Кіріспе

Зәр шығару органы, сүтқоректілерде функционалды емес. Пронефроз – омыртқалы жануарларда дамитын үш экскреторлық органның ең қарапайымы, бүйрек дамуының бірінші сатысына сәйкес келеді. Одан кейін мезонефрос дамиды, ол балықтар мен қосмекенділерде ересектердің бүйрегі болып қалады. Амниоттарда мезонефрос – эмбрионалдық бүйрек, ал күрделірек метанефрос ересектердің бүйрегі ретінде жұмыс істейді. Дамыған бүйрек пайда болғаннан кейін, бұрынғысы әдетте апоптоз арқылы дегенерацияға ұшырайды немесе еркек репродуктивті жүйесінің бір бөлігіне айналады. Пронефроз, кейінгі бүйректері сияқты, аралық мезодермадан дамиды. Бұл жұптасқан орган, бір алып нефрондан тұрады, ол гломерулалардан немесе ірі эмбрионалды гломерулалардан түзілген қан сүзілісін өңдейді. Сүзіліс қуысқа түседі. Содан кейін ол жұқа, кірпікшелі түтікшелер арқылы пронефрик нефронына өтеді, онда ерітілген заттарды қайтару үшін өңделеді. Бұл орган кейбір алғашқы балықтардың, мысалы, миксималар мен лампреялардың ересек түрлерінде активті. Ол балықтардың эмбрионында және қосмекенділердің дернәсіл кезеңінде кездеседі, онда осморегуляцияда маңызды рөл атқарады. Адамда бұл жай, үшінші аптаның соңында (20-ші күні) пайда болады және 3,5 аптадан кейін мезонефрозбен алмастырылады. Сүтқоректілерде оның уақытша пайда болуына қарамастан, пронефроз ересектердің бүйрегінің дамуы үшін маңызды. Мезонефрос түтігі Вольф түтігі мен ересектердің бүйрегінің несеп жолдарын құрайды. Эмбрионалдық бүйрек және оның туындылары ересектердің бүйрегінің қалыптасуын қозғаушы индукциялық сигналдарды да шығарады.

Даму

Пронефрос – омыртқалы жануарлардың эмбриондарында қалыптасатын бүйректер тізбегінің алғашқысы. Пронефрик бастамасы орта мезодермадан, параксиалдық (сомиттік) мезодерма мен бүйірлік пластинканың арасында дамиды. Көптеген организмдерде (мысалы, қосмекенділерде) бұл бастама алдында қалыптасып, кейін клоакамен қосылу үшін артқа қарай жылжиды, ал басқаларында ол орта мезодерманың бойымен қалыптасады.

Су бұру

Амфибиялар мен зебра балықтарында пронефрос бір нефронмен нефралық түтікшеге жалғастырылған, ал ол өз кезегінде клоакамен байланысады. Бұл бүйректердің құрылысы бір нефрон ғана болатын қарапайым анатомиялық ұйымға ие болғанымен, нефрондардың сегменттік және функционалдық күрделілігі мезонефрос және метанефрос сияқты күрделірек бүйректерге өте ұқсас.

Сүзгілеу

Пронефройдың бір ерекшелігі – гломерулярлық сүзгінің нефрон арқылы қалыптасуы және жиналу әдісі. Пронефроидта гломерулус (немесе гломус, егер ол бірнеше дене сегментіне созылса) нефронның алдыңғы ұшына емес, дене қуысына (коэломға) ашылады. Гломерулярлық сүзгі тікелей дене қуысына немесе дене қуысының нефрокоэль деп аталатын дорсальді бөлігіне құйылады. Жанағы жоқ балықтарда пронефрик гломусы перикард қуысына ашылады. Сұйықтықтар сүзгіш қуыстан нефронға нефростомалар деп аталатын кірпікшелі шұңқырлар арқылы сорылады. Бұл жұқа эпителий түтіктері кірпікшелермен тығыз жабылып, бүйректің басқа түтікше эпителийлерінен ерекше морфологиялық құрылымымен ерекшеленеді.

Нефротомалармен байланысы

Ескі анатомиялық мәтіндер пронефроздың нефротомдардан қалыптасатынын сипаттайды, бірақ қазіргі заманғы бейнелеу техникалары бұл гистологиялық артефакт екенін көрсетті.

Екі жүзділер, балықтар мен сүтқоректілерде

Күрделі мезонефроз пайда болғаннан кейін, қосмекенділерде пронефроз апоптозға ұшырайды. Балықтарда нефрон дегенерацияланады, бірақ орган сақталып, иммундық жүйенің құрамдас бөлігіне айналады. Сүтқоректілерде, қалдықтарды шығару немесе осморегуляция функциясын атқаратын орган ретінде функционалды пронефроз дамымайды. Дегенмен, аралық мезодерма бойымен созылатын және клоакаға жалғасатын бүйрек бастамасы пайда болады. Бұл өзек пронефрик өзек, мезонефрик өзек немесе Вольф өзек деп аталады. Бұл уақытша бастама ешқашан функционалды нефрондарды құрамайды, бірақ одан туындаған өзек, кейінірек дамитын күрделі бүйректердің дамуы үшін маңызды.