Кіріспе
Босниялық футбол менеджері (1948 жылы туған)
Душан "Душко" Баевич (, ; Ντούσαν Μπάγεβιτς, Doúsan Báyevits; 10 желтоқсан 1948 жылы туған) – босниялық кәсіби футбол менеджері және бұрынғы ойыншы. Ол барлық уақыттағы ең үздік босниялық футбол менеджерлерінің бірі саналады және Босния мен Герцеговинадан шыққан кез келген басқа менеджерге қарағанда көбірек жүлделер жеңіп алды. Баевич өзінің ойыншылық мансабының көп бөлігін туған қаласы "Вележ Мостар" клубында өткізді, онда ол шамамен 400 матч өткізіп, 184 гол соқты, бұл клубтың рекорды. Ол сонымен қатар Афинаның "АЕК" клубында ойнады, онда екі рет "Альфа Этники" және бір рет Грекия кубогын жеңіп алды. Баевич Югославия құрамасы сапында 37 ойында 29 гол соқты. Ол 1974 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында ел намысын қорғады. Ойыншылық мансабын аяқтағаннан кейін Баевич менеджерлік қызметке кірісіп, 1986 жылы "Вележ" клубымен Югославия кубогын жеңіп алды. Ол Грекияда ең үлкен жетістіктерге қол жеткізді, 1988-2005 жылдар аралығында "АЕК", "Олимпиакос" және "ПАОК" клубтарымен сегіз грек лигасының титулын, төрт грек кубогын, бір грек лигасының кубогын және бір грек суперкубогын жеңіп алды; ол "АЕК" тарихындағы ең табысты бапкер.
Клубтық мансап
Баевич жергілікті «Вележ Мостар» клубының инфрақұрылымдық бөлімдерінде футбол ойнай бастады және команданың жетекші ойыншысына айналып, капитан болды. Ол 1966 жылы ересектер құрамында ойнай бастады, 277 лигалық матчта барлығы 144 гол соқты. 1960-1970 жылдары ол «Mostar BMV» (Баевич, Марич және Владич) деп аталған «Вележ» клубының үштік құрамының мүшесі болды. Ол «Югославияның үздік спортшысы» деп танылды, ал сол кездегі баспасөз оған Мостар қаласынан ағып өтетін Неретва өзенінің атымен «Неретваның ханзадасы» деген лақап ат қойды. 1969-70 маусымда Слободан Сантрачпен бірге 20 гол соғып, лиганың үздік бомбардирі атанды. 1977 жылдың жазында Афиналық «АЕК» клубының иесі Лукас Барлос ойыншының жарақаттарына қарамастан Баевичті сатып алуға көнді. 1977 жылдың 18 желтоқсанында «АЕК» клубы өз алаңында «Кастория» командасын 1:0 есебімен жеңген матчта сары-қара түсті жейдеде дебют жасады. Томас Мавроспен бірге клуб тарихындағы ең керемет шабуылдаушы жұптың бірін құрады. 1978 жылдың 8 қаңтарында «ПАОК» командасына қарсы өткен сыртқы матчта 1:1 есебімен тең түскен кезде алғашқы голын соқты. 1979 жылдың жаңа жылдық қарсаңында Баевич «Пансерраикос» командасына қарсы өткен матчта 5:0 есебімен жеңіске жетіп, 4 гол соқты. «АЕК» сапында 2 Грекия чемпионатын және 1 Грекия кубогын жеңіп алды, соның ішінде 1978 жылы ел ішіндегі екі турнирде де жеңіске жетті. Ал 1979-80 маусымда 25 гол соғып, лиганың үздік бомбардирі атанды. Баевич 1981 жылдың жазында «Вележ» клубына оралды және 1983 жылға дейін ойнады, содан кейін 34 жасында футболдан кетуге шешім қабылдады.
Халықаралық мансап
Баевич 1970 жылғы сәуір айында Австрияға қарсы өткен жолдастық ойында Югославия құрамасы сапында тұңғыш рет алаңға шықты және сол ойында бірден гол соқты. Ол барлығы 37 рет құрама намысын қорғап, 29 гол соқты. 1974 жылғы ФИФА әлем чемпионатында Заир құрамасына қарсы үш гол енгізді. Оның халықаралық аренадағы соңғы ойыны 1977 жылғы мамыр айында Румынияға қарсы өткен ФИФА әлем чемпионатының іріктеу турнирі болды.
Вележ Мостар
1983 жылы футболдан қол үзгеннен кейін Баевич «Вележ» командасының бас жаттықтырысы қызметін атқара бастады. 1986 жылы финалда «Динамо Загребті» 3:1 есебімен жеңіп, Югославия кубогын жеңіп алды. Келесі маусымда «Вележ» лигада екінші орынды иеленді, ал Баевич Грекияға «АЭК Афина» клубын жаттықтыруға кетті.
АЭК Афина
Ол 1988 жылы АЕК клубының басқарушы лауазымына тағайындалды. Бірінші маусымында (1988-89) команданы он жылдық үзілістен кейін күтпеген чемпионатқа жеткізді, бұл бұрын ол ойыншы ретінде жеңген чемпионат еді. Содан кейін ол үш рет қатарынан чемпионатты жеңіп алды (1992, 1993, 1994), бір грек Суперкубогын (1989), бір Лига кубогын (1990), бір Жерорта теңізі кубогын (1991) және бір грек кубогын (1996) жеңді. Оның басшылығымен клуб Еуропада да бірнеше сәтті маусымдарды өткізіп, келесі турнирлердің 1/16 финалына жетті: Еуропа кубогы (1990); УЕФА кубогы (1992); Чемпиондар лигасы (1993) және (1995); Кубок иелері кубогы (1996).
Олимпиакос
1996 жылы АЕК командасындағы сегіз сәтті маусымнан кейін Баевич «Олимпиакосқа» ауысты, бұл оған АЕК жанкүйерлерінің зор наразылығын тудырды. Баевичтің басшылығымен «Олимпиакос» 1997 жылы он жылдық сәтсіздіктен кейін алғашқы чемпионатын жеңіп алды, «АЕК Афина» командасынан 12 ұпайға, ал «Панатинаикос» командасынан 20 ұпайға озып кетті. 1997–98 жылдары «Олимпиакос» алғаш рет УЕФА Чемпиондар лигасына қатысып, топта үшінші орынды иеленді. 1998 жылы олар «Панатинаикосқа» қарсы (0–2) маңызды сыртқы ойында жеңіске жетіп, «Панатинаикос» командасынан үш ұпайға озып, қайтадан чемпион атанды. 1999 жылы Баевич команданы лига кубогының иегері етіп шығарды: лигада олар «АЕК» командасынан 10 ұпайға, ал «Панатинаикос» командасынан 11 ұпайға озып кетті; Кубокта «Олимпиакос» «Панатинаикос» командасын 2–0 есебімен жеңді. Чемпиондар лигасынде команда топтың бірінші орынына шығып, тарихында тұңғыш рет (және жалғыз рет) ширек финалға өтті, бірақ Туринде «Ювентусқа» 1–2 есебімен жеңіліп, Олимпиада стадионында 1–1 тең түсті. Жас жанкүйерлер 1999–2000 маусымында Джованни мен Златко Заховичтің құрамға қосылуынан үлкен үміт күтті, бірақ Баевичтің командасы Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде 3-орынға ғана қол жеткізді. «Олимпиакос» сол кезде лигада көшбасшы болып тұрған күйі 1999 жылдың 11 қарашасында бас бапкер жұмыстан босатылды.
ПАОК
Көп ұзамай Баевич Салоникиге көшіп барды, онда ол қаржылық қиындықтарға тап болған ПАОК клубында сәтті ойын көрсетті. Клубта ойнаған кезінде 2001 жылы Грекия кубогын жеңіп алды (шамамен отыз жылдық күтістен кейін), Афинадағы Олимпиакос клубын 2:4 есебімен ұтып, өте жоғары деңгейдегі футбол ойынын көрсетті.
AEK-ке қайта оралу
2002 жылдың жазында Баевич АЕК-ке қайта келді. Жанкүйерлер оны қабылдағандар мен «Олимпиакосқа» кеткені үшін кешіре алмағандар арасында қатыгездықпен екіге бөлінді. 2002–03 жылғы Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде АЕК алты ойынның барлығында тең түсіп, осылайша бірінші және жалғыз команда болды, ал үшінші орынды иеленді. Ерекше матч – «Никос Гумас» стадионында Еуропа чемпиондары «Реал Мадридпен» 3:3 есебімен тең түскен кездегі ойын, сондай-ақ Мадридтегі «Бернабеуде» 0:2 есебімен ұтылып бара жатқанда 2:2 есебімен тең түскен ойын. Бірақ, АЕК жанкүйерлерінің бір бөлігімен арадағы шиеленіс сақталды. 2004 жылдың 25 қаңтарында «Ираклис» командасына қарсы өткен лига матчында Баевич көтерген қорлық жетерлік деңгейде екенін сезініп, ешқандай ескертусіз орындығынан тұрып, ойынның бірінші жартысы бітпеген кезде отставкаға кетті.
Олимпиакосқа оралу
2004 жылы ол Олимпиакосқа оралып, тағы да екі жүлде жеңіп алды. Командасы он ұпай жинап, Чемпиондар лигасының екінші кезеңіне өте жақын келді, бірақ соңғы матчта «Ливерпульге» 3:1 есебімен жеңіліп, турнирден шықты. «Олимпиакос» УЕФА кубогының төртінші кезеңіне дейін жол тартты. Бұл жақсы нәтижелерге қарамастан, ол «Gate 7» жанкүйерлерінің команда ойынына қанағаттанбауына байланысты лауазымынан кетті, дегенмен жанкүйерлердің көп бөлігі оны қолдады.
Қызыл жұлдыз Белград
2006 жылдың 25 мамырында Баевич бұрынғы Еуропа кубогының чемпионы «Ред Стар Белград» клубының бас жаттықтырушысы болды. Клуб президенті Драган Стойкович шақыруымен, жақында кеткен Вальтер Дзенганың орнына тағайындалды. Клуб жанкүйерлері Баевичтің Грекиядағы тәжірибесі мен жақсы нәтижелеріне байланысты оның тағайындалуына үмітпен қарады. Сербия және Черногория лигасының чемпионы ретінде «Ред Стар» Еуропалық кампаниясын Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінен бастады. Алғашқы турда ирландиялық «Корк Сити» командасын оңай жеңгеннен кейін, келесі іріктеу турда олар Карло Анчелотти басқаратын, құрамында Кака, Андреа Пирло, Кларенс Сейдорф, Кафу, Дженнаро Гаттузо, Пиппо Инзаги, Билли Костакурта сияқты жұлдыздары бар «Милан» командасымен кездесті. Қос ойын қорытындысы 1–3 есебімен аяқталып, «Ред Стар» Еуропалық маусымын екінші деңгейдегі УЕФА кубогында жалғастырды. Жеңіліске қарамастан, көптеген жанкүйерлер «Миланмен» өткен ойыннан да оң әсер алды. Алайда, «Слован Либерец» командасы УЕФА кубогының бірінші турынде «Ред Старды» жалпы есеп бойынша 1–4 есебімен жеңгенде жағдай өзгерді, тіпті өз алаңында 1–2 есебімен жеңіліске ұшырады. Еуропадағы сәтсіздіктерге қарағанда, отандық жағдай қанағаттанарлық болды, «Ред Стар» қысқы үзіліске 14 ұпаймен көшбасшы ретінде келді. Лига қайта басталғаннан кейін, 2007 жылдың 24 ақпанында мәңгілік қарсыласы «Партизанға» өз алаңында 4–2 есебімен жеңіліп, 2007 жылдың 27 ақпанында ашулы жанкүйерлер Баевичтің клубтан алған Toyota SUV көлігінің жанындағы терезін кірпішпен сындырды, ал көлік «Маракана» стадионының тұрақ орнында тұрғанда, Баевич SOS kanal телеарнасында сұхбат беріп тұрған. Баевичтің «Ред Стармен» жұмысы 2007 жылдың 10 наурызында «Воеводинаға» қарсы өткен лигалық матчта күтпеген оқиғамен аяқталды. «Ред Стар» өз алаңында 0–2 есебімен ұтылып жатқанда, жанкүйерлер «Душан кет!» деп ұрандады. Ұранды клубтың ең адал жанкүйерлері жиналған солтүстік трибунаның көп бөлігі қайталағаннан кейін, Баевич ойынның ортасында команданы тастап, 70-ші минутта алаңнан шығып кетті. Матч 0–3 есебімен аяқталып, «Ред Стардың» турнир кестесіндегі көшбасшылық үстімі 6 ұпайға дейін азайды. 2006–07 маусымында «Ред Стардың» бас жаттықтырушысы ретінде Баевичтің лигадағы жалпы көрсеткіші – 14 жеңіс, 3 теңдік және 3 жеңіліс.
Арис
2007 жылдың 7 қыркүйегінде Баевич «Арис Салоники» клубымен 3 жылдық келісімшартқа қол қойды. 2007–08 маусымында «Арис Салоники» клубының бас бапкері болған кезде команда тамаша футбол өнер көрсетті. «Арис» Грекия Суперлигасында лайықты 4-орынға ие болды және Грекия кубогының финалына өтті, онда грек чемпиондары «Олимпиакос ФК» клубынан 2:0 есебімен жеңілді. 2008 жылдың 1 шілдесінде ол отставкаға кетті, себебі «Арис» президенті Лаброс Скордас жұлдызды қорғаушы Авраам Пападопулосты, соңғысы келісімшартты ұзартудан бас тартқаннан кейін, құрамына қоспауды талап еткен. Еуропа лигасының (UEFA Cup) ішінде «Арис» өте жақсы өнер көрсетіп, «Реал Сарагосаны» еңсерді және өз алаңында Баевичтің бұрынғы клубы «Қызыл Жұлдыз» клубын 3:0 есебімен ұтты. Алайда, «Болтон» және «Брага» клубтарымен тең түсіп, Мюнхенде «Бавария» клубынан 6:0 есебімен жеңілгеннен кейін, команданың топтық кезеңнен шығу үміті күйреп қалды. Отставкадан кейін ол бірден «Панатинаикос» клубымен байланысты болды, сондай-ақ Баевич тарапынан келісімшарт жасалуы мүмкін деген хабарлар тарады. Бірақ ол командаға қосылмауды шешті, нәтижесінде Хенк тен Кейт тағайындалды. Қазан айының соңында, «Панатинаикос» командасы толыққанды нәтиже бермей жатқанда, ал тен Кейт жұмыстан босатылудың алдында тұрғанда, «Панатинаикос» футбол менеджері Костас Антониу Баевичті жасылдардың бапкері болуға тағы бір рет шақырды, бірақ екі тарап та бұл ұсыныстан бас тартты.
AEK, үшінші рет
2008 жылдың 21 қарашасында Баевич екінші рет AEK клубына оралды. Осыған орай, ол бұрынғы AEK ойыншылары – техникалық директор болып тағайындалған Стеліос Манолас және көмекші бапкер ретінде келген Лисандрос Георгамиспен бірге келді. AEK бас бапкері қызметіне қайта тағайындалғаннан кейінгі алғашқы сұхбатында Баевич мұрагерлік еткен құрам, маусымның қалған бөлігіндегі мақсаттары, клубтың тарихи төл стадионы – Никос Гумас стадионына оралу мүмкіндігі және AEK жанкүйерлерімен болған қарым-қатынасы туралы мәселелерді қамтыды. AEK-тің Никос Гумас стадионына оралу мүмкіндігі туралы сұраққа Баевич: «Бұл менің үйім, себебі мен осында ойыншы да, жаттықтырушы да болдым», – деді. «Неа Филадельфияда стадионды қалайтындар тек мен емес, оны қалайтын көптеген адамдар бар». Содан кейін ол жанкүйерлермен және Original 21 тобымен арадағы қарым-қатынасын талқылады: «Кімді ренжіткен болсам, кешірім сұраймын және тағы да баршаға кешірім тілеймін», – деді ол. «Бірақ қазір бұл туралы әңгімелеуге болмайды. Біздің бәріміз AEK-ты жақсы көреміз. Жақсылықты да, жамандықты да ұмытып, алдағы уақытқа үмітпен қарауымыз керек». Оның басшылығымен өткен алғашқы ойын 2008 жылдың 23 қарашасында Критідегі OFI Crete клубымен 1:1 есебімен тең түсті. «Дикефалос Аетос» командасын үшінші рет басқарған маусымы көтеріліс пен құлдырауға толы болды. AEK лигада 4-орынды алып, маусымның плей-офф кезеңіне қатысты, онда 2-орынды иеленді, соның арқасында келесі маусымдағы Еуропа лигасына жолдама алды. Баевич AEK-ты Грекия кубогының финалына жеткізді, бірақ қосымша уақыттан кейін 4:4 есебімен тең түскеннен кейін пенальтилер сериясында Олимпиакос клубына 16:15 есебімен жеңіліп қалды. 2010 жылдың 7 тамызында Баевич футбол карьерасындағы ең қиын сәттердің бірін басынан өткерді. AEK жанкүйерлерінің бір тобы екінші лига клубы – Каллитеяға қарсы өткен жолдастық ойындағы жеңілістен кейін оған физикалық шабуыл жасады. Бапкер алаңнан кетуге тырысқанда, оны қоршап алған жанкүйерлер ұрып соққаннан кейін Баевич жерге құлап түсті. Каллитеядағы оқиғалар Баевичтің отставкаға кететініне алып келуі мүмкін еді, бірақ AEK басшылығының, ойыншылардың және көптеген жанкүйерлердің қолдауы арқасында Баевич клубта қалуға көндірілді. Шабуыл туралы видео бүкіл әлемде резонанс тудырды, көптеген шетелдік БАҚ грек футбол матчтарындағы хулигандыққа қарсы күрестегі прогресс жоқтығын атап өтті. Бір жарым айдан кейін, 2010 жылдың 26 қыркүйегінде Баевич Грек Суперлигасында Олимпиакос Волу клубына 3:1 есебімен жеңілгеннен кейін AEK бас бапкері лауазымынан кетті.
Омония
2010 жылдың 13 қазанында Баевич Кипрдің "Омония" клубымен келісімшартқа қол қойды, бұл Такис Лемонис отставкаға кеткеннен кейін болды. Тренерлік штабқа екі жаттықтырушы көмекшісі де кірді: көмекші жаттықтырушы Лысандрос Георгамлис және дене шынықтыру жаттықтырушысы Димитрис Мпурузикас. Баевичтің клубтың бапкерлер алаңында тұрып қатысатын алғашқы ойыны 18 қазан күні дүйсенбіде "Олимпиакос Никосия" командасына қарсы өтеді.
Грекияға оралу: Атромитос
2012 жылдың 2 маусымында Баевич грек кубогының финалисі «Атромитос» клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойды. Ол бұған дейін бірнеше күн бұрын қызметтен кеткен Джоргос Донистің орнына келді. Босниялық жаттықтырушы карьерасындағы бесінші грек клубын басқару үшін бір жарым жылдан кейін Грекияға оралды. 2012 жылдың 22 желтоқсанында грек кубогының үшінші турында екінші лигадағы «Олимпиакос Волу» клубына жол бергеннен кейін, Añete соңғы минутта гол соққаннан кейін, ол қызметінен кетті. Лигада «Атромитос» 15 матчтан кейін 4-орында тұрды.
Жеті жылдан кейін жаттықтырушылыққа оралу: Босния мен Герцеговина
2019 жылдың 21 желтоқсанында 71 жастағы Баевич Босния және Герцеговина ұлттық құрамасының жаңа бас бапкері болып тағайындалды, ол ЕУРО-2020 іріктеу плей-оффтары арқылы іріктесе, келісімшарты ЕУРО-2020 турнирінің соңына дейін күшінде болар еді. 2020 жылдың 22 сәуірінде Баевич Босния және Герцеговина Футбол федерациясымен (ФФБГ) келісімшартын ұзартты. Бас бапкер ретіндегі алғашқы ойынында Баевичтің шәкірттері 2020 жылдың 4 қыркүйегінде 2020–21 жылғы УЕФА Ұлттар лигасы А турнирінде Италиямен тең ойнап, жақсы нәтиже көрсетті. Ол үш күннен кейін, 7 қыркүйекте, тағы бір УЕФА Ұлттар лигасы А матчында, бұл жолы Польшаға қарсы тұңғыш рет жеңіліске ұшырады. Баевич 2020 жылдың 8 қазанында Солтүстік Ирландияға қарсы өткен плей-офф жартылай финалында пенальтилер сериясінде жеңілгендіктен Боснияны ЕУРО-2020 турниріне іріктеуге мүмкіндік бермеді. Боснияның 2020–21 жылғы УЕФА Ұлттар лигасы А турнирінен шығуына байланысты оның келісімшарты аяқталды.
Әкімшілік жұмыс
2011 жылдың 1 сәуірінде ФИФА мен УЕФА Босния және Герцеговина футбол федерациясын барлық халықаралық жарыстардан екі айға тоқтатқаннан кейін, Баевич оның "қалыпқа келтіру комитетінің" құрамына енді. Бұл комитет Босния футбол федерациясын уақытша басқару үшін құрылған және оның басты мақсаты – ФИФА талап еткен өзгерістерді бекітіп, федерацияның тоқтау жазасын күштен шығаруына көмектесу болды.
Жеке өмір
Баевич босниялық серб ұлтынан. 1995 жылдың 12 қаңтарында ол грек азаматы атанды.
Басқа
Баевич өзінің "Неретваның принці" деген лақап атымен танымал. 2008 жылдың 10 қыркүйегінде ол қаласында футбол мен спортты насихаттау және дамытуға қосқан үлесі үшін Мостар қаласының спорт қауымдастығының сыйлығымен марапатталды. 2019 жылдың 20 ақпанында Баевичке Босния және Герцеговинадағы футболды насихаттау және дамытуға қосқан үлесі үшін 2018 жылғы Босния және Герцеговина спорт сыйлығы табысталды.