Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орао (ағыл. Eagle) — 1984 жылы PEL Varaždin компаниясы жасаған 8 биттік компьютер. Оның маркетингі мен таратуын Velebit Informatika компаниясы жүзеге асырды. 1985-1991 жылдары бұрынғы Югославияда (Хорватия және Воеводина) бастауыш және орта мектептерде стандартты компьютер ретінде пайдаланылды. Орао (кодтық атауы YU102) Мирослав Коциянмен Galeb (кодтық атауы YU101) компьютерін жаңарту мақсатында жобаланған. Мақсаты – жақсырақ, бірақ аз компоненттері бар, өндіруге оңай және арзан компьютер жасау болатын. Бастапқы нұсқасы, Orao MR102 деп аталды, кейін Orao 64 және Orao+ нұсқаларымен алмастырылды.
Orao (en. Eagle) was an 8 bit computer developed by PEL Varaždin in 1984. Its marketing and distribution was done by Velebit Informatika. It was used as a standard primary school and secondary school computer in the former Yugoslavia (Croatia and Vojvodina) from 1985 to 1991. Orao (code named YU102) was designed by Miroslav Kocijan to supersede Galeb (code named YU101). The goal was to make a better computer, yet with less components, easier to produce and less expensive. The initial version, dubbed Orao MR102, was succeeded by Orao 64 and Orao+.
Тарих
Orao-ның бас дизайнері Мирослав Коциян болды, ол бұрын Galeb (жұмыс аты YU101) үшін негізгі аналық платаны жасаған еді. Galeb 1979 жылы Ұлыбритания мен АҚШ-та пайда болған Compukit UK101, Ohio Scientific Superboard және Ohio Scientific Superboard II компьютерлерінен шабыттандырылды, олар Apple II, Commodore PET және TRS 80-ге қарағанда арзан болды. Энтони Мадидидің шақыруымен Мирослав Коциян Galeb-тен артық мүмкіндіктерге ие, азырақ компоненттерден тұратын, өндіруге оңай, жақсы графикасы мен өнімділігі бар және қолжетімді бағасы бар компьютер жасауды бастады. Жаңа жобаның жұмыс атауы YU102 болды. Мирослав Коциян электрондық компоненттер мен бағдарламалық жасақтаманы дамытуға көмектесетін адамдар тобын жинауға үлкерді. Коциян Orao-ны коммерцияландыру идеясын ойлады және PEL Varaždin директоры Раджко Иванушичті осы идеяны қолдауға көндірді. Бұрынғы Югославия нарығында, тұрмыстық компьютерлерді сатып алуға жоғары тарифтердің кедересі болғандықтан және азаматтар мен мектептердің сатып алу мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, үй компьютерлерін жаппай өндіру идеясы мағыналы болды.
The chief designer of Orao was Miroslav Kocijan, who previously constructed the basic motherboard for Galeb (working name YU101). Galeb was inspired by computers Compukit UK101, Ohio Scientific Superboard and Ohio Scientific Superboard II which appeared in the United Kingdom and the United States in 1979 and were cheaper than the Apple II, Commodore PET and TRS 80. Driven by the challenge of Anthony Madidi, Miroslav Kocijan began to develop a computer that is supposed to be more advanced than the Galeb with fewer components, easier to produce, better graphics, performance and a more affordable price. The working title of the new project was YU102. Miroslav Kocijan managed to gather around him a group of people who helped in the development of electronic components and software. Kocijan had the idea to commercialize Orao, and was able to convince Rajko Ivanusic, director of PEL Varaždin, to support the idea. In the market of the former Yugoslavia, where the purchase of home computers were disabled due to high tariffs and due to the low purchasing power of citizens and schools computers were unattainable, the idea of mass produced home computers made sense.
Сериялық өндіріс және баға
Ораудың бағасы бастапқыда 55 000 югослав динары шамасында белгіленген, бірақ баға 80 000 динарға дейін өсті. Өндіріс 1984 жылдың жазында басталды. Импортталатын жалғыз компоненттер интегралды схемалар болды, оларды Югославияда қатаң валюталық саясаттың салдарынан алу қиын болды. Сондықтан PEL Varaždin осы компоненттерді импорттауды өз қаражатынан қаржыландырды, бұл соңғы өнімнің бағасын төмендетуге мүмкіндік берді. Сериялық өндірісте туындаған кейбір мәселелер сыртқы бөліктердің конструкциясымен және қызумен байланысты болды.
The price of Orao was originally set to be around 55.000 Yugoslav dinars, however the price rose to 80.000 dinars. The production began in the summer of 1984. Since the only imported components were integrated circuits which were hard to acquire in Yugoslavia because of strict monetary politics, PEL Varaždin itself financed the imports of these components, which enabled a cheaper final product. Occasional problems that occurred in the serial production were related to the construction of certain external parts and overheating.
Қолдауы бар бағдарламалық қамтамасыз етудің болмауы
Orao сол кездегі тұрмыстық компьютерлермен үйлесімді болмағандықтан, платформаны қолдайтын бағдарламалық жасақтама компанияларының жетіспеуіне байланысты оның бағдарламалық қамтамасыз етуі шектеулі болды.
Since the Orao was not compatible with any home computer of the time, its software offering was scarce due to the lack of software companies whose products supported the platform.
Мүмкіндіктердің жетіспеуі
Бұл 8 биттік мектеп компьютері туралы ең көп айтылатын сөйлемдердің бірі еді. Осы мәлімдеменің нәтижесі жоғарыдағы тарауда келтірілген.
That was one of the most common sentences related to 8 bit school computer. Result of that statement is chapter above.
Сәулет
Графика арнайы схемамен басқарылды, көптеген басқа үй компьютерлерінде болғандай негізгі процессормен емес, себебі Коциянның ниеті Xerox Alto немесе Macintosh сияқты графикалық компьютер жасау еді, сондықтан ол битмап графикасын қолданды. Ажыратымдылығы 256x256 нүкте болды, графика бір пикселге үш биттен артық қажет емес болғандықтан 196,608 бит VRAM-ға дейін қолдау көрсетті. Мұндай ажыратымдылық квадрат пішіндес нүктелер үшін таңдалды, бұл графикалық бағдарламаларды оңай жазуға мүмкіндік берді. Мәтіннің ажыратымдылығы 32x32 болды, әрбір символ 8x8 жасушасында бейнеленді. Orao жасаушылары одан да бір қадам алға басып, оңай кеңейтілетін, принтерге қосылатын және RS 232 арқылы желілік қосылыс құруға болатын компьютер жасады.
The graphics were controlled by a special circuit, not by the main processor as it was the case in many other home computers because Kocijan's intention was to create a graphical computer similar to Xerox Alto, or Macintosh, and as such, he had it utilize bitmap graphics. The resolution was 256x256 dots, for up to 196,608 bits of VRAM as the graphics could need no more than three bits per pixel. Such a resolution was chosen for square dots, which enabled easy writing of graphical programs. The resolution of text was 32x32, and every character was rendered in an 8x8 field. The designers of Orao went an additional step further to create a computer which could be far more easily expanded, connect with a printer and establish a net connection through RS 232.
Бағдарламалық жасақтама
1987 жылы Suzy Soft (Suzy Records бағдарламалық жасақтама бөлімшесі) коммерциялық түрде шыққан Orao No 0 таспасы бір ойын мен 4 утилитаны қамтыды. АтауыБаспагерТүрі6502 Қадам ? Пайдалы құралAjnc PEL Soft GameAvion Emil Herceg / Igor Kos GameBoulder Dash N. Mihailovic / M.Ðapjas GameBreakout Stan Rimox Software GameBrojke ? GameCrtanje (Orao No 0) Suzy Soft UtilityCrvic PEL Soft GameДемо Графика KMI Borovo UtilityEagle KMI Borovo GameFigure Chess KMI Borovo GameInternacional Karate KMI Borovo GameJugador Vuletic Mario GameJumping Jack KMI Borovo GameKuki KMI Borovo GameLabirint Bibi Soft GameLabirint M ? GameMagicni Kvadrat Ranogajec / Korpar GameManic Miner Mihailovic Nenad GameMatch Fishing KMI Borovo GameMemo PEL Soft GameМикробюджет Орау PEL Varaždin UtilityМузыка (Орау No 0) Suzy Soft UtilityНевидничи (Орау No 0) Suzy Soft GameОбеликс KMI Borovo GameОтэлло Saša Ivkovic GamePac Man Saša Ivkovic GamePcelica Maja ? GamePodsjetnik (Orao No 0) Suzy Soft UtilityPomorska Bitka ? GamePorno ? Пайдалы құралReversi ? GameSokoban J. P. GameSpace Invaders PEL Soft GameStrip Ajnc Ž. Bistrovic GameStrip Game Ainc KMI Borovo GameTornjevi Tom UtilityUkleti Dvorac ? GameZid PEL Zabavni Programi GameZnakovi (Орауы No 0) Suzy Soft Utility
Only one commercially released tape, Orao No 0, was released by Suzy Soft (the software division of Suzy Records) in 1987, which featured one game and 4 utilities. TitlePublisherType6502 Step ? UtilityAjnc PEL Soft GameAvion Emil Herceg / Igor Kos GameBoulder Dash N. Mihailovic / M.Ðapjas GameBreakout Stan Rimox Software GameBrojke ? GameCrtanje (Orao No 0)Suzy Soft UtilityCrvic PEL Soft GameDemo Grafika KMI Borovo UtilityEagle KMI Borovo GameFigure Chess KMI Borovo GameInternacional Karate KMI Borovo GameJugador Vuletic Mario GameJumping Jack KMI Borovo GameKuki KMI Borovo GameLabirint Bibi Soft GameLabirint M ? GameMagicni Kvadrat Ranogajec / Korpar GameManic Miner Mihailovic Nenad GameMatch Fishing KMI Borovo GameMemo PEL Soft GameMikroračunalo Orao PEL Varaždin UtilityMuzika (Orao No 0)Suzy Soft UtilityNevidljivi (Orao No 0)Suzy Soft GameObelix KMI Borovo GameOthello Saša Ivkovic GamePac Man Saša Ivkovic GamePcelica Maja ? GamePodsjetnik (Orao No 0)Suzy Soft UtilityPomorska Bitka ? GamePorno ? UtilityReversi ? GameSokoban J. P. GameSpace Invaders PEL Soft GameStrip Ajnc Ž. Bistrovic GameStrip Game Ainc KMI Borovo GameTornjevi Tom UtilityUkleti Dvorac ? GameZid PEL Zabavni Programi GameZnakovi (Orao No 0)Suzy Soft Utility