Кіріспе

1950 және 60 жылдардағы АҚШ термоядролық оқ-дәрісі

W49 – американдық термоядролық оқ-дәрісі, ол Thor, Atlas, Jupiter және Titan I баллистикалық зымыран жүйелерінде қолданылды. W49 оқ-дәрілерінің өндірісі 1958 жылы басталды және 1965 жылға дейін қызметте болды, ал бірнеше оқ-дәрілер 1975 жылға дейін сақтауға алынды. Қарудың өзі – зымырандық мақсатта модификацияланған Mark 28 Y1 оқ-дәрісі болды.

Mod 0 жарылыс басының бастапқы дамуы

1956 жылдың ортасында Thor, Atlas, Jupiter және Titan зымырандары үшін жарылыс бөлігіне қажеттілік туындады. Бұл XW 35 және XW 35 X1 жарылыс бөліктерін әзірлеу жұмыстарына әкелді, жоғары қуатты, жақсартылған X1 XW 35-тен шамамен бір жыл кейін қызметке енгізілуі тиіс болды. Алайда, бұл зымырандардың дамуы кешіктірілді және жобалаушыларға XW 35 X1 үшін жоспарланған қызметке енгізілу күні зымырандармен (Юпитерден басқа) бірдей болатыны белгілі болды. Бұл XW 35-тің жойылуына және XW 28 жарылыс бөліктерін Юпитерге XW 35 X1 қызметке енгенге дейін уақытша жарылыс бөлігі ретінде орнатуға әкелді. 1957 жылдың желтоқсан айында XW 35 X1-дің өндіріске кіру мерзімі кейінге жылды, нәтижесінде Atlas, Titan және Thor зымырандарына да уақытша жарылыс бөлігін орнату туралы шешім қабылдады, ол енді XW49 деп аталды. Жарылыс бөлігі – Mark 28Y1 жарылыс бөлігі болды, ол ішкі қуат көзін алып тастау арқылы өзгертілді, себебі оны жарылыс бөлігін бейімдеу жиынтығы қамтамасыз ететін болды. Бұл жарылыс бөлігі 1958 жылы қолжетімді болады деп күтілді. Жоба жабық және қысыммен жасалды, ал далада бөліктерді ауыстыруға рұқсат етілмеді; жарылыс бөлігіне тек мерзімді электрлік және қысым сынақтары қажет болды. Mark 49 Y1 Mod 0 1958 жылдың наурыз айында жобаланды және 1958 жылдың қыркүйек айында өндіріске түсті. Әлі құпия саналатын себептерге байланысты, WX 35 X1 сол жылдың маусым немесе шілде айында тоқтатылды. Mark 49 Y1 Mod 0-ның диаметрі және ұзындығы құрады. Жарылыс бөлігін 30 күндік интервалмен қысымға сынау және қайта кіру аппараттарына қосылғаннан кейін электрлік сынау қажет болды. Бұл жарылыс бөлігі қаруға берілген 28 вольт тұрақты токты X блогының конденсаторлық батареясына 2200 вольт тұрақты токқа түрлендіру үшін роторлық кескіш инверторын/конвертерін алғаш рет пайдаланды. Жарылыс бөлігі ауада және тікелей соқтығысу арқылы жарылу опцияларына ие болды, ал күшейткіш газдағы жүйе жарылыс бөлігінің қысыммен жабдықталған бөлігінде орнатылды. Mark 49 Y2 Mod 0 жарылыс бөлігі 1959 жылдың шілдесінде жобаланды.

Мод 1, 2 және 3 жарылыс бастары

Mark 49 Mod 1 оқ-дәрісі Mod 0-дан тек инерциялық қоршаған ортаны сезу құрылғысын қамтығандығымен ерекшеленді, ол оқ-дәрі қайта кіру ортасын сезінгенге дейін қарулануға мүмкіндік бермейтін. Бұл өзгерту электрлік немесе процедуралық бұзулар мен қателерден туындаған кездейсоқ жарылыс қаупі және саботаж мүмкіндігіне байланысты жасалды. Осы өзгертуді енгізу туралы өтініш 1958 жылдың қазан айында мақұлданды. Ұсынылған өзгертуде сенсордың ұшу кезінде мүмкіндігінше кеш іске қосылуы және оның оқ-дәріге қол жеткізу қиын және уақытты талап ететіндей етіп орналастырылуы, саботажға жол бермеу мақсатында көзделді. Y1 және Y2 оқ-дәрілері үшін жобалау 1959 жылдың маусымында аяқталды және 1959 жылдың қазан айынан бастап Mod 0 оқ-дәрілеріне қайта жабдықталды. Mark 49 Mod 2 оқ-дәрісінің әзірлеу барысында жобасы тоқтатылды. W49 Mod 0-ден 2-ге дейінгі оқ-дәрілер іштен басталатын қарулар болды, бірақ осы кезде болашақ оқ-дәрілер сырттан басталатыны шешілді. Mod 2 талабы Mod 4 талабымен ауыстырылды. 1959 жылдың қараша айында реактор өнімдерін сақтау қажеттігі туралы шешім қабылданды. Іштен бастау үшін, модуляцияланған нейтронды бастаушыны қолдану үшін жоғары радиоактивті элемент – полоний 210 (210Po) қажет болды. Оның 138,376 күндік жартылай ыдырау периоды болғандықтан, 210Po бастаушыларын үнемі алмастыру және реакторда 210Po-ның тұрақты өндірісі қажет болды. Баламасы – сырттан бастау, дейтерий және тритий газы қоспасын қамтитын импульстік нейтрон генераторы. Бұл құрылғы – электр қуаты берілгенде дейтерий мен тритий иондарын біріктіріп, нейтрондарды өндіретін шағын бөлшектер үдеткіші. Mark 49 Mod 3 оқ-дәрілерін өндіру 1960 жылдың наурыз айында Mark 49 Mod 1 оқ-дәрілерін қайта жабдықтау арқылы басталды. Mark 49 Mod 3 оқ-дәрілерінің жаңа өндірісі 1960 жылдың маусымында басталды.

4, 5 және 6-шы модульді оқ-дәрілер

Юпитерде пайдалану үшін бастапқыда ракетаның қайта кіру бөлігі, Thor, Atlas және Titan зымырандарында қолданылатын жылу жинағыш бөлік орнына, қайта кіру кезінде салқындату үшін абляцияны пайдалануы тиіс болды. Бірақ 1958 жылдың соңына қарай барлық зымырандарға абляциялық қайта кіру бөліктері орнатылатын болып шешілді. Бұл Mark 49 Mod 0 жарыққыш қабылдағышын, XW 49 X1 қайта жобалауды талап етті. 1960 жылдың сәуір айында жарыққыш қабылдағыш өндіріске енген кезде, ол Mod 1 жарыққыш қабылдағышынан оқ ату жиынтығымен де жабдықталды. Mark 49 Mod 4 тек Y2 қуатымен қол жетімді болды, бастапқы жарыққыш қабылдағыштан ұзын болды және абляциялық материалсыз және абляциялық материалмен бірге тиісінше салмағы құрады. Өндіріс 1960 жылдың қазан айында аяқталды. 1962 жылдың сәуір айында Юпитер зымырандарына рұқсатсыз жарылудың алдын алу үшін рұқсаттама құрылғысын орнату туралы сұраныс түсті. 1962 жылдың қыркүйегінде бұл өзгеріс жасалды, Mod 3 жарыққыш қабылдағыштарын түрлендіру арқылы Mark 49 Mod 5 жасалды. Жобаға инерциялық коммутатор жиынтығының ауыстырылуы және жаңа екі бөліктен тұратын жарыққыш қабылдағыш қысым қақпағы кірді, сондай-ақ жарыққыш қабылдағыштың салмағы артты. Соңғы Mark 49 жарыққыш қабылдағышын өзгерту туралы сұраныс 1963 жылдың желтоқсан айында түсті. Бұл өзгеріс Mark 49 Y2 Mod 3 жарыққыш қабылдағыштарының бірнешеуін Mark 49 Mod 6 жасау үшін жарыққыш қабылдағыштарына өзін-өзі жою құрылғысын қосу арқылы түрлендіруден тұрды. Бұл қарулар "Тор" зымыранына негізделген спутникке қарсы қару жүйесі – 437 бағдарламасында қолданылды.

Өнімділігі

Бастапқы W49 Y1 бомбасы B28 Y1 бомбасынан туындаған, оның қуаты басқа дереккөздерде көрсетілген, B28 Y5 бомбасымен бірдей. Бұл Y2 жарылыс зарядының қуаты болуы мүмкін.