Кіріспе

Шекаралық мүшеқадамдары бар гексакораллиялар тобы – Зоантидтер (Зоантария тобы, сондай-ақ Зоантидея немесе Зоантиниария деп те аталады) – коралл рифтерінде, терең теңізде және әлемнің көптеген басқа да теңіз орталарында кездесетін қызылшалар тобы. Бұл жануарлар әртүрлі колониялық құрылымдарда және сан алуан түстерде кездеседі. Олар жеке полиптер түрінде, ет тәрізді сабау арқылы немесе ұсақ шөгінді, құм және тас-тастан құралған төсекте бекітілген күйде табалады. "Зоантид" термині осы Зоантария тобына жататын барлық жануарларды білдіреді және оны Зоантария құрамындағы бір туыс "Zoanthus"пен шатастырмау керек. Бұл риф аквариумдарында ең көп кездесетін маржандардың бірі, олар оңай көбейтіледі және көптеген су шарттарында өте төзімді.

Номенклатураға қатысты дау

Орденнің атауы пікірталас тудырады. Маман емес адамдар көбінесе Zoanthidea терминін қолданады, ал көптеген таксономистер Zoantharia терминін қолданады. Zoantharia термині Hexacorallia терминінің орнына уақытша пайдаланылады. Дегенмен, 1899 жылдан бері мамандар жариялаған маңызды таксономиялық еңбектер (О. Карлгрен және Ф. Пакс басқа барлық авторлардың жиынтығынан көбірек түрлерді сипаттаған) Zoantharia терминін қолданады, және осы орденді зерттейтін ең соңғы мамандардың көпшілігі де Zoantharia терминін қолдануды жалғастыруда.

Сипаттамалары

Зоантидтерді басқа колониялық антозоанттардан және жұмсақ кораллдан олардың құрылымын құруға көмектесетін (Зоантидтер тұқымдасынан басқа) құм және басқа да ұсақ материалдарды тіндеріне енгізу қабілетімен ажыратуға болады. Бұл топтың басты ерекшелігі – олардың барлық сырғалары шеткі орналасқан. Көптеген түрлер көбейтілу үшін жыныссыз жолды қолданады, ал бастапқы полиптің ұрпақтары столоналдық желі немесе коэносарк арқылы бір-бірімен байланыста қалады. Кейбір түрлер жеке тіршілік етеді. Ең танымал зоантидтер тропикалық және субтропикалық суларда кездесетін зооксантеллаттар (негізінен Зоантус және Палитоа), бірақ көптеген басқа түрлер мен тұқымдастар да бар, олардың кейбіреулері ғылымға әлі толық белгілі емес. Көптеген зоантидтер (әсіресе Эпизоантус және Паразоантус тұқымдастары) басқа теңіз омыртқасыздарының үстінде өсуге бейім. Зоантус және Палитоа сияқты зооксантеллаттар тұқымдасында бір түрдің немесе ұқсас түрлердің көптеген әртүрлі морфтары кездеседі. Мұндай зооксантеллаттар өздерінің энергия қажеттіліктерінің көп бөлігін Symbiodinium туысына жататын симбиоздық динофлагелляттардан (зооксантеллалар) алады, бұл көптеген кораллдарға, анемондарға және басқа да теңіз омыртқасыздарына тән.

Аквариумдар

Зоантидалар балық шаруашылығы әлемінде, хоббистер мен мамандар арасында кең таралған көптеген түрлерді қамтиды. Оларды күтіп, сау ұстау салыстырмалы түрде оңай, және олар көбінесе жарқын түстермен жартастарды жауып, таралады. Кейбір адамдар оларды "кілемше маржаны", "түймелі полиптер" немесе "зоалар" және "зус" деп те атайды.

Тұтқында көбейту

Зооантидтер мен палифоалар тұтқында полиптерді скальпаль немесе қайшымен бөліп, содан кейін цианоакрилат желімімен бетке жабыстыру арқылы көбейтіледі. Зооантидтерді кесу кезінде сақтық танылуы керек, себебі палитоксин қанға енсе адам ауыр сырқаттанады. Полиптерді қағаз сүлгімен кептіріп, гельді цианоакрилат желімімен кішкентай негізге жабыстыру аквариумға қайта орналастырғанда олардың ағып кетпеуін қамтамасыз етеді.

Қауіптері

Кейбір зоантидтерде өте улы зат – палитоксин болады. Палитоксин – әлемдегі ең улы органикалық заттардың бірі, бірақ осы жануарлардағы токсиннің концентрациясы туралы пікірталас әлі де жалғасуда. Дегенмен, тіпті шағын мөлшерде болса да, токсин жұтылғанда немесе қан ағынына енгенде өлімге әкелуі мүмкін. Жедел түрде емделген жағдайда, қан тамырларын кеңейтетін препараттарды жүрекшеге инъекция жасау арқылы уға қарсы дәрі ретінде қолдануға болады. 2010 жылғы зерттеу Вашингтон, округ Колумбия аймағындағы үш аквариум дүкенінде улы зоантидтерді анықтады. Аквариум хоббисінде осы жануарларды күтіп-бағудың қандай қауіптерге әкелуі мүмкін екені туралы мәліметтер әртүрлі және келіспейді. Басым пікір мен тәжірибе көрсеткендей, бұл токсин адамдарға қауіпті болуы үшін, аквариумшы зоантидті жеткілікті мөлшерде жұтуы керек немесе жақында жасалған кесудің үстінен сүртіп өтуі керек. Күнделікті күтім, көбейту және аквариумды күтіп ұстау терідегі жергілікті тітіркеністен басқа ешқандай қауіп тудырмауы мүмкін. Дегенмен, басқа дереккөздерде палитоксиннің зақымдалмаған тері арқылы сіңуі мүмкін екендігі айтылады және улы зоантидтерден жедел улану қаупі жоғары. Бір хабарламаға сәйкес, аквариумшы Parazoanthus түрінің әсерінен саусақтарындағы тері жарақаты арқылы уланған, бірақ үш күннен кейін жазылып кеткен. Оның зоантидінде бір грамға 23 миллиграмм PTX болған. Палитоксин кораллды кесіп, көбейтуге тырысқан аквариумшылардың көзін зақымдауы да белгілі. Уақытша және тұрақты соқырлық жағдайлары тіркелген. Кораллды кесу кезінде көзді қорғау үшін арнайы көзілдірік немесе қорғағыш экран кию ұсынылады. Зерттеулер көрсеткендей, өлімге жеткізбейтін мөлшерде палитоксин ісікке түрткі болады және тері қатерлі ісігінің пайда болуымен байланысты зерттелуде. Әдетте, тұзды су резервуарларына қол жеткізгенде және теңіз омыртқасыздарын ұстағанда тиісті қорғаныш қолғаптарын кию қалыпты жағдай.

Диета

Зоантидтер фотосинтез арқылы, олардың ішіндегі зоосантеллалардың көмегімен, сондай-ақ планктон мен бөлшектік заттарды ұстап қоректенеді. Фотосинтез олардың тамақтануына көмектессе де, тіпті планктонды белсенді түрде ұстамайтын түрлер де фотосинтезбен ғана өмір сүре алмайды. Зоантидтер етті тағамдарды, мысалы, шоқыр балық, тұзды креветка, криль және қан құрттарын жей алады.