Кіріспе

Жауын-шашын арасындағы өзен ағысы (оған құрғақшылық ағысы, жер асты суларының төмендеуінен туған ағыс, төменгі ағыс, су деңгейінің төмендеуінен туған ағыс, тұрақты немесе жақсы ауа райындағы ағыс сияқты атаулар да қолданылады) – жауын-шашын арасында сақталатын және кешіктірілген арналар арқылы өзенге толықтырылатын ағыстың бөлігі. Оны жер асты суларының ағысымен шатастырмау керек. Жақсы ауа райындағы ағыс негізгі ағыс деп те аталады.

Маңыздылық

Базалық ағын адамдардың тұру орындарын және экожүйелерді сақтауда маңызды рөл атқарады. Бұл, әсіресе, қар суының еруіне тәуелді емес су алаптары үшін ерекше маңызды. Гидрографтың әртүрлі бөліктерінде әртүрлі экологиялық процестер жүреді. Базалық ағынның көтерілу кезеңінде суға тәуелді түрлер үшін көбірек өзен аумағы мен мекендеу орындары пайда болады, мысалы, шағын балықтардың (лосось) уылдырық шашуы үшін. Калифорнияда мамырдан қазанға дейінгі төмендеу кезеңінде өзен аумағы азаяды, жергілікті түрлер кірме түрлерге қарағанда төмен су деңгейінде өмір сүруге жақсы бейімделген.

Геология

Негізгі ағын жер асты су қоймаларынан, жер бетіне жақын орналасқан аңғар топырақтары мен суаймақ аймақтарынан пайда болады. Су жер асты суларына сіңіп, содан кейін су нысанына ағып келеді. Негізгі ағынның азаю қисығы – негізгі ағынның/жер асты сулары мен топырақ резервтерінің төмендеуін көрсетеді. Макрокезеңдер, микрокезеңдер және топырақтағы басқа да жарықтар, сондай-ақ жасыл геоморфологиялық ерекшеліктер негізгі ағын ретінде қозғалатын судың көлеміне және жылдамдығына әсер етуі мүмкін. Жер асты қорын толықтыруға арналған сіңу негізгі ағынды арттырады. Булану негізгі ағынды азайтады, себебі ағаштар жерден суды сіңіреді. Күзде, жаңбыр жаумай тұрып негізгі ағынның көбеюі мүмкін, өйткені ағаштар жапырақтарын түсіріп, суды аз тұтынуға көшеді. Өзеннің тілігін кесу су деңгейін және жер асты суының деңгейін төмендету арқылы негізгі ағынды азайтуы мүмкін. Жақсы негізгі ағын су өткізгіш, ерігіш немесе күшті жарылған тау жыныстарында орналасқан жер үсті суымен байланысты. Жаман негізгі ағын кристаллды немесе массивті тау жыныстарында, аздаған жарықтармен және суды сақтамайды. Судың ағып кету аймақтарында ағын төмен қарай бағытталғанда азаяды, себебі жарықтар жер бетіндегі судан немесе карст геологиясында тереңдеуге дейін жетеді, өйткені әктас пен доломиттерде су сақтау қабілеті жоғары. Су толықтыру аймақтарында ағын төмен қарай бағытталғанда көбейеді. Су толықтыру аймақтары ылғалды таулы аймақтарда кең таралған, онда жер асты суының деңгейі жер үсті суынан жоғары болады және су Дарси заңы бойынша жоғары қысымнан төмен қысымға ағып жатады. Қолданыстағы су ағыны деректерінен негізгі ағынды қорытындылау әдістеріне төменгі ағын статистикасы, ағын ұзақтығы қисығы, негізгі ағынның жалпы ағынға қатысты үлесін түсіндіретін көрсеткіштер және су айдынының сипаттамалары мен өлшенген жерлердегі эмпирикалық қатынастарға негізделген, өлшенбеген су ағындарында қолданылатын негізгі ағынның азаю қисығы кіреді. Негізгі ағынның кейбір параметрлері, мысалы, орташа тұру уақыты және негізгі ағынның азаю қисығы, судың араласуын (жауын-шашыннан және жер асты суларынан) және су жиналатын алаптардағы жер асты суларының су ағынына қосқан үлесі деңгейін сипаттауда пайдалы болуы мүмкін. Негізгі ағынды бөлу көбінесе су ағыны гидрографының қай бөлігі негізгі ағыннан, ал қай бөлігі жер беті ағынынан пайда болатынын анықтау үшін қолданылады. Көп қолданылатын әдістерге изотопты іздеу және HYSEP бағдарламалық құралы жатады.

Антропогендік әсерлері

Антропогендік факторлар базалық ағымға орман шаруашылығы, қала құрылысы және ауыл шаруашылығы арқылы әсер етеді. Орман жамылғысы ағаштардың тамырларының арқасында жоғары деңгейде сіңірілуге және толықтыруға мүмкіндік береді. Орманды жабындысын жою, тұтқындау мен буланудың азаюына байланысты орташа және базалық ағымның қысқа мерзімді өсуіне алып келуі мүмкін. Қала құрылысы жер беті мен жер асты жолдарының қайта ұйымдастырылуын қамтиды, нәтижесінде гидравликалық кедергінің төмендеуі, Маннинг сандары, арналар және су өткізбейтін беттердің болуы судың сіңірілуін азайтады. Қалалық аймақтарда су көбінесе су алабынан тыс, терең құдықтар мен су қоймаларынан тасымалданады. Суды тасымалдайтын құбырлардың 20-25 пайызы жер астына ағып, шындығында базалық ағымды арттыруы мүмкін. Ауыл шаруашылығы суару үшін өзеннен су алынса, базалық ағымды төмендетуі мүмкін, ал басқа су алабынан су пайдаланылса, арттыруы мүмкін. Жайлымдар тығыздалуды күшейтеді және органикалық заттарды азайтады, бұл сіңірілу мен базалық ағымды азайтады.