Кіріспе

Батыс аймақтағы партия, Нигерия. Ибадан халық партиясы (IPP) 1951 жылдың 15 маусымында Нигерияның 1950 жылдардағы Йоруба тілі басым Батыс аймағындағы саясатқа қарсы болған көрнекті Ибадандықтар тобымен құрылды. Оның алғашқы төрағасы - Август Акинлойе шеф, ал басқа негіздеушілері: Адегоке Аделабу шеф, Кола Балугун шеф, Т. О. С. Бенсон шеф, Адениран Огунсанья шеф және Х. О. Дэвис шеф. IPP-ның басқа да көшбасшылары: С. А. Акинеми шеф, С. О. Ланлехин шеф, Мойо Абодерин шеф, Сэмюэл Лана шеф, Д. Т. Акинбии шеф, С. Аджунвон шеф, С. Адеронму шеф, Р. С. Баоку шеф, Акин Аллен шеф және Акиннии Олунлойо шеф.

1951 жылғы сайлау

1951 жылғы қарашада Батыс аймақ Ассамблеясының сайлауы аяқталғанда, Акция тобы сайлаудың алғашқы кезеңінде дауысқа салынған 80 орынның 38-ін жеңіп алды. Дегенмен, Акция тобының құрылуына қатысқан тәуелсіз кандидаттар тәуелсіз ретінде орын алды. Ибадан қаласында Ибадан халық партиясы (ИХП) барлық алты орынды жеңіп алды, ал Лагоста NCNC барлық бес орынды жеңіп алды. Сайлаулар өткізілгенге дейін Акция тобы мен NCNC кандидаттардың құрамына қатысты қайшылықты мәлімдемелер жасады. Бұл Энтони Энахоро сияқты тұлғалардың, Акция тобы құрылғанға дейін NCNC мүшесі болған, Акция тобы үшін жария түрде қолдау білдіріп, 1951 жылғы ақпан айында Оводе Акция тобының ашылуына қатысқанға қарамастан болды. Жағдайды түсіндіру үшін үкіметтік байланыс жөніндегі қызметкер Гарольд Купер партияларға өз платформаларында сайлауға түсетін кандидаттардың тізімін ұсынуды сұрап хат жолдады. Бұл сұранысты тек Акция тобы ғана орындады және оның кандидаттарының тізімі келесідей болды: Ижебу-Ремо бөлімі – Обафеми Аволово және М.С. Соволе; Ижебу-Оде бөлімі – С.О. Авокоя, пастор С.А. Банжо және В.Д. Филлипс; Ойо бөлімі – бас бода Томас, Абиодун Акереле, А.Б.П. Мартинс, Т.А. Амао және С.Б. Эйитайо; Осун бөлімі – С.Л. Акинтола, Ж.О. Адигун, Ж.О. Ороге, С.И. Огунвале, И.А. Адежаре, Ж.А. Огунмуйива және С.О. Ола; Ондо бөлімі – П.А. Ладапо және Г.А. Деко; Окитипупа бөлімі – доктор Л.Б. Леби, К.А. Теве және С.О. Тубо; Эпе бөлімі – С.Л. Эду, А.Б. Гбаджумо, Обафеми Аджайи және С.А. Уильямс; Икежа бөлімі – О. Акередолу Але, С.О. Гбадамоси және Ф.О. Окунтола; Бадагри бөлімі – бас С.Д. Акран, Акинеми Амосу және пастор Г.М. Фишер; Эгба бөлімі – Ж.Ф. Одунжо, әлхаж А.Т. Ахмед, К.П.А. Коул, пастор С.А. Дарамола, Акинтойе Тежуосо, С.Б. Собанде, И.О. Делано және А. Адедамола. Басқалары: Эгбадо бөлімі – Ж.А.О. Одебии, Д.А. Фафунми, Адебии Адеджумо, А. Акин Ило және П.О. Отегбее; Ифе бөлімі – пастор С.А. Адеефа, Д.А. Адемилуи, Ж.О. Опадина және С.О. Олагбажу; Экити бөлімі – Э.А. Бабалола, пастор Ж. Аде Ажаи, С.К. Фамилони, С.А. Окея және Д. Атолагбе; Ово бөлімі – Майкл Адекунле Ажасин, А.О. Огеденгбе, Ж.А. Агунлое, Л.О. Оможола және Р.А. Олуса; Батыс Ижау бөлімі – Пере Э.Х. Сапре Оби және М.Ф. Агидее; Ишан бөлімі – Энтони Энахоро; Урхобо бөлімі – В.Е. Моварин, Ж.Б. Овинбири және Ж.Д. Ифоде; Вари бөлімі – Артур Прест және О. Отере, ал Кукуруку бөлімі – Д.Дж.И. Игенума. Тізімдегі есімдердің ішінде Ово бөлімінің М.А. Ажасині, ол кезде Акоконың бір бөлігі болған, партиялық ынтымақ пен бірлік үшін қатыспады. Ол А.О. Огеденгбе мен Р.А. Олусаға үш орынның екеуіне үміткер болуға рұхсат берді, олар жеңіп алды, ал үшінші орынды Д.К. Олумофин NCNC үшін жеңіп алды. Тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, жеңіске жеткен үш Акция тобының хатшысы: Эгба бөлімінен әлхаж Д.С. Адегбенро; Экити бөлімінен Ж.О. Осунтокун және Эпе бөлімінен С.О. Хасан. 1951 жылғы 24 қыркүйекте дауыс беру аяқталған кезде Акция тобы облыстық ассамблеядағы 72 орынның 38-ін жеңіп алды. Барлығы 80 орын болды. Лагоста Батыс аймақтық ассамблеясында бес орын болды, олардың барлығын NCNC 1951 жылғы 20 қарашадағы сайлауда жеңіп алды, ал Бенинде 1951 жылғы 6 желтоқсандағы сайлауда Оту Эдо кандидаттары үш орынды жеңіп алды. Лагос пен Бениндегі дауыс беру қауіпсіздік алаңдауларына байланысты кейінге шегерілді. Акция тобының үкіметтік PR бөліміне ұсынған тізімдегі 68 үміткердің 38-і осы тізімнен сайланған Акция тобының мүшелері болды. Олар: Ижебу-Ремо – Обафеми Аволово және М.С. Соволе; Ижебу-Оде – пастор С.А. Банжо және С.О. Авокоя; Ойо – Боде Томас, Абиодун Акереле, А.Б.П. Мартинс, Т.А. Амао және С.Б. Эйитайо; Осун – С.Л. Акинтола, Ж.О. Адигун, Ж.А. Ороге, С.И. Огунвале, И.А. Адежаре, Ж.А. Огунмуйива және С.О. Ола. Тізімнен сайланған басқа Акция тобының мүшелері: Эгба – Ж.Ф. Одунжо, әлхаж А.Т. Ахмед, пастор С.А. Дарамола және ханзада Адедамола; Эгбадо (қазіргі Йева) – Ж.А.О. Одебии, Д.А. Фафунми және А. Акин Ило; Экити – Э.А. Бабалола және пастор Ж. Аде Ажаи; Бадагри – бас С.Д. Акран және пастор Г.М. Фишер; Икежа – С.О. Гбадамоси және О. Акередолу Але; Ифе – пастор С.А. Адеефа және С.О. Олагбажу; Ово – А.О. Огеденгбе және Р.А. Олуса; Эпе – Сафи Лавал Эду; Окитипупа – К.А. Теве; Батыс Ижау – М.Ф. Агидее; Ишан – Энтони Энахоро және Вари – Артур Прест. Акция тобы мен NCNC-ден басқа, бас А.М.А. Акинлойе басқарған Ибадан халық партиясы (ИХП), Ондо жақсарту лигасы және Бениннің Оту Эдосы сияқты жергілікті/бөлімдік партиялар да болды. Дауыс беру қорытындысы бойынша партиялардың жағдайы: Акция тобы 38; NCNC/Тәуелсіздер 25; ИХП 6 және Ондо жақсарту лигасы 2. Оту Эдо кандидаттары Бениннің үш орындығын жеңіп алды, атап айтқанда, бас С.О. Игходоро, бас Хамфри Омо Осаги және бас Чике Экуяси. Бас Игходоро Акция тобын таңдады, ал соңғы екеуі NCNC-ге қосылды. Алты ИХП сайланған мүшесінің тек Адегоке Аделабу NCNC-ге қосылды. Қалғандары: А.М.А. Акинлойе, бас Д.Т. Акинбии (кейіннен Ибадан Олубаданы болған), бас С.О. Ланлехин, Мойосоре Абодерин және С.А. Акиньеми Акция тобын таңдады. NCNC ұлттық хатшысы, қайтыс болған бас Кола Балогун ИХП депутаттарына NCNC үшін жариялау туралы өтініштер жіберді, бірақ бас Акинлойе барлық формаларды толтырмай қайтарды. Акция тобының үш хатшысы, тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, жеңіске жеткендер – Адегбенро (Эгба бөлімі), Осунтокун (Экити бөлімі) және Хасан (Эпе бөлімі), бес ИХП мүшесі, бір Эту Эдо және бір Ондо жақсарту лигасының мүшесі, бас Ф.О. Авосика; және тәуелсіз кандидат (Ижебу-Оде) бас Тимоти Адеола Одутола Акция тобының сайланған мүшелерінің санын арттырды. Бұл транзакциялардың барлығы 1952 жылғы 7 қаңтарда облыстық ассамблеяның ашылуына дейін болды. Бұл тұлғалар NCNC мүшелері болған жоқ, сонымен қатар партия олардың есімдерін кандидаттар тізімінде жарияламады. Елу жылдан астам уақыттан бері NCNC 1951 жылы Батыс аймақтық сайлауда жеңіске жеткеніне дәлелдеме ұсынған жоқ. Купер мырза NCNC сайлаудан кейін тудырған дауға өз бөлімшесінің жауапкершілігінен бас тартты. Лагоста өткен сайлаудан кейінгі баспасөз конференциясында ол: "Жеңіске жеткен кандидаттардың 38-і Акция тобы маған жіберген тізімде болды. Ибаданнан жеңіске жеткен алты кандидаттың барлығы Ибадан халық партиясын білдіретін адамдар ретінде маған таныстырылды. Қалған жеңіске жеткен кандидаттардың партиялық тиесілігі туралы бізге ешқандай шағым түскен жоқ" деді. Үкіметтік PR бөліміне сайлау алдында NCNC кандидаттар тізімін жібермеуіне себебі не? Колониялық әкімшілік жүргізген Батыс және Нигерия бойынша өткізілген сайлаулардың тізімдері Ұлттық мұражайда сақталады және кез келген адал зерттеуші оларға қол жеткізе алады. Бұл мәселеде фактілер сөйлейді, саяси/этникалық жақтасқан адамдар айтқан немесе айтпаған нәрселері емес, төменде көрсетілгендей. NCNC Акция тобының манифесіндегі нақты саясат пен бағдарламалардың әсерін азысып бағалаған болуы мүмкін. Өкілеттік беру және федералдық үкімет жүйесі туралы оның ұсынысы, сондай-ақ білім беру, денсаулық сақтау және инфрақұрылымдық кемшіліктерді жою бағдарламасы оны саяси аренаға жақындастырды.

Саяси орган

Ибадан сайлаушылары ИПП платформасындағы өз сайланған өкілдерінің Іс-қимыл тобына өткеніне наразы болды. Олар 1954 жылғы федералдық сайлауды және 1956 жылғы аймақтық сайлауды Іс-қимыл тобына деген қарсылығын білдіру мүмкіндігі ретінде пайдаланды. 1954 жылғы федералдық сайлауда екі партия да тікелей бәсекелескенде, NCNC Нигерияның Өкілдер палатасында 22 орынды жеңіп алды, ал Іс-қимыл тобы 19 орынды иеленді. Батыс аймағының астанасы Ибадан қаласында биліктегі Іс-қимыл тобы федералдық сайлаудағы бес орынның тек біреуін ғана жеңіп алды. Ибадан сайлаушыларының Іс-қимыл тобына деген жек көруі 1956 жылғы 26 мамырда өткен аймақтық сайлауда одан әрі айқын болды. Сайлау Іс-қимыл тобы билікте болған бес жылдан кейін және әсіресе білім беру саласында маңызды әлеуметтік жобаларды іске асырғаннан кейін өткізілді; 1956 жылғы нәтижелер: Іс-қимыл тобы 48 орынды жеңіп алды, ал NCNC 32 орынды иеленді. Алайда, дауыс беру нәтижелерін жан-жақты қарастырғанда, Іс-қимыл тобы мен NCNC арасындағы жеңіс айырмашылығы бар болғаны 39 270 дауыс екені анықталды. Іс-қимыл тобы жалпы дауыс берудің 623 826 дауысын (48,3%) алды, ал NCNC 584 556 дауысқа (45,3%) ие болды. Соғыс желілері салынды; Ибаданның саяси аренасын қамтыған, қақтығыстар мен аяусыз амалдар 1966 жылға дейін, әскер үкіметті басып алып, Нигериядағы барлық саяси партияларды тыйым салғанға дейін күшейе берді.