Кіріспе

Қазіргі заманғы медициналық технологиялар

Клиникалық инженерия – биомедициналық инженерияның денсаулық сақтауды оңтайландыру үшін медициналық технологияны пайдалануға жауапты саласы. Клиникалық инженерлер биомедициналық жабдықтар техниктерін (BMET) оқытып, қадағалайды, ауруханаларды тексеру және аудит жүргізуде мемлекеттік реттеуші органдармен жұмыс істейді, сондай-ақ аурухана қызметкерлеріне (мысалы, дәрігерлер, әкімшілер, IT мамандары) технологиялық кеңесшілер ретінде көмектеседі. Клиникалық инженерлер медициналық жабдықтардың дизайнын жақсартуға және ауруханалардың жабдықтау тізбектерін жетілдіруге де атсалысады. Өнімді жобалау және қолдану тәжірибесіндегі білімімен, клиникалық инженерлер өнімді әзірлеушілер мен соңғы пайдаланушылар арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. Практикалық іске асыруға баса назар аудару клиникалық инженерлерді революциялық немесе клиникалық қолдануға дайын емес, жаңа идеяларға қарағанда, жақсартуға бейім етеді. Дегенмен, клиникалық инженерлер биомедициналық инновациялардың бағытына ықпал ете алатын уақыт шегін кеңейтуге тырысуда. Ірі ауруханалардың клиникалық инженерия бөлімдері кейде биомедициналық инженерлермен қатар, өндірістік және жүйелік инженерлерді де жұмысқа алады, олар операцияларды зерттеу, адам факторы, шығындарды талдау және қауіпсіздік мәселелерін қарастырады.

Тарих

Клиникалық инженерия термині алғаш рет 1969 жылы Ландолл мен Касерес жариялаған мақалада қолданылған. Кардиолог Касерес бұл терминді ұсынған адам деп саналады. Биомедициналық инженерия саласы да салыстырмалы түрде жақында дамыды, медицинадағы инженерияға арналған алғашқы қоғамдық инженерлік жиын 1948 жылы өткен деп есептеледі. Дегенмен, инженерияны медицинаға қолдану туралы идея мыңдаған жылдарға барып жетеді. Мысалы, 18 ғасырдың басында Стивен Хейлстің жұмысы нәтижесінде өкпе желдеткіші ойлап табылып, қан қысымын анықтауға мүмкіндік болды, бұл медицинаға инженериялық тәсілдерді қолданудың мысалы. 1970 жылдардың басында клиникалық инженерияға көптеген жаңа мамандар қажет болады деп есептелді. АҚШ бойынша болжамдар 5000-ден 8000-ға дейін клиникалық инженерлерді, яғни 250 аурухана төсегіне 1 инженерді көрсетті.

Құжаттарды тіркеу

Клиникалық инженерлер үшін халықаралық сертификаттау комиссиясы (ICC) 1970 жылдардың басында Медициналық құралдарды жетілдіру қауымдастығының (AAMI) қолдауымен клиникалық инженерлерге ресми сертификаттау процесін ұсыну мақсатында құрылды. Клиникалық инженерия саласындағы жоғары оқу орындары да Америка клиникалық инженерия кеңесі (ABCE) ретінде ұқсас сертификаттау бағдарламасын құрды. 1979 жылы ABCE таратылып, оның бағдарламасы бойынша сертификат алғандар ICC сертификаттау бағдарламасына қабылданды. 1985 жылға дейін бар болғаны 350 клиникалық инженер сертификатталды. 1998 жылы жүргізілген сараптама нәтижесінде сертификаттау бағдарламасына сұраныс болмағандықтан, AAMI 1999 жылдың шілдесінде жаңа өтінімдерді қабылдауды тоқтатты. Жаңа, қазіргі клиникалық инженерлік сертификаттау (CCE) 2002 жылы Американдық клиникалық инженерлік колледжінің (ACCE) қолдауымен басталды және оны ACCE денсаулық сақтау технологиялары қоры басқарады. 2004 жылы, сертификаттау процесі басталған алғашқы жылы, 112 адамға бұрынғы ICC сертификаты негізінде сертификат берілді, ал үш адамға жаңа сертификат табысталды. 2006-2007 жылғы AHTF жылдық есебіне (шамамен 2007 жылдың 30 маусымы) дейін 147 адам HTF сертификатталған клиникалық инженерлер қатарына енді.

Анықтама және терминология

1991 жылы ACCE клиникалық инженерді «медициналық технологияға инженерлік және басқарушылық дағдыларды қолдану арқылы пациенттерге көмек көрсететін және оларды жетілдіретін маман» деп анықтады. Клиникалық инженерияны биомедициналық инженерия саласындағы бір тармақ ретінде биомедициналық инженерияның негізгі кәсіби ұйымы – Биомедициналық инженерия қоғамы да мойындайды. ACCE анықтамасымен байланысты кем дегенде екі мәселе жиі шатастыру тудырады. Біріншіден, «клиникалық инженер» «биомедициналық инженердің» ішкі жиыны екені нақты түсініксіз. Бұл терминдер көбінесе бір-бірінің орнына қолданылады: кейбір ауруханалар тиісті бөлімдерін «Клиникалық инженерия» бөлімдері деп, ал басқалары «Биомедициналық инженерия» бөлімдері деп атайды. Техниктер олар жұмыс істейтін бөлімге қарамастан, шамалы айырмашылығымен «биомедициналық жабдықтар техниктері» деп аталады. Дегенмен, «биомедициналық инженер» термині көбінесе кең ауқымды деп есептеледі, себебі ол өндірушілер үшін немесе академиялық ортада медициналық құралдарды жобалайтын инженерлерді де қамтиды. Ал клиникалық инженерлер көбінесе ауруханаларда жабдықтың тікелей қолданылатын жеріне жақын проблемаларды шешеді. Кейбір елдерде, мысалы Үндістанда, клиникалық инженерлер клиникалық қажеттіліктерге жаңашылдық және технологиялық шешімдер табуға дайындалады. ACCE анықтамасынан көрінбейтін тағы бір мәселе – клиникалық инженердің тиісті білімі. Әдетте, сертификаттау бағдарламалары үміткерлерден инженерлік (немесе кемінде инженерлік технология) мамандығы бойынша аккредиттелген бакалавр дәрежесін талап етеді.

Мүмкін жаңа атау

2011 жылы AAMI клиникалық инженерияның жаңа атауын талқылау үшін кездесу ұйымдастырды. Күңкіл талқыдан кейін көпшілік "Денсаулық сақтау технологияларын басқару" деген атауға толық келісті. Клиникалық инженерлер (инженерлер) мен BMET (техниктер) арасындағы шекараның шатасуы себебінен, "инженерлік" сөзі әкімшілер үшін тым шектеулі, ал оқытушылар үшін қолдануға қолайсыз болып көрінді. ABET аккредиттеуі бар колледж мамандық бағдарламасын "инженерлік" деп атауға құқығы жоқ. Сонымен қатар, "клиникалық" деген сөз саланың көлемін ауруханалармен ғана шектейді. Бұл өзгеріс қаншалықты қабылданатыны, клиникалық инженерлік сертификациясына немесе клиникалық инженерліктің биомедициналық инженерліктің бір бөлігі ретінде ресми мойындалуына қалай әсер ететіні әлі белгісіз. Регламенттік және лицензиялау талаптарына сәйкес, инженерлік мамандықтар олармен бірге жұмыс істейтін техниктерден нақтырақ ажыратылатын болуы керек.

Сертификаттау

Клиникалық инженерлік сертификаттауды Клиникалық инженерлік сертификаттау жөніндегі сарапшылар кеңесі басқарады. Талапкердің біліктілігі тиісті (мысалы, аккредиттелген инженерлік немесе инженерлік технология бойынша диплом) болуы, нақты және тиісті тәжірибесі болуы және емтихан тапсыруы тиіс. Сертификаттау процесі үш сағаттық, 150-ге дейін көп таңдаулы сұрақтан тұратын жазбаша емтиханды және жеке ауызша емтиханды қамтиды. Кәсіби инженер ретінде лицензия алған және тіркелген үміткерлерге қосымша балл беріледі, өйткені олардың талаптары өте жоғары. Канадада "инженер" термині заңмен қорғалады. Сондықтан, үміткер сертификатталған клиникалық инженер болу үшін алдымен кәсіби инженер ретінде тіркелуі тиіс (P. Eng.).

Тіркеу

Клиникалық инженерлер HCPC немесе RCT (Клиникалық технологтар тізілімінде) тіркеледі. Тіркеуге дейінгі бағалауды Ұлттық денсаулық сақтау ғылымдары мектебі, Клиникалық ғалымдар қауымдастығы немесе AHCS жүргізеді. Клиникалық ғалым болуға екі HCPC бағдарламасы бар. Біріншісі – Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің ғалымдарды даярлау бағдарламасын (STP) аяқтағандығы үшін берілетін жетістік сертификаты. Екіншісі – STP-ға теңдестігін сәтті көрсеткен жағдайда берілетін теңдестік сертификаты. Бұл жол әдетте тіркеуге үміттенер алдында маңызды ғылыми тәжірибесі бар адамдар таңдайды. Екеуін де AHCS қамтамасыз етеді.

Электрондық және биомедициналық инженерия

Ұлыбританиядағы EBME техниктері мен инженерлері NHS және жеке секторда жұмыс істейді. Олар Ұлыбританияда белгілі Клиникалық инженерия бөлімінің құрамында болады. Олардың міндеті – NHS және жеке денсаулық сақтау ұйымдарындағы медициналық жабдықтарды басқару және күту. Олар Инженерлік кеңесте аттестатталған инженерлер, аға инженерлер немесе инженерлік техниктер ретінде кәсіби тіркеуге ие. EBME қауымдастығы EBME форумдарында өз білімдерін бөліседі. Сондай-ақ, жыл сайынғы екі күндік ұлттық көрме мен конференция өткізіледі, онда инженерлер ең соңғы медициналық өнімдермен танысып, 500 орындық конференцияға қатысады, онда академиялық және бизнес лидерлері өз тәжірибелерін ортаға салады. Конференция 2009 жылы медициналық жабдықтарды басқару саласындағы тәжірибелі мамандардың білімін бөлісу арқылы денсаулық сақтауды жақсарту мақсатында құрылды.

Үндістанда

Денсаулық сақтау саласы күнделікті технологияға негізделіп келеді және осы саладағы мамандарға деген сұраныстың өсуімен бірге жүретін білікті кадрларды қажет етеді. Үндістанның Технология институты (Мадрас), Тривендрум қаласындағы Шри Читра Тирунал медицина ғылымдары және технология институты және Веллордағы Христиан медициналық колледжі елдің адам ресурстарын дамыту қажеттілігін қанағаттандыру мақсатында Клиникалық инженерия бойынша магистратура бағдарламасын іске қосты. Бұл бағдарламаның мақсаты – жергілікті биомедициналық құрылғыларды әзірлеу және технологиялық басқару арқылы елдегі денсаулық сақтау жүйесінің жалпы дамуына үлес қосу. Оқу барысында инженерлік мамандықтарды меңгерген студенттер биология, медицина, қатысты электроника негіздері, клиникалық тәжірибе, құрылғыларды әзірлеу және басқару салаларымен танысады. Студенттер тағылымдама кезінде тәжірибе алу үшін CMC және SCTIMST клиникалық дәрігерлерімен жұптасады. Оқытудың маңызды аспектісі – клиникалық ортамен және медициналық құрылғыларды әзірлеу қызметімен бір мезгілде, ұзақ мерзімді және егжей-тегжейлі танысу. Бұл студенттерге қанағаттандырылмаған клиникалық қажеттіліктерді анықтауға және болашақ медициналық құрылғыларды жасауға қатысуға көмектеседі. Бағдарлама аясында инженерлер денсаулық сақтау саласында технологияны қауіпсіз және тиімді пайдалануды басқару және қадағалауға оқытылады. Бұл курсқа түсу үшін инженерлік, технологиялық немесе сәулет мамандықтарының бірі бойынша бакалавр дипломы және осы мамандық бойынша сұхбаттасу процедурасын қамтитын жарамды GATE нәтижесі қажет.