Энергиялық харта шарты: Халықаралық ынтымақтастық және даулар

Энергия хартасы келісімі: халықаралық энергия ынтымақтастығы, инвестициялар, транзит, тиімділік. Суреттер мен мәліметтер бар!

12 мин оқу

100%

Дереккөз: Energy Charter Treaty — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Энергия саласындағы халықаралық шекаралық келісім

Энергия туралы Хартия шарты (ЭТШ) – энергия саласында, ең алдымен табиғи отын саласында шекаралық ынтымақтастық үшін көпжақты құрылымды белгілейтін халықаралық келісім. Келісім сауда, транзит, инвестициялар және энергия тиімділігін қамтитын коммерциялық энергетикалық қызметтің барлық аспектілерін қамтиды. Шартта Келісімге қатысушы мемлекеттер арасында (басқа мемлекеттерге қатысты) және мемлекеттер мен басқа мемлекеттердің аумағында инвестиция жасаған инвесторлар арасындағы дауларды шешу рәсімдері қарастырылған. Келісімнің толық, консолидацияланған және ресми нұсқалары оңай қолжетімді. Бастапқыда Энергия Хартиясы процесі Суық соғыс аяқталғаннан кейін Кеңес Одағы мен Шығыс Еуропаның энергетикалық секторларын кеңінен еуропалық және әлемдік нарықтарға интеграциялауға бағытталған. Алайда, оның рөлі шығыс-батыс ынтымақтастығынан асып, заңмен міндетті құралдар арқылы әлемдік энергия нарықтарында еркін сауданы, тікелей шетелдік инвестицияларды және әлемдік шекаралық сауданы ынталандыру үшін кемсітушілікке жол бермеуге дейін жетеді. Энергия Хартиясы шартын бұзу нәтижесінде туындаған халықаралық төрелік шешімдер мен келісімдер кейде жүздеген миллион долларға жетеді. 2014 жылы «ЮКОС» ісі талапкерлердің пайдасына келісім негізінде рекордтық 50 миллиард АҚШ долларына шешілді, бірақ Нидерландыдағы соттардағы шағымдар жалғасуда. Энергия Хартиясы шарты климаттың өзгеруіне қарсы ұлттық саясатты жүзеге асыруға елеулі кедергі келтіреді және айтарлықтай қаржылық шығын қырынуының қаупіне байланысты Париж келісімі сияқты соңғы халықаралық климаттық келісімдерді орындаудан ұлттық үкіметтерді белсенді түрде тоқтатуы мүмкін деп сынға ұшырады. 2023 жылға қарай көптеген елдер ЭТШ-тан шықты немесе одан шығу жоспарларын жариялады, сонымен қатар Еуропалық комиссияның ЕО және оның барлық мүше мемлекеттерінің бір мезгілде ЭТШ-тан шығу туралы заңнаманы жоспарлап отырғаны туралы хабарлар бар.

Еуропалық энергия хартиясы

Энергия хартиясының бастауы Еуропада 1990 жылдардың басында қолға алынған саяси бастамаға саяды. Салқын соғыстың аяқталуы темір қоршаудың екі жағындағы елдер арасындағы бұрынғы экономикалық жіктерді жоюға беспрецеденттік мүмкіндік берді. Еуропаның энергияға деген қажеттілігінің өсуі және посткеңестік мемлекеттердегі мол ресурстардың болуы ескерілгенде, өзара пайдалы ынтымақтастық үшін ең перспективалы сала энергетикалық сектор болды. Бұған қоса, Еуразия мемлекеттері арасында энергетикалық ынтымақтастықтың жалпыға қабылданған негізін құру қажеттігі мойндалды. Осы факторлардың нәтижесінде Энергия хартиясы процесі дүниеге келді. Алғашқы Еуропалық Энергия хартиясы декларациясы 1991 жылдың 17 желтоқсанында Гаагада қол қойылды. Бұл сауда, транзит және инвестиция салаларындағы халықаралық энергетикалық ынтымақтастық принциптерінің саяси жариялануы болды, сонымен қатар Энергия хартиясы шартының дамуына бастама беретін, заңдық күші бар келісімді келіссөздер арқылы жүзеге асыру ниетімен бірге. Соңғы қиындықтардың бірі – табиғи ресурстарға сыртқы қолжетімділікті қамтамасыз ететін халықаралық ынтымақтастық принципін бекітумен қатар, ұлттық егемендікті сақтауға мүмкіндік беретін тіл табу болды. Келіссөздер жүргізушілер Австрия мен Швейцарияға энергия ресурстарын транзиттен өткізуде артық жүктеме салмауына да кепілдік берді.

Энергия хартиясы туралы шарт

Келісім инвестицияларды ілгерілету және қорғау, сауда, транзит, энергия тиімділігі және дауларды шешу мәселелерін қамтитын, заңды күші бар көпжақты келісім болып табылады. Келісім 1994 жылдың желтоқсан айында Лиссабонда "энергия тиімділігі және оған байланысты экологиялық аспектілер туралы хаттамамен" (PEEREA) бірге қол қойылды. Келісім мен хаттама 1998 жылдың сәуір айында күшіне енді. Сол кезде Тарифтер мен сауда жөніндегі жалпы келісімнен Дүниежүзілік сауда ұйымының процедураларына өтуді көрсететін саудаға қатысты ережелерге түзетулер де мақұлданды.

Қолданылу аясы

Келісімнің ережелері төрт негізгі салаға қатысты: Энергия саудасы, инвестициялар, энергия үнемдеу, дауларды реттеу, энергия транзиті.

Сауда

Энергия Хартиясы туралы шарттың энергия саудасындағы мақсаты – барлық мүше мемлекеттерде ашық және кемсітушіліксіз энергия нарықтарын құру. Бұл жүйе Тарифтер мен сауда туралы жалпы келісімде (ГАТТ) көзделген көпжақты сауда жүйесінің қағидаларын, кейіннен Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) болып өзгерген, негізге алады. Энергия Хартиясы туралы шарт ГАТТ-тың және кейіннен ДСҰ-ның энергетика саласындағы қағидаларын өз мүшелері арасында кеңейтеді. Бұған қоса, шарт барлық энергия материалдарының (мысалы, шикі мұнай, табиғи газ, отындық ағаш және т.б.), барлық түпкі энергия өнімдерінің (мысалы, мұнай өнімдері, электр энергиясы және т.б.) және энергиямен байланысты жабдықтардың саудасын қамтиды. Сауда қағидалары тек тауарлар саудасына ғана қатысты, қызмет көрсетулер саудасына және зияткерлік меншік құқықтарына қатысты емес.

Инвестициялар

Келісім тікелей шетелдік инвестицияларды қорғауға жауапты. Бағалау бойынша, Еуропалық Одақ, Ұлыбритания және Швейцарияда ғана келісім кем дегенде 344,6 миллиард евро көлеміндегі қазба отынға жасалған инвестицияларды қорғайды. Оның шарттары инвесторлар мен олардың инвестицияларын шет елде инвестиция салумен байланысты саяси тәуекелдерден – дискриминация, экспроприация, ұлттандыру, келісімшартты бұзу, соғыс салдарынан туындаған зиян сияқты жағдайлардан қорғайды. Энергия хартасы туралы келісімнің заңдық міндетті күші оны энергия саласындағы мәселелерге қатысты әлемдегі жалғыз көпжақты аяға айналдырады.

Энергия тиімділігі

Энергия хартиясының энергия тиімділігі мәселелеріне қатысуы және оның таза қоршаған ортамен байланысы 1991 жылғы Еуропалық Энергия хартиясында енгізілді. Энергия хартиясы туралы келісімшарт, әсіресе оның 19-бабында, әрбір Уағдаласушы тарап «энергияны пайдаланудан туындайтын зиянды экологиялық әсерлерді экономикалық тиімділікпен барынша азайтуға ұмтылуға» міндетті деп белгіленген. Энергия хартиясы туралы келісімнің 19-бабына сүйене отырып, Энергия тиімділігі және онымен байланысты экологиялық аспектілер туралы хаттама (PEEREA) энергия тиімділігін қолдауға бағытталған саясат қағидаларын егжей-тегжейлі анықтайды және энергия тиімділігі бағдарламаларын әзірлеуге нұсқаулар береді. PEEREA келіссөздер жүргізіліп, қол қоюға ашылды және Энергия хартиясы туралы келісімшартпен бірдей күшке енді (1998 жылғы 16 сәуір). Хартияның басқа да шараларынан өзгеше, энергия тиімділігі жөніндегі жұмыстарда заңдық міндеттемелерге емес, керісінше, энергия тиімділігін жақсартуға қатысты саяси міндеттемелерді іс жүзінде іске асыруға басымдық беріледі. Бұл мүше елдер, шақырылған тәуелсіз сарапшылар және басқа халықаралық ұйымдар арасындағы талдаулар мен тәжірибе алмасу негізіндегі саяси талқылаулар арқылы ілгерілеуге жетуге мүмкіндік береді. PEEREA-ны іске асыру мүше елдерге энергия тиімділігі мәселелері бойынша үздік тәжірибелерді және тәжірибе алмасуға, сондай-ақ саяси кеңес беруге арналған платформа ұсынады. Бұл платформада энергия тиімділігін арттырудың ұлттық стратегиясына, салық салуға, энергия секторындағы баға саясатына, экологиялық субсидияларға және энергия тиімділігі мақсаттарын қаржыландырудың басқа да механизмдеріне ерекше назар аударылады.

Транзит хаттамасы

Энергия хартиясының транзиттік протоколы – әлі келіссөздері аяқталмаған жобалы хаттама. Бұл хаттама энергия транзитіне қатысты келісім-шарттың ережелерін кеңейтіп, нығайтуға арналған, соның ішінде энергия транзиті ағындарына әсер ететін нақты операциялық тәуекелдерді азайтуға бағытталған. Транзиттік протоколдың мәтіні бойынша келіссөздер 2000 жылдың басында басталды, ал 2003 жылдың 10 желтоқсанында Энергия хартиясы конференциясының отырысында Еуропалық Одақ пен Ресей арасындағы ұзақ талқылаулардың нәтижесінде дайындалған компромистік мәтін қабылдауға ұсынылды. Отырыс барысында компромистік мәтін негізінде бірауыздан шешім қабылдау мүмкін емес екені анық болды. Бұл қиындыққа себеп – Ресейдің Дүниежүзілік сауда ұйымына қосылуына байланысты келіссөздер аясында Еуропалық Одақ пен Ресейдің екіжақты күн тәртібінде энергетикалық мәселелер, соның ішінде транзит тақырыбы да бар болды. Содан кейін хаттама бойынша келіссөздер уақытша тоқтатылды. 2007 жылдың желтоқсанында Энергия хартиясы конференциясы келіссөздерді аяқтау және келісім-шарттың қолданыстағы ережелерін кеңейту үшін Энергия хартиясының транзиттік протоколын қабылдауды қолдайтынын растады. Бұл жұмыс 2011 жылдың қазанына дейін жалғасты, содан кейін Еуропалық Одақ халықаралық энергетикалық ахуалдағы қазіргі өзгерістер мен келіссөздер мен консультациялардағы прогресс болмауына байланысты келіссөздерді жалғастырудың мақсатқа сәйкес емес екенін мәлімдеді. 2015 жылдың соңындағы мәселені қарау барысында энергия транзиті үшін көпжақты, заңдық күші бар аястың қажеттілігі сақталғаны айтылды және мұнай, газ және электр энергиясын тасымалдау мен транзит салаларын қамтитын мұндай келісімді келіссөздерге негіз табуды одан әрі зерттеу ұсынылды. Энергия хартиясы шарты мүше елдерге өз аумақтары арқылы энергия транзитін жеңілдетуді, транзит еркіндігі принципіне сәйкес транзит ағындарын қамтамасыз етуді міндеттейді. Алайда, шарттың ережелері ешбір елді үшінші тараптың міндетті түрде қол жеткізуін енгізуге міндеттемейді.

The Energy Charter Transit Protocol is a draft protocol which negotiations are not finalised yet. The Protocol would amplify and strengthen the treaty provisions on energy transit issues to mitigate some specific operational risks that continue to affect energy transit flows. Negotiations on the text of the Transit Protocol began in early 2000 and a compromise text reflecting an extended discussion between the European Union and Russia was tabled for adoption at the meeting of the Energy Charter Conference on 10 December 2003. It became clear during the meeting that a unanimous decision could not be reached on the basis of the compromise text; a complicating factor was that energy issues, including transit, were a subject on the bilateral agenda for the European Union and Russia in the context of Russian negotiations for accession to the World Trade Organization. The Protocol negotiations were then temporarily suspended. In December 2007, the Energy Charter Conference reaffirmed its support for the finalisation of negotiations and adoption of the Energy Charter Protocol on Transit to expand the existing provisions of the treaty. This work proceeded until October 2011, when the European Union argued that, given current developments in the international energy situation and the lack of progress in negotiations and consultations, it appeared no longer opportune to continue talks. A review of the issue at the end of 2015 noted the continued demand for a multilateral legally binding framework for energy transit, and recommended further exploring the basis for negotiations of such an agreement, which could address various aspects of oil, gas and electricity transportation and transit. The Energy Charter Treaty includes an obligation of member countries to facilitate energy transit across their territory, in line with the principle of freedom of transit, and to secure established transit flows. At the same time, the treaty provisions do not oblige any country to introduce mandatory third party access.

Бақылаушылар

Байқаушы мәртебесі Еуропалық Энергетика Хартиясына немесе Халықаралық Энергетика Хартиясына қол қойған елдерге және аймақтық экономикалық интеграция ұйымдарына беріледі. Байқаушылар Хартияның барлық мәжілістеріне қатысуға, осыған қатысты барлық құжаттарды, есептерді және талдауларды алуға, сондай-ақ Энергетика Хартиясы аясында өтетін жұмыс талқылауларына қатысу құқығына ие. Сонымен қатар, Халықаралық ұйымдарға Энергетика Хартиясы Конференциясының шешімімен Байқаушы мәртебесі берілуі мүмкін. Байқаушы мәртебесінің мақсаты – елге Хартиямен және оның қызметімен танысуға, соның ішінде Энергетика Хартиясы шартына қосылудың артықшылықтарын бағалауға мүмкіндік беру болып табылады.

Ресейдің қатысуы

Ресей Федерациясы келісімге қол қойып, оны уақытша қолданды, бірақ ратификацияламады. Ол келісімді ратификациялауды Энергия хартасының транзиттік хаттамасы бойынша келіссөздермен байланыстырды. 2006 жылдың қазан айында Германия канцлері Ангела Меркель мен Франция президенті Жак Ширак Еуропалық Одақтың және Ресейдің өкілі ретінде Франция мен Германия арасындағы теңгерімді энергетикалық серіктестік құруды ұсынды. Келісімге сәйкес Ресей Еуропалық Энергетика хартасына қол қоюы керек, бірақ Ресей президенті Владимир Путин, "Нью-Йорк Таймс" газетінің "Коммерсант" газетіндегі мақаласының тұжырымына сәйкес, бұл Ресейдің ұлттық мүдделеріне нұқсан келтіреді деді. 2006 жылдың желтоқсанында Ресей келісімді ратификациялаудың ықтимал еместігін көрсетті, себебі оның ережелері Ресейдің құбырларына үшінші тараптардың кіруін талап ететін. 2009 жылғы 20 тамызда ол келісімнің сақтаушысына (Португалия үкіметіне) келісімге қатысушы болуға ниеті жоқ екенін және осыған байланысты хаттаманың, сондай-ақ келісімнің уақытша қолданылуын 2009 жылғы 18 қазаннан бастап тоқтату туралы ресми хабарлады. Ресейдің келісімді уақытша қолдануын тоқтатуына қарамастан, дауларды реттеу және инвестицияларды қорғау жөніндегі ережелер тағы жиырма жыл бойы күшінде болады. 2009 жылғы 30 қарашада Гаагадағы Тұрақты төрелік соты, бұл істі 2005 жылдан бері UNCITRAL ережелері бойынша қарап келген, бұрынғы "ЮКОС" акционерлері Ресей үкіметіне қарсы төрелік талаптарының мәнін қарау кезеңіне өтуге құқылы екенін шешті. 2014 жылдың шілдесінде Гаагадағы халықаралық төрелік алқасы акционерлердің пайдасына бірауыздан шешім шығарды, "ЮКОС" активтерін тәркілеу және тарату салдарынан 50 миллиард доллар көлемінде зиянды өтеуді белгіледі. Ресей үкіметі бұл шешімді орындамауға уәде берді, бұл халықаралық құқықтық дауға әкелді, нәтижесінде Франция мен Бельгия талапкерлерге өтемақы ретінде пайдалану үшін Ресей активтерін ұстап алды. Алайда, француз соты француз билігінің ұстауға алу әрекетіне қарсы шешім шығарды, ал кейіннен голланд соты Ресей Энергетика хартасы келісімін ратификацияламағандықтан, оған оның міндетті емес екенін айтып, 50 миллиард долларлық шешімді жоққа шығарды.

The Russian Federation signed the treaty and applied it provisionally but did not ratify it. It linked the ratification of the treaty to negotiations on an Energy Charter Transit Protocol. In October 2006, German chancellor Angela Merkel and French president Jacques Chirac proposed the creation of a balanced energy partnership between France and Germany, representing the European Union, and Russia. Under the agreement, Russia would have to sign the European Energy Charter, which, according to a New York Times summary of a report in Russian newspaper Kommersant, Russian President Vladimir Putin said impinges on Russia's national interests. In December 2006, Russia indicated that the ratification of the treaty was unlikely due to the provisions requiring third party access to Russia's pipelines. On 20 August 2009, it officially informed the depository of the treaty (Government of Portugal) that it did not intend to become a contracting party to the treaty and the related protocol terminating the provisional application of the treaty and the PEEREA starting from 18 October 2009. Notwithstanding the termination of provisional application of the treaty by Russia, the provisions regarding dispute settlements and investment protection are still in force for additional twenty years. On 30 November 2009, the Permanent Court of Arbitration in The Hague, which had been considering this case since 2005 under the UNCITRAL Rules, ruled that former Yukos shareholders can move on to the merits phase of their arbitration claim against the Russian government. In July 2014, the international arbitration panel in The Hague unanimously ruled in favour of the shareholders, awarding $50 billion damages for the seizure of assets and dismantling of Yukos. The Russian government has vowed not to comply with the ruling, setting off an international legal dispute which has resulted in France and Belgium seizing Russian assets for possible use as restitution for the claimants. However, a French court ruled against the seizure by the French authorities, and a Dutch court later overturned the $50 billion ruling, arguing Russia had not ratified the Energy Charter Treaty and so was not bound by it.

Испанияда жаңартылатын энергия көздеріне инвестиция салу туралы істі қарастыру

2020 жылға қарай Испания инвесторларға 825 миллион евро төлегендіктен, Энергия хартасы шарты (ECT) бойынша шешімдерден ең көп зардап шеккен мемлекет болды. 20 төрелік шешімнің нәтижесінде Испания жаңартылатын энергияға инвестициялау үшін тұрақты жағдай жасағанымен, кейіннен осы жағдайды күрт өзгертіп, инвесторлардың заңды күтулерін бұзғаны анықталды.

Хатшылық

Энергия хартиясы туралы келісімшарт келісімшартқа қатысушы тараптар арасындағы диалогты жеңілдету үшін құрылған тұрақты хатшылық құруды белгіледі, бұл хатшылық бастапқыда келісімшартты келісу кезінде құрылған болатын. Энергия хартиясы конференциясы хатшылыққа міндеттер жүктеді, олардың бастысы – Конференцияның өкілеттіктерін орындау үшін қажетті барлық көмекті ұсыну, соның ішінде ілгерілету, ұйымдастыру және құқықтық қолдау көрсету, сондай-ақ хатшылықта өткізілетін қосалқы органдардың мәжілістері үшін кеңістік беру. 2022 жылдың 1 қаңтарынан бастап Бас хатшы қызметін Гай Ленц атқарып келеді, ал 2021 жылдың қыркүйегінен бастап Бас хатшының орынбасары – Ацуко Хиросе.

Ұйым

Энергия хартиясы конференциясы Хатшылыққа жүктеген басты міндеттердің бірі – Конференцияның және оның ведомстволық органдарының отырыстарын ұйымдастыру және басқару. Бұдан өзге, Хатшылық жаһандық энергия диалогтарымен байланысты конференциялар мен форумдар ұйымдастырады.

ECT және PEEREA міндеттемелерін бақылау

Шарттың 19-бабында әрбір Уағдаласушы Тарап энергия қолданудан туындайтын зиянды экологиялық салдарларды экономикалық тұрғыдан тиімді жолмен барынша азайтуға міндетті. Хатшылық осы міндеттемелердің орындалуын Уағдаласушы Тараптарда қадағалайды және энергия тиімділігі мен инвестициялық климат сияқты әрбір Уағдаласушы Тарап туралы қоғамға қолжетімді түрлі есептер дайындайды.

Құқықтық көмек

Энергия хартиясы туралы келісім шартында келісімге қатысты мәселелер бойынша дауларды шешудің жан-жақты жүйесі көзделген. Дауларды шешудің екі негізгі түрі – келісімнің дерлік барлық аспектілерін түсіндіру немесе қолдану бойынша мемлекеттік-мемлекеттік төрелік (бәсекелестік және қоршаған орта мәселелерін қоспағанда), және инвестициялық даулар бойынша инвестор-мемлекеттік төрелік (26-бап). ДСҰ үлгісіне негізделген мемлекеттер аралық сауда мәселелерін шешу үшін арнайы ережелер бар, сондай-ақ келісім транзиттік даулар үшін татуласу рәсімін ұсынады. Хатшылық осы төреліктерге құқықтық кеңес берумен қатар, Шарттар құқығы туралы Вена конвенциясының 32-бабына сәйкес келісімнің ниеттерін нақтылау үшін қолданылатын дайындық жұмыстарын сақтауға жауапты. Хатшылық инвесторлардың халықаралық төрелікке жүгінген істерінің қоғамға қолжетімді тізімін ұстап тұрады. Бұл істер ICSID, SCC Арбитраж институты және UNCITRAL төрелік ережелері бойынша қарастырылды. Төрелік шешімдері немесе келісімдер кейде жүздеген миллион долларға жетеді. Бәсекелестікке (6-бап) және қоршаған орта мәселелеріне (19-бап) қатысты даулар бойынша Хатшылық екіжақты (бәсекелестік үшін) немесе көпжақты (қоршаған ортаны қорғау үшін) міндетті емес консультациялық механизмдерді ұсынады.

Сын

Энергия хартиясы туралы шарт жаңартылатын энергияға көшуге кедергі келтіретіні үшін көп сынға ұшырады. Қазылған отын өндірісіне және атом энергиясына инвестиция салған трансұлттық корпорациялар, жаңартылатын энергияға көшу салдарынан инвестицияларынан пайда табу мүмкіндігінен айырылса, ұлттық үкіметтерді сотқа шақыруы мүмкін. Сыншылар Энергия хартиясы туралы шарттың энергия саласындағы заңнамаға салқынын тигізетінін айтады. Ресей мен Норвегия шартты ратификациялаудан бас тартты, ал Италия 2016 жылы ЭКТ-мен байланысты экологиялық алаңдауларға байланысты одан шықты. Мысалы, неміс энергетикалық компаниясы RWE көмір электр станцияларын жабу салдарынан Нидерланд үкіметінен 1,4 миллиард евро өтемақы талап етті. 2020 жылдың қазан айында Еуропалық Парламент ЭКТ аясындағы қазылған отынды қорғауды тоқтатуға дауыс берді. The Guardian, Transnational Institute және Берлиндегі Powershift бірлесіп жүргізген тергеу 2022 жылдың қараша айының ортасында жарияланды. Тергеу нәтижесінде іс жүргізудің жасырындығы, төрешілерді қоса алғанда, негізгі қызметкерлердің мүдделер конфликтісіне жеткіліксіз бақылау және қазылған отын мүдделеріне қатысты ықтимал бейтарапсыздық анықталды.

Сауда-саттыққа шақырулар мен шығару жоспарлары

Бірнеше ел мен ұйым Энергия хартасы шартынан (ЭХШ) шығуды ұсынды. Алайда, шартта мүше ел кеткеннен кейін 20 жыл бойы сотқа шағымдануға мүмкіндік беретін "мерзімі біту туралы ереже" бар; Италия 2015 жылы ЭХШ-дан шықты, бірақ 2022 жылы сотта жеңіліске ұшырады. ЭХШ-дан шығуға шақыратын ашық хат жарияланды. Олар бұл шақыруды ЭХШ Париж келісімі мен Еуропалық жасыл мәмілеге кедергі келтіреді дегенмен негіздеді. Аталған хатқа, мысалы, Сандрин Диксон Деклев, Конни Хедегаард, Джеймс К. Гальбрайт, Хельга Кромп Колб, Рейчел Ките, Томас Пикетти, Оливье де Шуттер және Жан Паскаль ван Иперселе сияқты тұлғалар қол қойды. 2020 жылдың 15 желтоқсанында Испанияның экологиялық өткел министрі Тереза Рибера Энергия хартасы шартын Париж келісімімен үйлесімді ету бойынша келісімге қол жеткізу мүмкін болмаса, одан шығу идеясын қолдады. Халықаралық тұрақты даму институты шарттың өмір сүру ережесін бейтараптандыру арқылы шығу мүмкіндігін сипаттайды.

Жарияланған қайтарып алулар

2022 жылдың қазанында Испания, Нидерланды және Польша Энергия хартасы шартынан (ЭХШ) шығуға ниеттенді, ал Германия, Франция және Бельгия "мүмкіндіктерін қарастырып жатыр". 2022 жылдың 14 қарашасында Германия климаттық өзгерістермен күресті жақсарту мақсатында одан шығуға ниетті екенін жариялады. Словения одан бұрын келісімнен шығу ниеті туралы мәлімдеме жасаған еді. 2023 жылдың шілдесінде Еуропалық комиссия Одақ пен оның мүше мемлекеттері үшін ЭХШ-дан "бірлескен және реттелген" синхронды түрде шығуды заңдастыру үшін заң жобасын ресми түрде ұсынды. 2024 жылдың ақпанында Ұлыбритания келісімшартты жаңарту бойынша келіссөздердің сәтсіз аяқталуына байланысты келісімшарттан шығу жоспарларын жариялады. 2024 жылдың наурыз айында Еуропалық Одақ елдері ЭХШ-дан шығуға келісті. Дегенмен, бұл күшке енуі үшін Еуропалық Парламенттің мақұлдауы қажет.

Қайтарып алулар

Италия 2016 жылы, Франция, Германия және Польша 2023 жылы бас тартыс жасады.