Юконның ең көне қаласы – Forty Mile тарихы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Forty Mile (Hän: Ch’ëdähdëk) Канаданың Юкон аймағындағы ең көне қала ретінде белгілі. Ол 1886 жылы Юкон және Фортимил өзендерінің тоғысында алтын іздеушілер мен бақытты іздегендердің қолымен құрылған. Жақын орналасқан Клондайк алтын асыру кезінде көбінесе тасталып қалған, қала орнына Tr’ondëk Hwëch’in халқы күтім жасады. Қазіргі таңда бұл тарихи орын, оны Tr’ondëk Hwëch’in және Юкон үкіметі бірлесіп иеленеді және басқарады. Ch’ëdähdëk (Forty Mile) 2023 жылы ЮНЕСКО-ның Tr’ondëk Klondike Дүниежүзілік мұрасының тізіміне енді, бұл ландшафттың өзгеруін және жергілікті халықтың еуропалық отарлауға бейімделуін көрсетеді. Дегенмен, бұл орынның тарихы одан да ерте, 2000 жылдан астам уақыттан бері алғашқы халықтар пайдаланған аң аулау аймағы ретінде танымал. Бұл жер Fortymile карибуының өзенді кесіп өтудің маңызды нүктесінің бірі болды. Аңшылар Юкон өзенінен өтетін мал тобын осы жерде тоқтатып, аулаған. Көктем және жаз айларында мұнда Арктикалық селедка және лосось балықтарын аулау өте маңызды болды. Бұл жергілікті алғашқы халықтар мен отарлаушылардың алғашқы кездесу орны болмаса да, дәл осы жерде хан тілін сөйлейтін халық еуропалық мәдениетпен кеңінен танысты. 1886 жылы Джек МакКвестен, Альфред Мейо және Аляска коммерциялық компаниясының (ACCo) өкілі Артур Харпер алтынның Фортимил өзенінде табылуынан кейін осы жерде бекет құрды. Клондайк алтын кеніштерін алғашқы болып игерген кеншілердің көпшілігі осы аймақтан келген. Юконның алғашқы миссионерлік мектебі 1887 жылы Англикан шіркеуінің күшімен осы жерде ашылды. Сол жылы Солтүстік-Батыс атты полиция инспекторы Чарльз Константин аймақтың алғашқы полиция бөлімшесін құрды. Forty Mile фермасы Юкон аймағындағы алғашқы ауыл шаруашылығының пайда болған орны болуы мүмкін. Forty Mile – Klondike алтын асырудың бастауын берген Discovery Claim тіркелген жер. 1894 жылға қарай Forty Mile-да екі жақсы жабдықталған дүкен (ACCo және Солтүстік Америкалық көлік және сауда компаниясы), кітапхана, бильярд залы, 10 салон, екі мейрамхана, театр, опера үйі, сағатшы және көптеген дистилляциялық заводтар болды. Қаланың өркендеген кезеңінде шамамен 600 адам тұрды. Алайда, Клондайк алтын асыру аяқталғаннан кейін қала құлдырап, бүгінде тек бірнеше ғимараттар ғана сақталған. 1998 жылы алғашқы ұлт мүшелері бекіткен Tr’ondëk Hwëch’in соңғы келісімінде Forty Mile, Fort Constantine және Fort Cudahy тарихи орындары Tr’ondëk Hwëch’in және Юкон үкіметтерімен бірлесіп иеленуге және басқаруға берілгендігі айтылды. 1998 жылдан бері осы орында археологиялық зерттеулер, мұрағаттық және ауызша тарих зерттеулері, сондай-ақ ғимараттарды нығайту және сақтау жұмыстары жүргізілуде. 2006 жылдың 11 маусымында екі үкімет Forty Mile-да Tr’ondëk Hwëch’in және Yukon тарихи орындары бөлімі ұйымдастырған салтанатты шарада басқару жоспарына қол қойды. Forty Mile-дің болашақ жоспарларына келушілерге арналған жақсартылған инфрақұрылым, түсіндіру бағдарламасын кеңейту және сақтау жұмыстарын жалғастыру кіреді. Ең жақын қала – Доусон-Сити, қаладан шамамен өзен бойымен жоғары орналасқан. 1960 жылдардың соңында әлемнің жоғарғы жағындағы тас жолынан Клинтон сағасына салынған жолдың арқасында осы орынға құрлықпен жүруге болады және ол Доусоннан шамамен арақашықтықта орналасқан. Бүгінгі күнге дейін Forty Mile-ге келушілердің көпшілігі су жолымен келеді, Даусон қаласынан өзен бойымен төмен немесе Аляскадан Юкон өзенімен жоғары саяхаттайды.

Forty Mile (Hän: Ch’ëdähdëk) is best known as the oldest town in Canada’s Yukon. It was established in 1886 at the confluence of the Yukon and Fortymile rivers by prospectors and fortune hunters in search of gold. Largely abandoned during the nearby Klondike Gold Rush, the town site continued to be used by Tr’ondëk Hwëch’in. It is currently a historic site that is co owned and co managed by Tr'ondëk Hwëch'in and the Government of Yukon. Ch’ëdähdëk (Forty Mile) became part of the Tr’ondëk Klondike UNESCO World Heritage Site in 2023, recording of the transformation of the landscape and the Indigenous adaptation to European colonization. The site has a much longer history, however, as a harvest area used by First Nations for more than 2000 years. This location was one of the major fall river crossing points of the Fortymile caribou herd. Hunters would intercept the herd here as it crossed the Yukon River. In spring and summer, it was the site of an important Arctic grayling and salmon fishery. Although this was not the location of the first encounter between local First Nations people and non natives, it is the place where Hän speaking people had their first extended interactions with European culture. In 1886 Jack McQuesten, Alfred Mayo and Arthur Harper of the Alaska Commercial Company (ACCo) established a post here, after gold was discovered on the Fortymile River. Most of the miners who staked the original claims in the Klondike came from this area. Yukon's first mission school was established here in 1887 by the Anglican Church. That same year, North West Mounted Police Inspector Charles Constantine established the territory's first police detachment. It is also likely that the Forty Mile farm was the site of the first agriculture in Yukon. Forty Mile was the place where the Discovery Claim was registered, beginning the Klondike Gold Rush. By 1894, Forty Mile boasted two well equipped stores (ACCo and the North American Transportation and Trading Company), a lending library, billiard room, 10 saloons, two restaurants, a theatre, an opera house, a watchmaker, and numerous distilleries. At its peak the town site's population was about 600. However, after the Klondike Gold Rush ended, the city declined, and today only a handful of buildings remain. The Tr’ondëk Hwëch’in Final Agreement, ratified by the First Nation's membership in 1998, specified that the Forty Mile, Fort Constantine and Fort Cudahy Historic Site was to be co owned and co managed by the Tr’ondëk Hwëch’in and Yukon governments. Since 1998, archaeological investigations, archival and oral history research, and building stabilization and preservation have been carried out at the site. On June 11, 2006, the two governments signed a management plan at a ceremony and celebration hosted at Forty Mile by Tr’ondëk Hwëch’in and Yukon Historic Sites Unit. Future plans for Forty Mile include improved visitor facilities, a major expansion of interpretive programming, and continued preservation work. The nearest community is Dawson City, approximately upriver from the town site. Since the construction of a road to Clinton Creek from the Top of the World Highway in the late 1960s, the site has been accessible by road, and is about from Dawson. To this day most visitors to Forty Mile arrive by water, either traveling downriver from Dawson City or motoring up the Yukon River from Alaska.