Кіріспе

Вьетнам тіліндегі "bụi đời" ("тозаң өмірі" немесе "тозаңды өмір") термині қаладағы қаңғыбастарға немесе, "trẻ bụi đời" – көше балаларына немесе жасөспірімдердің топтарына қатысты. 1989 жылдан бастап, "Мисс Сайгон" мюзикліндегі "Bui Doi" әнінен кейін "trẻ bụi đời" ("жас қаңғыбастар") термині көшедегі балаларға немесе жасөспірім топтарының мүшелеріне қатысты қолданыла бастады. Бұл термин мақсатсыз, шаңдай шарлап жүретін, тасталып қалған баланың бейнесін ойға келтіруге арналған. Вьетнам тілінде бұл сөздің нәсілдік коннотациясы жоқ. Вьетнамдықтар америкалық-вьетнамдық араласынан туғандарды "Mỹ lai" (аралас американдық-вьетнамдық), "con lai" (аралас нәсілді бала) немесе "người lai" (аралас нәсілді адам) деп атайды. "Мисс Сайгонмен" байланысты Батыс медиасындағы аралас нәсіл туралы ақпарат Вьетнамда бүгінде кеңінен танымал емес. Қазіргі Вьетнамда "bụi đời" термині көшеде тұратын немесе көшпенді өмір салған, әдетте жас ерлерге қатысты қолданылады. Бұл терминмен байланысты "đi bụi" ("тозаңға кету") етістігі отбасымен дауласып үйден кетіп, көшпенділікке немесе көше өміріне бет бұрған адамды білдіреді.

Мисс Сайгон және америкалық жетімдер

Батыста "Буй Дой" термині диалогта қолданылу арқылы, әсіресе Клод Мишель Шёнберг пен Ален Бублильдің 1989 жылғы "Мисс Сайгон" мюзикліндегі "Буй Дой" әнінің атауы арқылы кеңінен танымал болды. Мюзикль 1991 жылы Бродвейде қойылды және 2001 жылы жабылуға дейін музыкалық театр тарихында ең ұзақ сахналанған он үшінші Бродвей мюзиклі болды. "Буй Дой" әнінің сөзін Ален Бублиль мен Ричард Малтби, кіші жазған. Олар "bụi đời" терминін вьетнамдық көше балалары деп емес, Вьетнам соғысының соңында американдық солдаттардан туған және тастап кетілген вьетнамдық әйелдердің америка-азиялық ұрпақтары деп түсіндірді.

Вьетнамдағы аралас нәсілді балалар

Вьетнам соғысынан кейін аралас нәсілді адамдардың көпшілігі – америкалықтар немесе вьетнамдық аналардың және АҚШ-тың әскери немесе азаматтық адамдарының балалары еді. Вьетнам соғысы кезінде (1965–73) туған америкалықтар ұзақ мерзімді одақтардың нәтижесі де, зорлаудың нәтижесі де болуы мүмкін. Әскери экономиканың дамуына байланысты секс-индустрия кең таралғандықтан, америкалықтар көбінесе проституциямен айналысатын аналар мен G.I. әкелерінің балалары ретінде қарастырылды. Мұндай америкалықтардың өмірі көбінесе қиын болды, олар вьетнамдық қоғамда маргиналданған топ өкілдері ретінде өмір сүрді. 1988 жылғы «Америкаға оралу» заңына сәйкес, вьетнамдық америкалықтар сыртқы түріне қарай ғана АҚШ визасын алуға құқылы болды. Виза алу ниетімен америкалықтарға туыс екендерін айтып, алдаушылар қызығушылық танытты. Осы заң бойынша АҚШ-қа шамамен 23 000 америкалық көшіп келді. АҚШ-та «bui doi», яки «өмір шаңы» термині қылмыстық әлемге қатысты қолданылды, онда жаңадан көшіп келген вьетнамдықтар мен америкалық жастар да болды. «Bui doi» сөзін теріс пайдалану АҚШ-қа да таралып, жалпы қабылдауға ие болды.

Танымал мәдениетте

1977 жылы теледидар үшін түсірілген "Жасыл көздер" фильмі – американдық ардагердің Вьетнам әйелінен туған ұлын іздеу үшін Оңтүстік-Шығыс Азияға сапар шегетін көркем фильм. Ол жасыл көзді бір баламен кездеседі, ол өзінің жартылай америкалық екенін және Америкаға баруға құқылы екенін қатыстырады. 1994 жылғы "Bui doi: Life Like Dust" деректі фильмінде бұл термин Вьетнамнан Калифорнияға қашқаннан кейін қылмысқа түскен вьетнамдық босқын Рикки Фанды сипаттау үшін қолданылады. 2004 жылғы "Көрікті ел" фильмінде нақты емес "bui doi" өмірі мен оның американдық әкесімен қайта қосылуға жасаған әрекеттері бейнеленген. Фильмнің басында мынадай анықтама беріледі: "Bui Doi: 'тозаңнан да төмен' – американдық әкесі бар вьетнамдық балаларды сипаттау үшін қолданылатын термин". 2014 жылғы "Нобель" фильмі Кристина Нобельдің өмірбаяны болып табылады, ол Ирландиядағы қиын балалық шағын жеңіп, Хошимин қаласы көшелеріндегі "bụi đời"-ге көмектесу арқылы өзінің шақыруын табады.