Кіріспе
Вьетнамдық кісі өлтіруші, бұрынғы кәсіпкер және саясаткер Фуонг Кань Нго (,; 1958 жылы туған) – австралиялық бұрынғы кәсіпкер және саясаткер, 1994 жылдың 5 қыркүйегінде австралиялық парламент депутаты Джон Ньюманды өлтіруге тапсырыс бергені үшін сотталған.
Phuong Canh Ngo (, ; born 1958) is an Australian former businessman and politician who was convicted of ordering the killing of Australian MP John Newman on 5 September 1994.
Өмірбаян
Фун Нго Оңтүстік Вьетнамда бай ата-аналардың отбасында дүниеге келді. Университетті бітірген соң мектеп мұғалімі болды. Сайгонның құлауы мен Вьетнам соғысының аяқталуынан кейін оның отбасының мүлкі тәркіленді. Нго бірнеше рет елден қашуға тырысты, бірақ бәрі сәтсіз аяқталды. 1981 жылдың қаңтарында ол он үшінші рет қашуға сәтті әрекеттенді және 1982 жылы Малайзия арқылы Австралияға босқын ретінде келді. Нго жергілікті саясатта жылдам өрледі. 1987 жылдың 26 қыркүйегінде ол Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Фэрфилд қалалық кеңесінің Кабраматта округіне сайланды, бұл оны жергілікті басқаруға енген алғашқы австралиялық вьетнамдық етті. Сайлаудан кейін Нго «The Sydney Morning Herald» газетіне: «Бізді мұнда құрметпен қарсы алады деп ойлаймын. Бірақ бізге өзара түсіністік қажет. Мен сөйлескен көптеген адамдар кеңесте вьетнамдық болуы керек деді» деді. Келесі жылы ол Родни Адлермен бірлесіп, «Dan Viet» вьетнам тіліндегі газетін шығаратын Asia Press Pty Ltd компаниясын құрды. Қалалық кеңесші ретінде Нго вьетнамдық австралиялық қауымдастықтың мүшелеріне көмектесу үшін жұмыс істеді және Адлерден 1 миллион доллар инвестиция алғаннан кейін жергілікті қоғамдық орталық – Меконг клубының жаңаруына жетекшілік етті. Кейіннен ол клуб президенті болып тағайындалды. 1990 жылдың шілдесінен 1993 жылдың маусымына дейін Нго Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының этникалық мәселелер жөніндегі комиссиясының комиссары қызметін атқарды. 1990 жылы ол Фэрфилд қаласының вице-мэрі болып сайланды. Келесі жылы Нго 1991 жылдың қыркүйек айында өткен сайлауда Фэрфилд қалалық кеңесіне қайта сайланды және 1991 жылдың мамыр айында өткен сайлауда Кабраматта округіне тәуелсіз кандидат ретінде түсті, бірақ Еңбек партиясының Джон Ньюманнан жеңілді. Оның досы және кеңес серігі Ник Лалич Нгоны Лейбористер партиясына қосылуы үшін федералды депутат Тед Грейске жүгінгеннен кейін, Грейс сенатор Грэм Ричардсонмен және Уотсон округінің федералды депутаты, Өкілдер палатасының спикері Лео МакЛимен кездесу ұйымдастырды. Олар Нгоны заң шығарушы кеңеске (MLC) көтерсе, ол Либералдық партияның азиялық MLC Хелен Шам Хоға қарсы тиімді «қарсы салмақ» бола алатынын шешті. Нго Лейбористер партиясына қосылуға және партияның қайта жандандырылған Канли Вейл бөлімшесін басқаруға шақырылды. Бұл оны бұрын Ньюманға алдын ала іріктеуге қарсы тұрмауға келіскеніне қарамастан, Канли Хайтс бөлімшесін басқарған Ньюманмен тікелей бәсекеге салды.
Саяси қақтығыс
1991 жылғы санақ бойынша, Кабраматта халқының 70 пайызы иммигранттар еді. Олардың шамамен 25 пайызы вьетнамдықтар, ал тағы 10 пайызы басқа азиялықтардан шыққан. Ньюман 1977 жылы Фэрфилд кеңесіне сайланған және сол кезде үлкен мәселе болған азиялық қылмыстық топтарға қарсы күресімен танымал болды. Сол кезде бұқаралық ақпарат құралдары Кабраматтаны «қылмыс орталығы» және Австралияның героин астанасы деп көрсетіп тұрды. 1990 жылы жергілікті «Fairfield Champion» газеті Кабраматтаның Бостандық алаңындағы Пай Лау қақпасына (Бостандық қақпасы) Қытай коммунистік революциясын еске алу үшін жазу қосу туралы ұсынысқа қатысты мақала жариялады. Сол кездегі Фэрфилд қаласының вице-мэрі және коммунизмге қарсы белсенді Нго Ньюманды осы ұсыныс жасағаны үшін кінәлады және газетке талап қойды. Сот ісі соттан тыс келісіммен аяқталды. 1991 жылы Нго Кабраматта округіне тәуелсіз кандидат болып түсті, ал отырыстағы депутат Ньюман Нгоның босқын мәртебесіне күмән білдіретін баспасөз хабарламасын жариялады. Нго дауыстардың 11,7 пайызын ғана алды, бұл нәтижеге өзінің азиялық екенін себеп деп атады. Нго ашуланып, қылмыскер емес адамдардан қару алу және кісі өлтіруші жалдау туралы кеңес сұрап ашық түрде көмек сұрады. Бұл парламентарийдің алғашқы өлімі емес. 1921 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы ассамблеясының тағы бір Лейбористік депутаты Перси Брукфилд Ривертон қаласында психикалық ауруы бар адамның қолынан қаза тапты.
Сот
Нго 1998 жылғы 13 наурызда Ньюманды өлтіргені үшін қамауға алынды. Одан кейін екі сот отырысы нәтижесіз аяқталды, соңғы сот сараптамасы, үш Жоғарғы Соттағы сот процесі және сот тергеуі болды. Ньюманның өлімінен жеті жыл өткен соң, ол кінәлі деп танылып, 2001 жылғы 29 маусымда қазылар алқасы тарапынан айыпталды. Ол мерзімі белгіленбеген өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасына кесілді.
Салдары
2003 жылдың маусым айында Нгоның W2K (Willing To Kill) түрме тобының мүшесі екенін көрсететін дәлелдер табылды, осыған байланысты ол Goulburn Correctional Centre, супермакс түрмесіне ауыстырылды. 2004 жылдың мамыр айында Австралияның Жоғарғы соты апелляцияны қарауға рұқсат бермеді. Нгоның екі бірқатар қылмысқа қатысқан серігі, Дэвид Динь және Ту Куан Дао, сол төрешілер алдында ақталды. Оқ жарып, қашқан жүргізушінің кім екені әлі белгісіз. Нгоның көптеген қолдаушылары оның нашар дәлелдермен сотталғанын айтты. Ол вьетнамдық католик қауымының белгілі бір басшысы болды, олар оның кісі өлтіруден босатылуына үміттене отырып, оған дұға етті. Дегенмен, 300-ге жуық вьетнамдық қауымның басшылары Нгоға босануға рұқсат бермеу үшін Жоғарғы сотқа петиция жіберді. Ньюманның қайтысынан кейін, бірақ айыптаулар қойылғанға дейін өткен тергеуде, Ньюман Меконг клубын "құмар ойнайтын орын" деп санағаны туралы куәліктер тыңдалды. 2005 жылдың сәуірінде Қытай Нгоның Тайваньды қолдауынан кейін бұзылған қарым-қатынасты жақсарту мақсатында Фэрфилд кеңесінің бес мүшесін елге сапарға жіберді. Нгоның ісі бойынша тергеу 2008 жылдың 6 маусымында Жаңа Оңтүстік Уэльс Жоғарғы сотының бас судьясы Джеймс Спигельманның бұйрығымен басталды. Тергеуді бұрынғы және аудандық сот судьясы Дэвид Паттен басқарды, ол бастапқы сот үкімінің заңдылығына қатысты бірнеше мәселені қарастырды. 2009 жылдың 17 сәуірінде Паттен бастапқы сот үкімінің дұрыс екенін мәлімдеді. Тергеуден кейін Нгоның есімін Кабраматтадағы ескерткіштерден алып тастау туралы талаптар қойылды. Ньюманның бұрынғы әкімі және досы Кен Чэпмен, Нгоның кеңесте түрмеде оны көруге келген қолдаушылары болғандықтан, мұның орындалуы қиын екенін айтты. Кеңеске Ньюманның құрметіне ескерткіш атау беру туралы өтініштер әлі іске аспады, бірақ Прайривудтағы бассейн оның атын иеленген.