Кіріспе

Күміс селениді (Ag2Se) – фотосурет басу кезінде селенмен өңделген күміс желатин фотоқағаздарды тондау нәтижесінде түзілетін реакция өнімі. Селен тонерінің құрамында белсенді компоненттердің бірі – натрий селениті (Na2SeO3), ол тондау процесінде күміспен бірігіп, селенид (Se2−) анионының көзі болып табылады. Табиғатта науманнит минералы түрінде кездеседі, бұл салыстырмалы түрде сирек кездесетін күміс минералы, бірақ Невада және Айдахо штаттарындағы күкірт аз мөлшердегі күміс кендерінде маңызды күміс қосылысы ретінде танылған.

Құрылымы

Күміс селенидінің бұқаралық фазалық диаграммасында екі кристалл фазасы бар. Төмен температурада ол орторромбтық құрылымға ие, β Ag2Se. Бұл орторромбтық фаза бөлме температурасында тұрақты, P212121 кеңістіктік тобымен тар жолақты жартылай өткізгіш болып табылады. Торап аралығының нақты мөлшері 0,02 eV-тан 0,22 eV-қа дейін әртүрлі көрсетілген. Сонымен қатар, жоғары температуралы кубтық фаза бар, α Ag2Se., ол 130 °C-тан жоғары температурада түрленеді. Бұл жоғары температуралы фазаның кеңістіктік тобы Imm, No. 229, Пирсон символы cI20. Фазалық өту иондық өткізгіштікті 10 000 есеге, шамамен 2 С/см-ге дейін арттырады. Моноклиндік құрылымды және P21/n кеңістіктік тобын құрайтын үшінші метастабильді фаза коллоидты AgSe нанокристалдары үшін қалыптасатыны белгілі. Бұл полиморфтың кристалдық құрылымы күміс сульфидінің акантит фазасына өте ұқсас. AgSe үшін бұл полиморф ірі кристаллиттер үшін де тұрақсыз болып келеді, бұл оның бұқаралық фазалық диаграммада болмауының себебін түсіндіреді. Бұл фазаны наноөлшемде тұрақтандыруда беттік энергияның әсері рөл атқарады деп есептеледі, осылайша оны тәжірибелік түрде бөліп алуға мүмкіндік береді. AgSe-нің осы полиморфы үшін электрондық құрылымды есептеулер оның тар жолақты жартылай өткізгіш екенін көрсетеді. 2021 жылға дейін бұл полиморфтың кристалдық құрылымы белгісіз болды және бұл материал AgSe-нің «тетрагональды» немесе «псевдо-тетрагональды» полиморфы деп бейресми түрде аталды. Бұл терминология, техникалық тұрғыдан дұрыс болмаса да, AgSe-нің метастабильді фазасына қатысты әдебиетте кең таралған.