Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық әскери және саяси қайраткер генерал-лейтенант сэр Эндрю Кларк (27 шілде 1824 – 29 наурыз 1902) – британдық әскери қызметкер және губернатор, сондай-ақ Австралиядағы жер өлшеуші және саясаткер.
British soldier and politician
Lieutenant General Sir Andrew Clarke, (27 July 1824 – 29 March 1902) was a British soldier and governor, as well as a surveyor and politician in Australia.
Өмірбаян және білім
Кларк Саутси, Гэмпшир қаласында дүниеге келді. Ол Батыс Австралияның губернаторы, лейтенант-полковник сэр Эндрю Кларктың (1793–1847) төрт ұлының үлкені болды. Кларктың балалық шағы ата-анасымен бірге Үндістанда өтті. Кейіннен оны әкесінің әкесі мен екі ағасы, соның бірі Маркус Кларктың әкесі, Ирландияның Лиффорд қаласының жанындағы Белмонт отбасылық үйінде тәрбиеледі. Ол Кентерберидегі Король мектебінде және Ирландияның Эннискиллендегі Портора Корольдік мектебінде білім алды. 16 жасында ол Вулвичтегі Корольдік әскери академияға қабылданды, онда оның ұстаздарының бірі Майкл Фарадей болды. Кларк 1853 жылдың тамызында Виктория заң шығару кеңесіне ресми өкіл ретінде кірді, онда ол жаңа конституцияны жасауға белсенді қатысты. Ол сондай-ақ 1854 жылдың желтоқсанында Мельбурннің дамып келе жатқан қала шеттерінде, алтын кендерінде және елде ағылшын үлгісіндегі жергілікті басқаруды қамтамасыз еткен Муниципалдық мекемелер туралы заңның жобасын дайындаумен және оны табысты қолданысқа енгізумен айналысты.
Born in Southsea, Hampshire, Clarke was the eldest of the four sons of Lieutenant Colonel Sir Andrew Clarke, the governor of Western Australia (1793–1847). Clarke's early years were spent in India with his parents. He was later brought up by his paternal grandfather and two uncles, one of whom was the father of Marcus Clarke, at the family home of Belmont, near Lifford, Ireland. He was educated at The King's School, Canterbury, and at Portora Royal School at Enniskillen, Ireland. At 16 he entered the Royal Military Academy, Woolwich, where one of his teachers was Michael Faraday. Clarke entered the Victorian Legislative Council in August 1853 as an official representative, where he was active in the drafting of the new constitution. He was also responsible for the drafting and successful inauguration of the Municipal Institutions Act in December 1854, which provided for local government based on the English model in Melbourne's growing suburbs, on the goldfields, and in the country.
Сағалар қоныстарының губернаторы
Сэр Эндрю Кларк 1873 жылдың 4 қарашасынан 1875 жылдың 8 мамырына дейін Сингапур губернаторы және Малакка түралы шарттар губернаторы қызметін атқарды. Кларк Перак, Селангор және Сунгеи Уджонг Малай штаттары үшін Сингапурды басты пор ретінде орналастыруда маңызды рөл атқарды. Оның үлесі үшін Сингапурдың Кларк-Кейі оның құрметіне аталды. Кларк-Кейдің жанында орналасқан Кларк көшесі 1896 жылы ресми түрде аталды, ал бастапқыда солтүстік Кампонг-Малаккадағы Шығыс көшесі және Батыс көшесі деп белгіленген екі көшеден тұрды. Бүгінде бұл жаяу жүргіншілерге арналған сауда орталығы және танымал түнгі ойын-сауық орны.
Sir Andrew Clarke served as the governor of Singapore and the governor of the Straits Settlements from 4 November 1873 until 8 May 1875. Clarke played a key role in positioning Singapore as the main port for the Malay states of Perak, Selangor and Sungei Ujong. Due to his contributions, Singapore's Clarke Quay was named after him. Clarke Street, located next to Clarke Quay, was officially named in 1896 and was originally two streets known simply as East Street and West Street in north Kampong Malacca. Today it is a pedestrian mall and a popular nightspot.
Пангкор келісім-шарты
Стрейтс елді мекендерінің губернаторы ретінде Кларк 1874 жылы Пангкор шартына қол қоюымен әйгілі болды, ол Малай штаттарына британдық протекторат орнатты. Сол жылы Кларк көрнекті қытай және еуропалық саудагерлердің қолдауымен кулилерді зәбірлеуге тосқауыл қойды. Кларк Малайядағы Сунгеи Уджон мәселесі бойынша жүргізген келіссөздері арқылы танылды, Негери Сембиланның әртүрлі басшылары арасындағы дауларды реттеді. Кларк Перактың алғашқы британдық резиденты Джеймс Уиллер Вудфорд Берчтің қазасына кінәлі деп есептелді, себебі ол шағым туралы хабарсыз болғандықтан, Перак сұлтаны Абдулла Берчтің малай билеушілеріне қарсы көрсете білмегендігі туралы хат жолдаған еді, өйткені ол зейнетке шығуға азырақ қалғандықтан, осы мәселе оның ең табысты отарлық әкімшілердің бірі ретіндегі беделін құлатпауға тырысты.
As Governor of the Straits Settlements, Clarke was famous for signing the Treaty of Pangkor in 1874, which established a British protectorate over the Malay States. In that same year, Clarke successfully enforced a check on the abuse of coolies with support of the prominent Chinese leaders and European merchants. Clarke achieved fame through his negotiations in regard to Sungei Ujong in Malaya, sorting out the differences between different leaders in Negeri Sembilan. Clarke was blamed for the death of the first British resident in Perak, James Wheeler Woodford Birch, due to his ignorance of a complaint, when Sultan Abdullah of Perak wrote a letter to inform him about Birch's rudeness against the Malay rulers, because at that time he was about to retire and did not want that problem to destroy his reputation as one of the most successful colonial administrators.
Кланг соғысы
Кларк 1867-1874 жылдар аралығында болған Кланг соғысының нәтижесін анықтауда және Селангорды британдық қорғауға алуда маңызды рөл атқарды. Стрейтс елді мекендері Селангор экономикасына көбірек тәуелді бола бастады. Селангор 19 және 20 ғасырларда әлемдегі ірі қалайы өндірушілердің бірі болды. Селангордың қауіпсіздігі қалайы саудасына әсер еткендіктен, британдықтар Селангор саясатында өз үлесін қосу қажет деп ойлады. Британдықтар Тенгку Кудинді Селангордың патша сарайына жол табудың мүмкіндігі ретінде қарастырды. Сондықтан Кларк басқаратын Стрейтс елді мекендері соғыста Тенгку Кудинді жасырын түрде қолдады. Соғыс барысында Тенгку Кудин Кедах пен Пахангтан әскерлерді, сондай-ақ жалдамалы сарбаздар мен Стрейтс елді мекендерінен келген еуропалық офицерлерді шақырды. Соның нәтижесінде Тенгку Кудин жеңіске жетті. Британдықтар Кларк арқылы Тенгку Кудиннің жағында болғанымен, соғыстан кейінгі жағдай Тенгку Кудиннің күшін әлсіретті, себебі Селангор патшалық отбасы Тенгку Кудин мен британдықтарға күмәнмен қарады. Сондықтан Эндрю Кларк Тенгку Кудин арқылы патша отбасына жол табу жоспарын тоқтатуға мәжбүр болды. Алайда, 1873 жылдың қараша айында Пэнангтан келген кеме Селангордың Куала Лангат маңында қарақшылардың шабуылына ұшырады. Селангорда бірнеше қарақшылық шабуылдардан кейін, Эндрю Кларк 1874 жылдың тамызында Франк Светтенхэмді сұлтан Абдул Самадқа тұрақты кеңесші ретінде тағайындады. Сұлтан Абдул Самад 1875 жылы Сингапурдан келген Джеймс Гатри Дэвидсонды Селангордың алғашқы британдық резиденці ретінде қабылдады. Сол жылдың қазан айында сұлтан Абдул Самад Эндрю Кларкқа хат жолдап, Селангорды британдық протекторатқа қосуды сұрады.
Clarke was instrumental in determining the outcome of the Klang War which took place from 1867 to 1874 as well as placing Selangor under British protection. The Straits Settlements were becoming increasingly dependent on the economy of Selangor. Selangor through the 19th and the 20th was one of the world's major tin producers. Since Selangor's security affected tin trade, the British felt it needed to have a say in Selangor politics. The British saw Tengku Kudin as a ticket to reach out to Selangor's royal court. Therefore, the Straits Settlements led by Clarke implicitly supported Tengku Kudin in the war. Throughout the war, Tengku Kudin brought in soldiers from Kedah and Pahang along with mercenaries and European officers from the Straits Settlements. The end result was a victory for Tengku Kudin. While the British through Clarke was on Tengku Kudin's side, the post war situation had weakened Tengku Kudin's power base due to the Selangor royal family's suspicion of Tengku Kudin and the British. Therefore, Andrew Clarke was forced to freeze the plan to reach out to the royal family through Tengku Kudin. In November 1873 however, a ship from Penang was attacked by pirates near Kuala Langat, Selangor. After a number of piracy attacks took place in Selangor, Andrew Clarke assigned Frank Swettenham as a live in advisor to Sultan Abdul Samad in August 1874. Sultan Abdul Samad accepted James Guthrie Davidson, a lawyer from Singapore, as the first British Resident of Selangor in 1875. In October the same year, Sultan Abdul Samad sent a letter to Andrew Clarke requesting for Selangor to be placed under the British protectorate.
Қосымша қызмет көрсету
1875 жылдан 1880 жылға дейін Кларк Үндістанның вице-королінің кеңесінде қызмет етті. 1881 жылдан 1882 жылға дейін ол Чатемдегі Корольдік әскери инженерлік мектебінің коменданты болды, ал 1882 жылдан 1886 жылға дейін Англиядағы бекіністердің бас инспекторы қызметін атқарды. Кларк әскерден зейнетке шыққаннан кейін, 1886 және 1892 жылдары Уильям Эварт Гладстон мен Ирландия үкіметін қолдаушы ретінде Ұлыбританияның Парламентіне Чатэм округінен депутаттыққа үміткер болды, бірақ сәтті ата алмады. Кларк Австралия колонияларына қызығушылық танытып, 1886, 1891 және 1893 жылдары Викторияның генерал-агенті міндетін уақытша атқарды, ал 1899 жылы генерал-агент болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы лауазымды иеленді. Кларк сонымен қатар Палмерс кеме құрылысы және темір компаниясының, Колониялық өмірді сақтандыру қоғамының, Дели-Умбала темір жолы компаниясының және Британдық Солтүстік Борнео компаниясының директоры болды. 1901 жылғы желтоқсанда ол Корольдік инженерлердің полковник-командирі болып тағайындалды.
From 1875 to 1880 Clarke was on the council of the Viceroy of India. He was Commandant of the Royal School of Military Engineering at Chatham from 1881 to 1882, and finally was Inspector General of Fortifications in England from 1882 to 1886. After Clarke's retirement from the army, he unsuccessfully contested Chatham for the House of Commons of the United Kingdom in 1886 and 1892 as a follower of William Ewart Gladstone and Home Rule. Clarke retained an interest in the Australian colonies, and briefly acted as Agent General for Victoria in 1886, 1891, and 1893, before being appointed agent general in 1899, which post he held until his death. Clarke also served as a director of Palmers Shipbuilding and Iron Company, the Colonial Life Assurance Society, the Delhi Umbala Railway Co. and the British North Borneo Company. In December 1901 he was appointed Colonel Commandant of the Royal Engineers.
Өлім
Кларк 1902 жылғы 29 наурызда Лондондағы Портленд-плейстегі үйінде қайтыс болды. Ол 17 қыркүйекте 1867 жылы үйленген әйелі Мэри Маргарет Маккиллоптан бұрын дүниеден озды, ал оның жалғыз баласы Элинор Мэри де Уинтон болды. Оның денесі Паддингтон станциясына жеткізіліп, пойызбен Сомерсеттегі Бат қаласына әкелінді, онда ол әйелімен бірге Локсбрук зиратына жерленді. Олардың ескерткіші – періштесі бар қола саркофаг, оны Эдвард Онслоу Форд салған. Ол Historic England-тың ІІ санаттағы ескерткіштері тізіміне енген.
Clarke died at his house in Portland Place, London, on 29 March 1902. He was predeceased by his wife, Mary Margaret MacKillop, whom he had married on 17 September 1867, and he was survived by their only child, Elinor Mary de Winton. His body was borne to Paddington Station and brought by train to Bath, Somerset, where he was interred with his wife in Locksbrook Cemetery. Their memorial, a bronze sarcophagus with an angel, is the work of Edward Onslow Ford. It is listed Grade II by Historic England.
Құрметтер
Бату орденінің серігі (CB), 1869 ж. Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің қарамағындағы командирі (KCMG), 1873 ж. Үнді империясы орденінің серігі (CIE), 1877 ж. Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің Ұлы крестінің иесі (GCMG), 1885 ж.
Appointed Companion of the Order of the Bath (CB), 1869. Knight Commander of the Order of St Michael and St George (KCMG), 1873. Companion of the Order of the Indian Empire (CIE), 1877. Knight Grand Cross of the Order of St Michael and St George (GCMG), 1885.