Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Астрономиялық телескоптың түрі
Type of astronomical telescope
Шмидт-Вейзела камерасы – кең көлемді (5-тен 10 градусқа дейінгі доғалық өлшем) фотосуретке түсіруге арналған астрономиялық телескоптың бір түрі. Оны фин физигі Ержо Вейзела құрастырған.
The Schmidt–Väisälä camera is a type of astronomical telescope intended for wide field (5 to 10 degrees of arc) photographic work. It was designed by Finnish physicist Yrjö Väisälä.
Өнертабыс және жобалау
Профессор Вейсала бастапқыда Бернхард Шмидттің Шмидт камерасына ұқсас "астрономиялық камераны" жобалаған, бірақ бұл жоба жарияланбаған. Вейсала 1924 жылғы лекция жазбаларында осы туралы "проблемалы сфералық фокустық жазықтық" деген белгі қойып атап өткен. Вейсала Шмидттің жарияламын көргеннен кейін, дереу Шмидт дизайнындағы өрісті тегістеу мәселесін шешуге кірісіп, пленка ұстағышының алдына екі дөңгелек линзаны орнатқан. Бұл жүйе Шмидт-Вейсала камерасы немесе кейде Вейсала камерасы деп аталады. Бұл жазық өрісті түзету толық емес, себебі суреттер хроматикалық аберрацияға ұшырайды, әртүрлі түстер әртүрлі орындарда фокусқа түседі. Дегенмен, бұл тәсіл жалпақ фокустық жазықтығы бар, шар тәрізді бетке келтіруге немесе тіпті осылай жасауға болмайтын қазіргі заманғы электрондық бейне сенсорларына қызығушылық тудырды. Өнертапқыш ретіндегі мәртебесінен айырылғанын білген Вейсала өзінің "кемшіліктері бар" жобаларын жариялауға бел буды. Профессор Вейсала жаңа оптиканы ғана емес, сонымен қатар Шмидт жариялағаннан кейін оның бірнеше үлгілерін де жасады. Оның алғашқы екі әрекеті түзетулік мензискусты (4-дәрежелі полиномдық бет) жасауды үйренуге бағышталған тәжірибелер болды. Ол жасаған үшінші камера – төменде сипатталған Väisälä 500/1031 камерасы, ол 807 кіші планета мен 7 кометті табуға пайдаланылды.
Professor Väisälä originally designed an "astronomical camera" similar to Bernhard Schmidt's Schmidt camera, but the design was unpublished. Väisälä did mention it in a lecture notes in 1924 with a footnote: "problematic spherical focal plane". Once Väisälä saw Schmidt's publication, he promptly went ahead and solved the field flattening problem in Schmidt's design by placing a doubly convex lens slightly in front of the film holder. This resulting system is known as a Schmidt–Väisälä camera or sometimes as Väisälä camera. This flat field correction is not perfect, as images suffer from chromatic aberration with different colors ending up at slightly different places. However the approach has attracted interest for modern electronic image sensors with a flat focal plane which cannot be forced into spherical surface shape, nor even manufactured as such. Learning that he lost the inventor status motivated Väisälä to publish his "less than perfect" designs. Professor Väisälä not only designed the new optics, but also built several implementations of the design after Schmidt's publication. His two first efforts were experiments to learn how to make the correcting meniscus (a 4th degree polynomial surface). The third one he built was the Väisälä 500/1031 camera described below, that has been used to find 807 minor planets and 7 comets.
Väisälä 500/600/1031 камерасы
1934 жылы алғашқы жарығын көрген бұл телескоптың корректорлық пластинасының диаметрі 500 мм, ал негізгі айнаның фокус арақашықтығы 1031 мм. Сфералық негізгі айнаның диаметрі 600 мм, және ол неміс тізімдік экваторлық монтировкада орналасқан. Ол фокустық жазықтықтан 3 мм алшақтықта орналасқан 120 мм диаметрлі қос дөңгелек өріс тегістегіш линзаны қолданады, бұл 120x120 мм пленкаларда 6,7 градус диаметрлі көріс өрісін қамтамасыз етеді, бұл миллиметрге 200 доға секундтық масштабқа тең. Бағыттағыш телескоптардың диаметрі 180 мм / фокус арақашықтығы 2300 мм және диаметрі 80 мм / фокус арақашықтығы 1200 мм рефракторлық телескоптар. Бұл телескоп 20 жыл бойы қолданылып, 807 кіші планета мен 7 комета табылды. Шындығында, сол кезде оның өнімділігі әлемдегі басқа кіші планета іздеушілермен салыстырылды, тіпті 1990 және 2000 жылдардағы компьютерлік іздеулермен де бәсекелесті. Бір дерек бойынша, оның зерттеулері Жерге соқтығысатын астероидтерді анықтау мақсатында жүргізілген болуы мүмкін. Мұндай ауқымды фотосуреттік жұмыстар үшін Вейсаля бір пластинаға 2-3 сағат аралықпен екі экспозиция жасап, суреттерді сәл ығыстыру әдісін әзірледі. "Жұп" табылмайтын кез келген нүктелер қосымша фотосуреттерге белгіленді. Бұл әдіс пленканың шығынын "жыпылықтастыру әдісімен" (plates get single exposures, and are compared by rapidly showing first and second exposures to human operator) салыстырғанда екі есеге азайтты, онда пластиналар бір рет экспозицияланады және операторға бірінші және екінші экспозицияны жылдам көрсету арқылы салыстырылады. Телескоп бастапқыда Финляндияның Турку қаласының шетіндегі Изо-Хейкиля обсерваториясында орнатылған. Қаланың өсіп, жарықтары күшейген кезде, телескоп 1950 жылдары Туркудан шығысқа қарай 35 км қашықтықтағы Кевола обсерваториясының қараңғырақ жеріне көшірілді. Жаңа орналасқан жер қазір Финляндияның екінші ең көне әуесқой астрономиялық қоғамы – Turun Ursa Astronomical Association-ның меншігінде және күтуінде, және осы қоғамды Вейсаля құрған. Бұл телескоп сирек (2000 жылдары) 4x5 дюймдік пластикалық пленкаларға аспан суреттерін түсіру үшін қолданылады. Оның бағыттағыш телескоптары көбінесе жұлдыздар мен планеталарды бақылау үшін қолданылады, мысалы, әр көктемде Плутонды іздеу үшін, онда бағыттағыш жақсы көру жағдайында адам көзімен көруге жеткілікті үлкен емес.
This telescope, which saw its first light in 1934, has a corrector plate diameter of 500 mm, and a primary mirror focal length of 1031 mm. The spherical primary mirror diameter is 600 mm, and it is on a German type equatorial mount. It uses a 120 mm diameter doubly convex field flatten lens 3 mm in front of the focal plane, which gives it a 6.7 degree diameter field of view on 120x120 mm film plates giving a scale of 200 arc seconds per millimeter. The guide telescopes are 180 mm diameter/2300 mm focal length and 80 mm diameter/1200 mm focal length refracting telescopes. The telescope was used over some 20 years to find 807 minor planets and 7 comets. Indeed, at the time its productivity was similarly compared to the rest of the world's minor planet hunters, and even rivals computerized searches from the 1990s and 2000s. Its surveys, according to one story, may have been intended to detect Earth impacting asteroids. For this rather massive photographic survey work, Väisälä developed also a technique of taking two exposures on same plate some 2–3 hours apart and offsetting those images slightly. Any dot that did not have a "pair" was marked for follow up photos. This method halved the film consumption compared to the method of "blink comparing", where plates get single exposures, and are compared by rapidly showing first and second exposures to human operator. The telescope was originally installed at Iso Heikkilä Observatory on the outskirts of the city of Turku, Finland. When the city grew, together with its lights, the telescope was moved in 1950s to a darker location at Kevola Observatory, some 35 km east of Turku. The new location is now property of and in care of Turun Ursa Astronomical Association, which is Finland's second oldest amateur astronomy society, and also founded by Väisälä. This telescope is used rarely (in the 2000s) to take sky photos on 4x5 inch flat plastic film plates. Its guiding telescopes are used mostly to watch stars and planets e. g. a Pluto hunt every spring, for which the guider is barely big enough to allow the human eye to see it under good seeing conditions.