналастырылған зоопарк есігін ашты. Тамыз айының соңында паркті 129,5 мың адам бақылап көрді. Зоопарк сәттілігі артып, кеңейіп, жаңа жануарларды қабылдады. Сол кезде зоопарк жануарларын отбасы мүшелері деп есептегендіктен, аналары тастап кеткен балаларын сүттен тамақтандыратын еді. Бірақ бүгінде жануарлардың табиғатын өзгертуден сақтау үшін оларды балалар бағында емес, аналары тамақтандырады. Мұндай шаралар тек ерекше жағдайларда қолданылады, мысалы, балаларды тастап кету, ана сүтінің жетіспеуі немесе аналық сезімінің болмауы, немесе анасының қаза болуы сияқты жағдайларда.
Кейбір ерекше фактілер
1976 жылы Кубр орманын қырып, зоопарққа қауіп төндірген және зоопарқтан бірнеше жүз метр қашықтықта сөнген үлкен өрт салдарынан көптеген жануарлар эвакуацияланды. 1996 жылы мұз аюлары үшін су бассейні салынды. Зиярәтшылар мұз аюларын судың астынан да, жер бетінен де қалың шыны қабырғалар арқылы бақылай алады. 2000 жылдың қазан айында 1992 жылы туған аналық гепардтың сілекей және қимыл-қозғалыс бұзылыстары байқалды. Барлық күтімге қарамастан, жануардың жағдайы нашарлап, доктор Тьерри Петит 2001 жылдың ақпан айында оны өлтіруге мәжбүр болды. Лиондағы Францияның тағамдық қауіпсіздік агенттігі (AFSSA) жүргізген зерттеуде жануардың сиырдың губка тәрізді энцефалопатиясы (BSE) – көбінесе "қараңғы мал ауруы" деп аталатын – ауруы анықталды. Бұл Францияда туған жануарда BSE жұқтырған алғашқы жағдай еді. Жануар, тауық еті қосылған рационымен бірге, жүйке жүйесінің қалдықтарымен ластанған етті жеген болуы мүмкін. Бұл зоопарқтың тарихындағы жалғыз осындай жағдай болды.
Соңғы жаңалықтар
2014 жылы зообақтағы 600 құс қоныс аударатын жабайы құстар арқылы таралатын құс тұмауының жаңа түріне қарсы вакцинацияланды. 2014 жылдың соңында толық оқшаулаудан және 2015 жылдың басында биологиялық қауіпсіздік шараларымен ішінара оқшаулаудан кейін, құстарды ғимараттарда немесе вольерлерде ұстау қиын болды, әсіресе туристік маусым басталып кеткендіктен вакцинация жүргізілді. Зообақ бұрын да құс тұмауына қарсы вакцинация жасаған. Әлемде санаулы жұптары ғана қалған Бали штарлигі сияқты кейбір сирек түрлерге құс тұмауының эпизоотиясынан ерекше күтім қажет болды. 2005 жылдың қазан айында Клод Кайль зейнеткерлікке шықты, ал оның орнын ұлы Патрик Кайль басты. 12 жастағы амур жолбарысы 2006 жылдың маусым айында Пальмир зообағынан Амневиль зообағындағы Тундраға, аналық жолбарыға қосылу үшін кетті. 2006 жылғы жазғы ыстық толқыны кезінде кейбір жануарларға, әсіресе африкалық пингвиндерге арнайы құрылғылар орнату қажет болды, олар үшін буландырғыш орнатылды.
Симитарлық қайың
Көбінесе отыз жылға жуық уақыт бойы Сахараның барлық аймағында мекендеген орикс, бүгінде жойылудың қаупіне тап болды, оның себебі – аң аулау (мүйіздері үшін) және адамның шаруашылық қызметі. Түрдің соңғы өкілдерінің саны шамамен отызға жетеді, олар енді тек Чадта және Нигердегі екі оқшауланған аймақта ғана қалды. Осы себепті орикс Еуропалық өсіру бағдарламаларының (EEP) назарында, және Пальмира зообағы осы бағдарламаға белсенді қатысады. 1999 жылдың 11 наурызында Еуропаның жеті зообағынан келген он төрт орикс, оның ішінде Пальмира зообағында өсірілген екі атасы, Тунис мемлекетіне, Сиди Туи қорығына, көбейту ядросын құру мақсатымен қайта қоныстандырылды. Жаңадан әкелінген жануарлар жеткілікті мөлшерге жеткеннен және жергілікті халық олармен қатар өмір сүруге үйренгеннен кейін, олар шөлге босатылады.
Борнео орангутаны
Орангутан Суматра және Борнео аралдарындағы тропикалық ормандарының жойылуы салдарынан жойылу қаупіне тап болып отыр. Соңғы он жылда орангутанның жабайы популяциясының 30-50% құрып кеткені естілді. Бүгінде жабайы орангутанның соңғы топтары негізінен қорғауға алынбаған аймақтарда, адамдардың пайдалануына (орманды кесу және егін шаруашылығы) байланысты нашарлаған жерлерде қалды. Күні бүгінге дейін орангутанның табиғи ортасы жан-жақты зерттелмеген, және олардың тез жойылып кетуі мүмкін деген пікір қалыптасқан. Осы себепті, Еуропалық өсіру бағдарламаларына қатысудан бөлек, Пальмира зообағы жануарлардың туған жерлерінде, атап айтқанда орангутан мен гиббондарды қорғауға бағытталған көптеген орынды қорғау және зерттеу бағдарламаларын қаржыландырады.
Алтын арыстан тамарины
1992 жылы жануарлар бағы осы түрді – орман шаруашылығының дамуы мен адам халқының өсуі салдарынан 1960 жылдың соңынан бері қауіп төніп тұрған тамарин маймылдарын Бразилияға құтқару операциясы аясында жіберді. 1995 жылы табиғатта шамамен 500 тамарин маймылы болды, олардың 125-і қайта қоныстандырылған немесе қайта қоныстандырылған маймылдардан туған. Бұл 125 маймыл 26 топта өмір сүрді. 1999 жылы қайта қоныстандырылған немесе қайта қоныстандырылған маймылдардан тараған популяция 43 топтан және 302 маймылдан тұрды. Олар Poço das Antas қорығында (5500 гектар және 20 жылдан астам тарихы бар) және 15 жеке бағдарламада қоныстанды. Бүгінде зоопарктар жүзеге асырған қайта қоныстандыру бағдарламаларының арқасында олардың саны 1970 жылы бар болғаны 200 болғанмен, 1000-ға жетті. Бақыланатын ормандардың қабылдауға дайын сыйымдылығына қол жеткізілген деп есептеледі.
Азиялық пил
Пальмира зообағында 1969 жылы туған, 1983 жылғы 25 қаңтарда Фрежус зообағынан келген репродуктивті бұқа-аждаһа Шинто бар. Одан кейін, 1983 жылы туған Аликс және 1984 жылы туған Малисия есімді екі ана да 1991 жылғы 11 қаңтарда келді. Зообақтағы алғашқы фил баласы 1995 жылғы 26 қазанда Аликс Омалинді дүниеге әкелген кезде туды. Одан кейін 1996 жылғы 7 шілдеде Жаки дүниеге келді, ол 2001 жылғы 9 қазанда Понт-Скорф зообағына, содан кейін 2004 жылғы 12 қазанда Острава зообағына ауыстырылды, бірақ 2005 жылғы 25 наурызда қайтыс болды. Содан кейін 2001 жылғы 16 маусымда Морис, ал 5 қарашада Анжела дүниеге келді. Соңғы кезде 2006 жылғы 27 қаңтарда туған Зиха дүниеге келді. Бұл туған балалар еуропалық көбейту бағдарламасы үшін маңызды, себебі олар сирек кездеседі. Францияда Винсенн зообағы күтіп-жөндеу үшін жабылып, Пальмира зообағы ғана Азия пилдерінің көбеюін қадағалайды. Азия пилдерінің саны табиғатта азайып барады, ал тұтқындағы популяцияны жеткілікті кадр болмаса сақтау қиын. Ұрпақ беруге қабілетті еркекті ұстау үшін арнайы жабдықтар мен бақылау персоналы қажет, сондықтан көптеген зообақтар осы пахидермаларды көбейтуге тырысудан бас тартты.
Ақ бұқа
2006 жылдың маусым айында екі ақ мүйіз бұршағы (Whi және Noëlle) бар Пальмира зообағы, Еуропалық зоопарктар мен аквариумдар қауымдастығы (EAZA) ұйымдастырған мүйіз бұршақтарды қорғау науқанына қосылды және Африка мен Азиядағы мүйіз бұршақтарды қорғаудың кем дегенде 13 бағдарламасын қаржыландыру үшін 350 000 евро жинауды жоспарлады. Бұл жануарлар бірнеше он жылдар бұрын көптеп кездесетін, бірақ бүгінде жойылу қаупі төніп тұр, себебі олардың қоныс орындары жойылған, әрі мүйіздері үшін браконьерлік жасалады. Мүйіздер қарапайым кератиннен – тырнақтар мен шаштардан тұрса да, Қытайдың дәстүрлі медицинасында немесе Йеменде пышақ саптарын жасау үшін жоғары бағаланады. 19-шы ғасырдың басында әлемдегі саны 2 миллионнан астам болса, бүгінде барлық түрлерінің саны шамамен 30 000-ға дейін азайды. Пальмира зообағы сондай-ақ ветеринариялық мектептер мен ғылыми-зерттеу институттары жүргізіп жатқан ақ мүйіз бұршақтардың көбеюіне қатысты зерттеу бағдарламаларына қатысады.
Қаржылық аспект
Жаңа Аквитания аймағының маңызды экономикалық факторы болып табылады, 750 000 келушісі (оның ішінде 10% мектеп оқушылары) және 9 миллион еуро сату көлемімен, Пуатьедегі Футуроскоп (1 200 000 келуші) және Ла-Рошель аквариумы (850 000 келуші) аймақтағы демалыс индустриясының келушілер санының 50% және кірістің жартысын құрайды. Бұл Франциядағы ең көп келушіні қабылдайтын зообақтардың бірі.
Жануарлар тұтынатын азық-түлік
Пальмираның 1600 жануары – тамақтандыруға қажетті үлкен мөлшердегі азық. Мысалы, жыл сайын тұтынылатын азық: 250 тонна жем және 70 тонна сабан – шөп жейтін жануарларға: жирафтарға, пілдерге, антилопаларға, зебраларға, мүйізқұйрықтарға және т.б. 180 тонна жаңа жемістер мен көкөністер – шымпанзелерге, гориллаларға, орангутандарға, мармосеттерге, сақиналы лемурларға, лемурларға, кенгуруларға, жартастарға және т.б. 50 тонна ет – ет жейтін жануарларға: арыстанға, пантераға, жолбарысқа, ягуарға, сілеусінге, ақ аюға және т.б. 30 тонна – фламинголарға, маймылдарға, пандаларға және т.б. арналған қосымша азық. 20 тонна балық – теңіз арыстандарына, пингвиндерге, ақ аюларға, пеликанға, сусарларға және т.б. 10 тонна әртүрлі тұқымдар, жүгері және т.б. – қалақайларға, араларға, шығыс розелласына, калаоларға, тураколарға, Никобар нақтыкөзіне және т.б.
250 tons of fodder and 70 tons of straw consumed by the herbivores, giraffes, elephants, antelopes, zebras, rhinoceros, etc. 180 tons of fresh fruit and vegetables soups by the chimpanzees, gorillas, orangutans, marmoset, ring tailed lemur, lemurs, kangaroos, bats, etc. 50 tons of meat per the carnivores, lions, panthers, tigers, jaguars, lynx, polar bear, etc. 30 tons of feeding stuffs compound by the flamingos, monkeys, pandas, etc. 20 tons of fish by the otaries, penguins of the course, polar bears, pelicans, otters, etc. 10 tons of various seeds, corn, etc., by hornbill, macaw, eastern rosella, calaos, turaco, Nicobar pigeons, etc.
Жануарлар дүниесіндегі қызмет
Жануарлар бағы жыл бойы ашық, және мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін толыққанды қолжетімді, тегін автотұрақ бар, сондай-ақ саябақ ішінде демалу мен тамақтануға арналған орындар ұсынылады.
Көрікті жерлер
Көптеген жануарларды табиғи ортасына ең жақын мүмкін жағдайда көрсетумен қатар, жануарлар бағы сәуір айынан қазан айының соңына дейін Калифорния теңіз арыстандарының, сондай-ақ попугайлар мен какадулардың қойылымдарын ұсынады.