Кіріспе
Ұшақтың тоқтаудың алдын алу құрылғысы
A stick pusher is a device installed in some fixed wing aircraft to prevent the aircraft from entering an aerodynamic stall. Some large fixed wing aircraft display poor post stall handling characteristics or are vulnerable to deep stall. To prevent such an aircraft approaching the stall the aircraft designer may install a hydraulic or electro mechanical device that pushes forward on the elevator control system whenever the aircraft's angle of attack reaches the pre determined value, and then ceases to push when the angle of attack falls sufficiently. A system for this purpose is known as a stick pusher. The safety requirements applicable to fixed wing aircraft in the transport category, and also to many military aircraft, are relatively demanding in the area of pre stall handling qualities and stall recovery. Some of these aircraft are unable to comply with these safety requirements relying solely on the natural aerodynamic qualities of the aircraft. In order to comply with regulatory requirements, aircraft designers may opt to install a system that will constantly monitor the critical parameters and will automatically activate to reduce the angle of attack when necessary to avoid a stall. The critical parameters include the angle of attack, airspeed, wing flap setting and load factor. Action by the pilot is not required to recognise the problem or react to it.
Кейбір тұрақты қанатты ұшақтарға ұшақтың аэродинамикалық тоқтауға түсуіне жол бермеу үшін құрылғы орнатылады. Кейбір ірі тұрақты қанатты ұшақтар тоқтаудан кейін нашар басқарылатындықтан немесе терең тоқтауға ұшырауға бейім. Мұндай ұшақты тоқтауға жақындатпау үшін ұшақ конструкторы лифт басқару жүйесіне гидравликалық немесе электромеханикалық құрылғы орнатуы мүмкін. Бұл құрылғы ұшақтың шабуыл бұрышы алдын ала белгіленген мәнге жеткенде лифтті алға итеру арқылы тоқтаудың алдын алады, ал шабуыл бұрышы жеткілікті деңгейге төмендегенде итеру тоқтатылады. Осы мақсаттағы жүйе "таяқ итеруші" деп аталады. Көліктік санаттағы тұрақты қанатты ұшақтарға, сондай-ақ көптеген әскери ұшақтарға қатысты қауіпсіздік талаптары тоқтау алдындағы басқару сапасы және тоқтаудан кейінгі қалпына келтіру саласында жоғары болады. Кейбір ұшақтар ұшақтың табиғи аэродинамикалық қасиеттеріне ғана сүйену арқасында осы қауіпсіздік талаптарына толыққанды орындай алмайды. Регламенттік талаптарға сәйкес келу үшін ұшақ конструкторлары маңызды параметрлерді үнемі бақылап, қажет болған жағдайда тоқтауды болдырмау үшін шабуыл бұрышын автоматты түрде төмендететін жүйені орнатуды таңдауы мүмкін. Басты параметрлерге шабуыл бұрышы, әуе жылдамдығы, қанаттың жапқыштарының орнатылуы және жүктеме коэффициенті жатады. Пилоттың проблеманы анықтау немесе оған ден қою үшін қосымша әрекеттері қажет емес.
A stick pusher is a device installed in some fixed wing aircraft to prevent the aircraft from entering an aerodynamic stall. Some large fixed wing aircraft display poor post stall handling characteristics or are vulnerable to deep stall. To prevent such an aircraft approaching the stall the aircraft designer may install a hydraulic or electro mechanical device that pushes forward on the elevator control system whenever the aircraft's angle of attack reaches the pre determined value, and then ceases to push when the angle of attack falls sufficiently. A system for this purpose is known as a stick pusher. The safety requirements applicable to fixed wing aircraft in the transport category, and also to many military aircraft, are relatively demanding in the area of pre stall handling qualities and stall recovery. Some of these aircraft are unable to comply with these safety requirements relying solely on the natural aerodynamic qualities of the aircraft. In order to comply with regulatory requirements, aircraft designers may opt to install a system that will constantly monitor the critical parameters and will automatically activate to reduce the angle of attack when necessary to avoid a stall. The critical parameters include the angle of attack, airspeed, wing flap setting and load factor. Action by the pilot is not required to recognise the problem or react to it.
Тарих
1963 жылдың қазан айында BAC One Eleven авиалайнері сынақ барысында апатқа ұшырап жоғалып кетті. Ұшқыштар Т-тұмсықты ұшақты тоқтаудың шегінен асырып, терең тоқтау күйіне түсті, онда тоқтаған қанаттан туған ауа ағыны лифттің тиімділігін жойды, бұл бақылауды жоғалтуға және апатқа тікелей себеп болды. Апаттың салдарынан барлық One Eleven авиалайнерлеріне біріктірілген таяқ шайқағыш/итеру жүйесі орнатылды. Оқиғаның кең ауқымды салдары – ұшқыштардың тоқтау жағдайларын анықтап, жеңу қабілетіне қатысты жаңа талаптар қойылды. Көлік санатындағы ұшақтың дизайны осы талаптарға толыққандай сәйкес келмесе, ұшақта таяқ итеру құрылғысы болған жағдайда қабылдануы мүмкін. Регуляторлық қысымнан бөлек, әртүрлі ұшақ өндірушілері өздерінің тоқтаудан қорғау жүйелерін жетілдіруге тырысты, олардың көпшілігі таяқ шайқағышты қамтыды. Американдық Boeing әуе-космикалық компаниясы көптеген ұшақтарына тоқтау ескерту жүйесін жасап, енгізді. Boeing компаниясы дамыған басқа ұшақтардың ішінде, De Havilland Canada Dash 8 300 сериялы аймақтық авиалайнері осы жүйемен жабдықталды. Әртүрлі ұшақтарға орнатылған таяқ итеру құрылғыларының арасында бірнеше нұсқалары мен функционалдық айырмашылықтары бар. Bombardier Aviation өздерінің Challenger 600 бизнес-авиациясы отбасына да таяқ итеру құрылғысын енгізді. Ұшақтың алдыңғы модельдерінде болмағанмен, Lockheed Martin жаңа буын C 130J Super Hercules көлігіне таяқ итеру құрылғысын орнатуды жөн көрді, ол күтпеген тоқтау сипаттамаларынан зардап шекті, бұл модельдің пайдалануға енгізілуін кешіктірді және көптеген аэродинамикалық өзгерістермен де шешілмеді. Embraer ERJ отбасы барлық сынақтарды оқиғасыз аяқтағанына қарамастан, таяқ итеру құрылғысымен жабдықталды. Еуропада McDonnell Douglas MD 80 сияқты терең тоқтау сипаттамаларымен танылмаған авиалайнерлерге, басқа реттеуші органдар мұндай құрылғыларды қажетсіз деп тапқан жағдайларда да, таяқ итеру құрылғысын орнату міндетті болды. Таяқ итеру принципі роторлық ұшақтарға да қолданылады. Ұжымдық басқаруды төмендету құрылғылары әдетте қосымша нарықта қол жетімді, олар таяқ итеру құрылғысы сияқты жұмыс істейді. Алайда, таяқ итеру құрылғысын таяқ шайқағышпен шатастыруға болмайды, соңғысы басқару тұтқасының ("таяқ") жылдам және шулы дірілдері арқылы ұшқыштарды тоқтауға жақын екені туралы ескертеді. Таяқ итеру құрылғысының жұмыс істеуін білмейтін ұшу экипажы үшін оның іске қосылуы кенеттен, күшті және қорқынышты сезім тудыруы мүмкін, бірақ бұл оның қалыпты және күтілетін жұмысының бөлігі, тоқтаудың алдын алу үшін тиімді әрекет етуін қамтамасыз етеді. 2000 жылдардың басында, ұшу экипажтары таяқ итеру құрылғысының жұмыс істеуіне дұрыс жауап бермегендіктен, бірқатар апаттар тіркелді. Осы апаттар толқынына жауап ретінде 2010 жылдардың басында Федералдық авиация басқармасы (FAA) операторларға ұшқыштар экипажын таяқ итеру құрылғысын пайдалану бойынша дұрыс оқытуды қамтамасыз етуге бағытталған ұсынымдар берді.