Кіріспе

Қолданбалы механика саласындағы ғалым Джон В. Хатчинсон (10 сәуір 1939 жылы туған) – Гарвард университетінің Инженерлік және қолданбалы ғылымдар мектебінің инженерлік ғылымдар жөніндегі Abbott and James Lawrence зерттеу профессоры. Ол құрылымдар мен инженерлік материалдардағы кең ауқымды мәселелермен айналысатын қатты дене механикасы саласында жұмыс істейді. Хатчинсон 1983 жылы Ұлттық инженерлік академиясының мүшесі болып сайланды, конструкциялардың серпімді және пластикалық бүктелуін, сондай-ақ инженерлік материалдардың механикалық қасиеттерін және сынуын түсінуге қосқан маңызды үлесі үшін.

Ерте өмір және білім

Джон Хатчинсон 1939 жылы Коннектикут штатының Хартфорд қаласында Джон У. Хатчинсон мен Эвелин Истберн Хатчинсонның үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Ол туғаннан кейін шамамен бір ай өткен соң, отбасы Нью-Джерси штатының Бриджетон қаласына көшіп келді. Хатчинсонның әкесі, жаңадан диплом алған пресвитериан пасторы, Бірінші Пресвитериан шіркеуінің басшылығын қабылдады. Хатчинсон Бриджетон қаласында өсті және жергілікті орта мектепке қатысты. Ол бакалавриат білімін алу үшін Лихай университетіне түсті және жаңа құрылған Инженерлік механика кафедрасын таңдады. 1956-1960 жылдар аралығында Лихай университетінде оқыған кезде кеңістікке қатысты жетістіктер, әсіресе Совет Одағының жетістіктері, болашақ жас инженерлерге зор әсер етті. 1959 жылғы жазда Сиэтлдегі Boeing компаниясындағы жазғы жұмысы оны осы бағытта одан әрі ынталандырды. Хатчинсон Гарвард университетінде механикалық инженерия бойынша магистратураны жалғастыруды шешті, онда ол қатты механика және құрылымдар саласындағы сарапшы, NACA-дан (кейін NASA-ға айналған) келген Бернард Будианскийдің жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. Хатчинсонның диссертациясы поликристалдық пластикалық теорияға қатысты, бұл поликристалды құрайтын жеке кристалдық түйірлердің микроскопиялық қасиеттеріне негізделген инженерлік масштабтағы құрылымдық металдардың сызықтық емес пластикалық қасиеттерін сипаттауға жасалған алғашқы әрекет болды. 1963 жылдың көктемінде диссертациясын қорғағаннан кейін Хатчинсон Данияның Копенгагендегі Техникалық университетінде алты айлық докторантурадан өтті, оны қатты механика бөлімінің меңгерушісі Фритоф Ниордсон қабылдады. Даниямен байланыс ұзаққа созылатын болады. Данияда жүргенде, ол Гарвардқа оқытушы болып қайта оралуға шақырылды. Бұл байланыс та ұзаққа созылды. Ол Гарвардтағы мансап бағамымен өсті және 50 жыл бойы факультетте қызмет етті, қазіргі таңдағы зерттеу профессоры (эмеритус мәртебесі) болып жұмыс істеп жатыр. Сонымен қатар, Данияның Техникалық университетінде адъюнкт-профессор және Санта-Барбарадағы Калифорния университетінде қонақ профессоры болып табылады. Хатчинсон 1964 жылы Гарвардтағы оқытушылық қызметін бастаған кезде, бірнеше көрнекті аға әріптестері оған үлкен әсер етті. Будианскийден басқа, Джордж Карриер (сұйықтықтар және қолданбалы математика), Брюс Чалмерс (металлургия) және Лайелл Сандерс (қатты денелер) және тағы да басқалары болды. 1960 жылдары американдық университеттерде инженерлік және қолданбалы ғылымдар едәуір өсті, ал Гарвард елдегі ең көне университет ретінде бастама берген және зерттеулерге арналған мықты дәстүрі болғандықтан, жас оқытушы үшін өте тартымды орын болды. Хатчинсонға оқытушы болып жұмысқа орналасқанда, деканы оған тұрақты лауазым ашылмауы мүмкін екенін және ол өзінің орнын уақытша бес жылдық жұмыс ретінде қарауы керектігін айтты. Сол кездегі оптимизмді көрсететін бұл болжам маңызды емес, өйткені жас оқытушы басқа жерде көптеген жұмыс орындары болады деп болжауға болады. Дегенмен, декан қателесті, лауазым ашылды және 1969 жылы Хатчинсон Гордон Маккей қолданбалы механика профессоры атанды және біраз уақыт бойы өнер және ғылым факультетінің ең жас профессоры болды. Дипломдық жұмысынан кейін Хатчинсон Будианскиймен бірнеше жыл бойы қабырға құрылымдарының бүктелуі бойынша кеңінен жұмыс істеді. Ғарыш-авиация саласында қолданылатын негізгі құрылымдар ретінде қабықтар инженерлік қиындық тудырады, өйткені кейбір маңызды конфигурациялар үшін тіпті мұқият жасалған қабық теориялық түрде "мүсіндей" нұсқасы үшін болжалданған жүктеменің шағын бөлігінде апатты түрде бүгілуі мүмкін. Барлық нақты қабықтарда белгілі бір деңгейде кемшіліктер болады. Будианский мен Хатчинсонның жұмысы маңызды қабықша құрылымдарының бүктелу кемшілігіне сезімталдығын сипаттады және мөлшерледі. Бұл үшін олар Голландияның Делфт техникалық университетінің Уорнер Койтердің эластикалық тұрақтылық туралы жұмысына үлкен мән берді, оның жұмысы сол кезде Ph.D. голланд тілінде жарияланған диссертацияда ғана қолжетімді болды. Хатчинсонның Койтермен байланысы шетелдік және американдық әріптестермен жемісті және қызықты ынтымақтастықтың бастамасы болды. 1960 жылдар механика және материалдар ғылымдарының зерттеушілері өзара іс-қимылын күшейткен кезең болды. Қатты механика материалдарда туындайтын проблемаларға көбірек назар аударды. Механика жағынан Гарвардтағы Будианский және МТИ-дегі Фрэнк Макклинток осы басымдықтың өзгеруіне бастама көтерді және екеуі де Хатчинсонның материалдардың микромеханикасы деп белгілі болған салаға қызығушылығын арттырды. 1960 жылдардың соңында және 1980 жылдардың басында Хатчинсон материалдардың сыну механикасы және әсіресе, берік құрылымдық металл қорытпаларының жарылуына қолданылатын сызықсыз сыну механикасын әзірлеумен айналысты. Сол кездегі сызықтық сыну механикасы пластикалық деформация кеңінен жүрген жағдайда қолданылмайтын, көптеген инженерлік қорытпалар үшін әдетте болатын жағдай. 1968 жылы жарияланған бір мақала пластикалық деформацияға ұшыраған материалдардағы жарық тірегінің жанындағы кернеу мен деформацияны сипаттады. Осы журналдағы басқа да мақалалар Райс және Розенгреннің ұқсас жарық талдауларын жариялады. HRR жарық тірегінің өрістері, олар содан бері белгілі болды, сызықсыз сыну механикасының теориялық негізін құрайды. Сол кезде Браун университетінде болған Джеймс Райс 1981 жылы Гарвард факультетіне қосылып, Хатчинсонның жақын әріптесі болды. 1970 жылдардың соңында DARPA демеушілігімен өткізілген Материалдарды зерттеу кеңесінде (кейіннен Қорғаныс ғылымы зерттеу кеңесі деп аталды) Хатчинсон материалдар ғалымы және инженері А.Г. (Тони) Эванспен ынтымақтастық бастады, ол Эванстың 2009 жылы қайтыс болғанға дейін трица жылдан астам уақытқа созылды. Эванс технологиялық проблемаларды тануда шебер болды және инженерлер, химиктер, физиктер мен материалдар ғалымдарынан тұратын командаларды құруда теңдесі жоқ шеберлікке ие болды. Хатчинсонның механикалық модельдеу және талдау дағдылары Эванстың материалдар мен олардың қасиеттері туралы кең біліміне толықтырды. Бірге олар керамикадағы беріктік механизмдері, жоғары температурада қолданылатын керамикалық матрицалық композиттік материалдар, жұқа пленкалар механикасы, байланыстырылған материалдардың интерфейстік бұзылуының механикасы және ұшқыш қозғалтқыштар мен қуат өндіруші турбиналарда қолданылатын керамикалық жылу тосқауылды жабындардың қабаттануы және жарылуы сияқты көптеген технологиялық салалардың инженерлік ғылымына үлес қосты. Барлығы екеуі бірге 74 мақала жазды. 1990 жылдары және одан кейін Хатчинсон қолданбалы проблемалардың кең ауқымы бойынша зерттеулерін жалғастырды. Сонымен қатар, ол бұрынғы зерттеулерін толығымен тоқтатпады, осылайша зерттеу мүдделері мен техникалық білімінің әртүрлі спектрін бірте-бірте жинады. Жаңа салаларға қабатталған материалдардың, мысалы, жұқа пленкалар мен жабындардың және электроника мен оптикада қолданылатын көп қабатты материалдардың сынуы мен қабаттануының толық механикасын әзірлеуге бағытталған күшті күш-жігер жұмсалды, сондай-ақ металдардың классикалық пластикалық теориясын кішкентай масштабқа кеңейту, онда көлемге байланысты күшті әсерлер басым болады. Соңғы кезде Хатчинсон эластомерлер және гельдер сияқты жұмсақ материалдардың деформациясының тұрақтылығына назар аударды, олардың маңыздылығы артып келеді, әсіресе биомедициналық қолданыстарға байланысты. Хатчинсон көптеген жағынан бақытты болғанын айтуға болады, ғалым ретінде өсу үшін зерттеулерге күшті қолдау көрсететін және керемет әріптестер мен студенттерге ие болатын ортада жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болды, сонымен қатар ел инженерлік және қолданбалы ғылымдарға үлкен инвестиция жасаған кезде өсті. Ол 36 докторлық диссертацияның ғылыми жетекшісі болды. Бұл статистика, әсіресе ... болғандықтан, ерекше емес.