Кіріспе

Копринус коматус, көбінесе қылқаламды сиялы қалпақ, заңгердің шашы немесе қылқаламды майыс деп аталатын, көбінесе газонды жерлерде, қиыршық тас жолдар мен қоқыс жиналатын аймақтарда өсетін кең таралған саңырауқұлақ. Жас жеміс денелері алдымен жерден шығатын ақ түсті цилиндрлер түрінде пайда болады, содан кейін қоңырау пішіндес қалпақтары ашылады. Қалпақтары ақ түсті және қабыршақтармен жабылған – осыдан саңырауқұлақтың кең таралған аттары шыққан. Қалпақтың астындағы жапырақшалары ақ, содан кейін қызғылт, кейін қара түске айналып, спораларға толы қара сұйықтыққа айналады ("сиялы қалпақ" атауы осыдан туындаған). Бұл саңырауқұлақ ерекшелігі – оны жинағаннан немесе спораларын таратудан кейін бірнеше сағат ішінде қара түске айналып, еріп кететіні. Жасырақ кезде жинағаннан кейін көп ұзамай жеуге жарамды, өте дәмді саңырауқұлақ (жапырақшалары мен қалпағының өзіндік қорытылуынан нашар сақталады). Ұзақ сақтау үшін микротолқынды пеште қыздыру, қуыру немесе қайнату арқылы саңырауқұлақты бірнеше күнге тоңазытқышта немесе мұздатып сақтауға болады. Сондай-ақ, саңырауқұлақты бір стақан мұзды суға салу арқылы күю процесін бір-екі күнге кешіктіруге болады, осылайша оны тамаққа қосуға уақыт жетеді. Саңырауқұлақтың жағымсыз өзгерістерге ұшырауына жол бермеу үшін, оны жинағаннан кейін 4-6 сағат ішінде өңдеу немесе мұздату керек, тіпті оны жеуге немесе сақтауға дайындалса. Бұл түр Қытайда тағам ретінде өсіріледі.

Таксономия

Шашты сиялы шапканы алғаш рет 1780 жылы Даниялық натуралист Отто Фридрих Мюллер Agaricus comatus деп сипаттады, ал 1797 жылы Кристиан Хендрик Персон оған қазіргі биномдық атауын берді. Оның түрлік атауы кома немесе "шаш" сөзінен туындайды, сондықтан comatus, "шашты" немесе "құрылыстай" мағынасында қолданылады. Басқа да кең таралған атаулары бар, мысалы, адвокаттың шашы. Coprinus comatus – нағыз Coprinus түрлерінің ең танымал өкілі.

Сипаттама

Шашқақ сиялы шапкасы бастапқыда сабағының көп бөлігін жабатын, дерлік цилиндр пішіндес қалпағынан оңай танылады. Қалпақтың ені мен биіктігі өзгеріп тұрады. Оның биіктігі – , ал диаметрі – , төменгі жағында ерігіш сақинасы болады.

Ұқсас түрлер

Кейде бұл саңырауқұлақты улы шошқа саңырауқұлағымен шатастыруға болады. Америкада "құсық тудыратын" саңырауқұлақ – Chlorophyllum molybdites, шала түкті майыс және басқа да жеуге жарамды саңырауқұлақтармен ұқсас болғандықтан, саңырауқұлақтан уланудың көптеген жағдайларына себепші болады. Coprinopsis atramentaria (көбінесе қара жұмыр қақпақ) оған ұқсас, құрамында коприн бар және онымен улануға, әсіресе алкогольмен бірге қабылданғанда, әкелуі мүмкін. Coprinus comatus – нематофаг саңырауқұлақ, ол Panagrellus redivivus және Meloidogyne arenaria нематода түрлерін өлтіріп, қорыта алады.

Тамақ ішуге жарамдылығы

Жас саңырауқұлақтар, қабыршақтары қара түске айналмас бұрын, тамаша жеуге жарамды саңырауқұлақ болып табылады, бірақ қараған жерлер тез ащыланғандықтан, жиналғаннан кейін көп ұзамай дайындалуы керек. Дәмі жұмсақ; пісіргенде көп мөлшерде сұйықтық түзіледі. Кейде оны қолпақша саңырауқұлағымен бірге саңырауқұлақ сорпасына қосуға болады. Микротолқынды пеште пісіріліп, содан кейін мұздатылған көп мөлшердегі шала түкті маналарды ризоттоның сұйық бөлігі ретінде пайдалануға болады, осылайша әдеттегі тауық қоры орнына қолданылады. Coprinus comatus саңырауқұлағын Coprinopsis atramentaria саңырауқұлағымен шатастырмау керек, себебі ол коприн улануын тудыруы мүмкін, әсіресе алкогольмен бірге қабылданғанда. Коприн улануының белгілері: құсу, диарея, жүрек қағу және ауызда металл дәм сезілуі.