Кіріспе

Тивоизация – GNU General Public License (GNU GPL) сияқты авторлық құқықты сақтайтын бағдарламалық жасақтама лицензиясының шарттарымен бағдарламалық жасақтаманы енгізетін, бірақ пайдаланушыларға осы аппараттық құралда бағдарламалық жасақтаманың өзгертілген нұсқаларын іске қосуға мүмкіндік бермейтін аппараттық шектеулерді немесе цифрлық құқықтарды басқару (DRM) жүйесін пайдалану. Ричард Столлман Free Software Foundation (FSF) атынан TiVo брендінің цифрлық бейне жазба құрылғыларында (DVR) GNU GPL лицензиясымен берілген бағдарламалық жасақтаманы қолдануына байланысты осы терминнің пайда болуын айтты, олар өздерінің дизайны бойынша модификацияланған бағдарламалық жасақтаманы белсенді түрде тоқтатады. Столлман бұл практика пайдаланушыларды GNU GPL қорғауға тиіс болған бірқатар бостандықтардан айырады деп санайды. FSF тивоизацияланған аппараттық құралдарды «жеке меншік диктаторлар» деп атайды. Free Software Foundation GNU General Public License 3-ші нұсқасында тивоизацияға тыйым салады. Дегенмен, көптеген бағдарламалық жобалар 3-ші нұсқаны қабылдағанымен, Linux ядросының авторлары 2-ші нұсқадан 3-ші нұсқаға көшуден бас тартты.

Өмірбаян

TiVo бағдарламалық жасақтамасы Linux ядросы мен GNU бағдарламалық жасақтамасын қамтиды, екеуі де GNU General Public License (GPLv2) нұсқасының 2-ші нұсқасы бойынша лицензияланған. GPLv2 дистрибьюторлардан бағдарламалық жасақтаманы алған әрбір адамға сәйкес бастапқы кодты ұсынуды талап етеді. Бұл талаптың мақсаты – GPL-мен қамтылған бағдарламалық жасақтаманы пайдаланушыларға өздерінің қажеттіліктеріне сай өзгертуге мүмкіндік беру. Free Software Foundation ұйымының өкілі Рихард Столлман TiVo компаниясы GPL лицензиясының мақсатын бұзып, өнімдерінде тек бағдарламаның цифрлық қолтаңбасы TiVo өндірушісі бекіткен нұсқаулармен сәйкес келген жағдайда ғана іске қосатынын айтады. TiVo GPL v2 талабына сәйкес бастапқы кодын өзгерту үшін жариялағанмен, кез келген өзгертілген бағдарламалық қамтамасыз ету TiVo аппараттық құралында жұмыс істемейді. Software Freedom Conservancy ұйымының өкілі Брэдли Кун Столлманның пікірін жоққа шығарады. Кун TiVo бағдарламалық жасақтаманы ауыстыруға тікелей тыйым салмайтынын, бірақ TiVo-ның меншік бағдарламалық жасақтамасы кез келген ашық кодты компоненттер ауыстырылса жұмыс істемейтіндей етіп жасалғанын, сондықтан пайдаланушылар меншік бағдарламалық жасақтамаға толыққанды ашық кодты баламаларды табуға мәжбүр болғанын мәлімдейді. Кунның пікірінше, TiVo «тиволастырмады», GPLv2 «тиволастыруды» болдырмау үшін жеткілікті болды, ал GPLv3 патенттік бағдарламалық жасақтаманың жұмыс істеуін жалғастыруға қатысты қосымша, қажетсіз талап қосты.

GNU GPLv3 лицензиясы бойынша

2006 жылы Free Software Foundation (FSF) TiVo-ның пайдаланушыларды өзгертілген бағдарламалық жасақтаманы іске қосудан техникалық түрде тоқтату жүйесімен күресуге шешім қабылдады. Содан кейін FSF GNU General Public License (GPLv3) үшінші нұсқасын жасады, ол осы әрекетті тыйымдайтын ережелерді қамтиды. Эбен Могленнің айтуынша, “лицензия заңды түрде ережелерін бұзуға тыйым салғандай, техникалық құралдармен ережелерін бұзуға да сондай айқындықпен тыйым салуы керек”. GPLv3 екінші нұсқасы “тиволандыру” ережелерін нақтылауға тырысты. Дегенмен, кейбір Linux ядросын дамытушылары бұл нұсқа цифрлық қолтаңбаларды пайдаланудың пайдалы жағдайларын да тыйымдауы мүмкін деп алаңдады. Сталлман мен Free Software Foundation бұл алаңдаушылықтардың бір бөлігіне жауап беруге тырысып, GPLv3 қауіпсіздік мақсатында жеке цифрлық қолтаңбаларды рұқсат ететінімен, тиволандыруды болдырмайтынын мәлімдеді. 2007 жылдың 28 наурызы мен 31 мамырында жарияланған GPLv3 үшінші және төртінші талқылау нұсқаларында, тиволандыруға қарсы ереже бизнеске бағдарламалық жасақтама таратылғанда қолданылмау үшін шектелді. Осылайша, медициналық құралдар мен дауыс беру машиналары осы ережеге кірмейді. GPLv3 соңғы ресми нұсқасы 2007 жылдың 29 маусымында жарияланды, ол тиволандыруға қатысты төртінші нұсқадан ешқандай маңызды өзгерістер жасамады. Линус Торвальдс жаңа нұсқаның DRM-ге қатысты ұстанымына “қатты риза” екенін айтты. Алайда, ол әлі де Linux ядросын GPLv3 бойынша қайта лицензиялауды қолдамайды, былай деп мәлімдеді: Сталлман оны “тиволандыру” деп атайды, бірақ ол бұл сөзді өзі ойлап тапқан, мен оны ұнатпаймын, сондықтан оны пайдаланбаймын. Менің ойымша, бұл дұрыс емес, себебі TiVo ешқандай қателік жасаған жоқ, тіпті FSF та мұны мойындады. Олар өздерінің аппараттық құралдарын жасап, контент өндірушілермен DRM мәселелерін шешіп, осы аппараттардың қауіпсіздігін қорғауды қалайды. Ядролық лицензия *ядроны* қамтиды. Ол жүктеу құрылғыларын және аппараттық құралдарды қамтымайды, менің ойымша, өздерінің аппараттық құралдарын жасайтын адамдар оларды қалағандай жасай алады. Ол “тек белгілі бір ядроны іске қосу” немесе “лазерлі акулалар” болсын, маған бәрібір. GPLv3 лицензиясының жаңа ережелері TiVo компаниясы 2007 жылдың сәуір айында SEC-ке ұсынған құжатында былай делінген: “Егер GPLv3 нұсқасы кеңінен қабылданса, біз GNU/Linux операциялық жүйесінің болашақ жақсартуларын бағдарламалық жасақтамамызға енгізе алмаймыз, бұл біздің бизнесімізге кері әсер етуі мүмкін”.

Нәтиже

TiVo брендті аппараттық құрылғыларының операциялық жүйесіне кіретін Linux ядросы әлі де GPLv2 шарттары бойынша таратылуда. Ядро GPLv3-ке көшу үшін өзгертілген жоқ, себебі ядроны күтіп ұстаушылар GPLv3-ті тым шектеуші деп есептейді, алайда кейбір ядроны дамытушылар, мысалы Алан Кокс, басқаша пікір білдірді. Дегенмен, Linux ядросын басқа лицензиямен ұсыну авторлық құқық иелерінің өте көп санына байланысты, ықтимал емес. Көптеген GPL бағдарламалық қамтамасынан айырмашылығы, ядро тек GPLv2 лицензиясымен, "немесе, сіздің таңдауыңыз бойынша, кез келген келесі нұсқа" деген сөздерсіз беріледі, сондықтан ядроны жаңа нұсқамен лицензиялау үшін барлық авторлық құқық иелерінің келісімі қажет. Tivoized кіріктірілген жүйелерде кеңінен қолданылатын басқа да бірнеше жобалар, мысалы BusyBox, GPLv3-ке көшуден бас тартты.