Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жауын-шашын арасындағы өзен ағысы (оған құрғақшылық ағысы, жер асты суларының төмендеуінен туған ағыс, төменгі ағыс, су деңгейінің төмендеуінен туған ағыс, тұрақты немесе жақсы ауа райындағы ағыс сияқты атаулар да қолданылады) – жауын-шашын арасында сақталатын және кешіктірілген арналар арқылы өзенге толықтырылатын ағыстың бөлігі. Оны жер асты суларының ағысымен шатастырмау керек. Жақсы ауа райындағы ағыс негізгі ағыс деп те аталады.
Stream flow between precipitation events
Baseflow (also called drought flow, groundwater recession flow, low flow, low water flow, low water discharge and sustained or fair weather runoff) is the portion of the streamflow that is sustained between precipitation events, fed to streams by delayed pathways. It should not be confused with groundwater flow. Fair weather flow is also called base flow.
Маңыздылық
Базалық ағын адамдардың тұру орындарын және экожүйелерді сақтауда маңызды рөл атқарады. Бұл, әсіресе, қар суының еруіне тәуелді емес су алаптары үшін ерекше маңызды. Гидрографтың әртүрлі бөліктерінде әртүрлі экологиялық процестер жүреді. Базалық ағынның көтерілу кезеңінде суға тәуелді түрлер үшін көбірек өзен аумағы мен мекендеу орындары пайда болады, мысалы, шағын балықтардың (лосось) уылдырық шашуы үшін. Калифорнияда мамырдан қазанға дейінгі төмендеу кезеңінде өзен аумағы азаяды, жергілікті түрлер кірме түрлерге қарағанда төмен су деңгейінде өмір сүруге жақсы бейімделген.
Baseflow is important for sustaining human centers of population and ecosystems. This is especially true for watersheds that do not rely on snowmelt. Different ecological processes will occur at different parts of the hydrograph. During the baseflow ascending limb, there is frequently more stream area and habitat available for water dependent species, spawning salmon for example. During the recession limb which in California is from May to October, there is increasingly less stream area, indigenous species are more adept at surviving in low flow conditions than introduced species.
Геология
Негізгі ағын жер асты су қоймаларынан, жер бетіне жақын орналасқан аңғар топырақтары мен суаймақ аймақтарынан пайда болады. Су жер асты суларына сіңіп, содан кейін су нысанына ағып келеді. Негізгі ағынның азаю қисығы – негізгі ағынның/жер асты сулары мен топырақ резервтерінің төмендеуін көрсетеді. Макрокезеңдер, микрокезеңдер және топырақтағы басқа да жарықтар, сондай-ақ жасыл геоморфологиялық ерекшеліктер негізгі ағын ретінде қозғалатын судың көлеміне және жылдамдығына әсер етуі мүмкін. Жер асты қорын толықтыруға арналған сіңу негізгі ағынды арттырады. Булану негізгі ағынды азайтады, себебі ағаштар жерден суды сіңіреді. Күзде, жаңбыр жаумай тұрып негізгі ағынның көбеюі мүмкін, өйткені ағаштар жапырақтарын түсіріп, суды аз тұтынуға көшеді. Өзеннің тілігін кесу су деңгейін және жер асты суының деңгейін төмендету арқылы негізгі ағынды азайтуы мүмкін. Жақсы негізгі ағын су өткізгіш, ерігіш немесе күшті жарылған тау жыныстарында орналасқан жер үсті суымен байланысты. Жаман негізгі ағын кристаллды немесе массивті тау жыныстарында, аздаған жарықтармен және суды сақтамайды. Судың ағып кету аймақтарында ағын төмен қарай бағытталғанда азаяды, себебі жарықтар жер бетіндегі судан немесе карст геологиясында тереңдеуге дейін жетеді, өйткені әктас пен доломиттерде су сақтау қабілеті жоғары. Су толықтыру аймақтарында ағын төмен қарай бағытталғанда көбейеді. Су толықтыру аймақтары ылғалды таулы аймақтарда кең таралған, онда жер асты суының деңгейі жер үсті суынан жоғары болады және су Дарси заңы бойынша жоғары қысымнан төмен қысымға ағып жатады. Қолданыстағы су ағыны деректерінен негізгі ағынды қорытындылау әдістеріне төменгі ағын статистикасы, ағын ұзақтығы қисығы, негізгі ағынның жалпы ағынға қатысты үлесін түсіндіретін көрсеткіштер және су айдынының сипаттамалары мен өлшенген жерлердегі эмпирикалық қатынастарға негізделген, өлшенбеген су ағындарында қолданылатын негізгі ағынның азаю қисығы кіреді. Негізгі ағынның кейбір параметрлері, мысалы, орташа тұру уақыты және негізгі ағынның азаю қисығы, судың араласуын (жауын-шашыннан және жер асты суларынан) және су жиналатын алаптардағы жер асты суларының су ағынына қосқан үлесі деңгейін сипаттауда пайдалы болуы мүмкін. Негізгі ағынды бөлу көбінесе су ағыны гидрографының қай бөлігі негізгі ағыннан, ал қай бөлігі жер беті ағынынан пайда болатынын анықтау үшін қолданылады. Көп қолданылатын әдістерге изотопты іздеу және HYSEP бағдарламалық құралы жатады.
Baseflow is derived from bedrock water storage near surface valley soils and riparian zones. Water percolates to groundwater and then flows to a body of water. Baseflow depletion curve is the declining of baseflow/groundwater and soil reserves. The volume and rate of water moving as baseflow can be affected by macropores, micropores, and other fractured conditions in the soil and shallow geomorphic features. Infiltration to recharge subsurface storage increases baseflow. Evapotranspiration reduces baseflow because trees absorb water from the ground. In the fall baseflow can increase before it starts to rain because the trees drop their leaves and stop drinking as much water. River incision can decrease the baseflow by lowering the water table and aquifer. Good baseflow is connected to surface water that is located in permeable, soluble, or highly fractured bedrock. Bad baseflow is in crystalline or massive bedrock with minor fracturing and doesn't store water. Losing reaches is when the water flow decreases as it travels downstream and is fracturing deeper than surface water or in karst geology because limestone and dolomite high storage. Gaining reaches is when flow increases as it travels downstream. Gaining reaches are common in humid mountainous regions where the water table is above the surface water and the water flows from high head to low head following Darcy's law. Methods for summarizing baseflow from an existing streamflow record include event based low flow statistics, flow duration curve, metrics that explain proportioning of baseflow to total flow, and the baseflow recession curve which can be used on ungauged streams based on empirical relationship between watershed characteristics and baseflow at gauged sites. Certain parameters of baseflow, such as the mean residence time and the baseflow recession curve, can be useful in describing the mixing of waters (such as from precipitation and groundwater) and the level of groundwater contribution to streamflow in catchments. Baseflow separation is often used to determine what portion of a streamflow hydrograph occurs from baseflow, and what portion occurs from overland flow. Common methods include using isotope tracing and the software program HYSEP, among others.
Антропогендік әсерлері
Антропогендік факторлар базалық ағымға орман шаруашылығы, қала құрылысы және ауыл шаруашылығы арқылы әсер етеді. Орман жамылғысы ағаштардың тамырларының арқасында жоғары деңгейде сіңірілуге және толықтыруға мүмкіндік береді. Орманды жабындысын жою, тұтқындау мен буланудың азаюына байланысты орташа және базалық ағымның қысқа мерзімді өсуіне алып келуі мүмкін. Қала құрылысы жер беті мен жер асты жолдарының қайта ұйымдастырылуын қамтиды, нәтижесінде гидравликалық кедергінің төмендеуі, Маннинг сандары, арналар және су өткізбейтін беттердің болуы судың сіңірілуін азайтады. Қалалық аймақтарда су көбінесе су алабынан тыс, терең құдықтар мен су қоймаларынан тасымалданады. Суды тасымалдайтын құбырлардың 20-25 пайызы жер астына ағып, шындығында базалық ағымды арттыруы мүмкін. Ауыл шаруашылығы суару үшін өзеннен су алынса, базалық ағымды төмендетуі мүмкін, ал басқа су алабынан су пайдаланылса, арттыруы мүмкін. Жайлымдар тығыздалуды күшейтеді және органикалық заттарды азайтады, бұл сіңірілу мен базалық ағымды азайтады.
Anthropogenic effects to baseflow include forestry, urbanization, and agriculture. Forest cover has high infiltration and recharge because of tree roots. Removal of forest cover can cause a short term increase in mean flow and baseflow because there is less interception and evapotranspiration. Urbanization includes a re organization of surface and subsurface pathways so that water is flushed through catchments because of reduced hydraulic resistance, Manning's n, channels and impervious surfaces which decreases infiltration. In urban areas water is often imported from outside the watershed from deep wells and reservoirs. The pipes that transport the water often leak 20 25% to the subsurface which can actually increase baseflow. Agriculture can lower baseflow if water diverted from stream for irrigation, or can raise baseflow if water is used from a different watershed. Pastures can increase compaction and reduce organic matter with reduces infiltration and baseflow.