Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күнді бақылауға арналған телескоп – Күнді бақылау үшін қолданылатын арнайы телескоп. Күн телескоптары көрінетін спектрде немесе оған жақын толқын ұзындығындағы жарықты анықтайды. Күн телескоптарының ескі атаулары – гелиограф және фотогелиограф.
Telescope used to observe the Sun
A solar telescope is a special purpose telescope used to observe the Sun. Solar telescopes usually detect light with wavelengths in, or not far outside, the visible spectrum. Obsolete names for Sun telescopes include heliograph and photoheliograph.
Кәсіби күн телескоптары
Күн телескоптарына ең жақсы дифракциялық шекке жету үшін жеткілікті үлкен оптика қажет, бірақ басқа астрономиялық телескоптардың жарық жинау қуаты үшін одан да аз. Дегенмен, жақында жаңа, тар сүзгілер мен жоғары кадр жылдамдығы күн телескоптарын фотон жетіспейтін жағдайларда жұмыс істеуге итермеледі. Даниэль К. Инуйе Күн телескобы да, ұсынылған Еуропалық Күн телескобы (EST) да ажырату қабілетін арттыру үшін ғана емес, сонымен қатар жарық жинау қуатын арттыру үшін үлкен апертураларға ие. Күн телескоптары күндіз жұмыс істейтіндіктен, түнгі телескоптарға қарағанда көріну жағдайы нашар болады, себебі телескоп маңындағы жер қызып, турбуленттілік тудырады және ажырату қабілетін төмендетеді. Бұл мәселені шешу үшін күн телескоптары көбінесе мұнараларға орнатылады және құрылымдары ақ түспен боялады. Голланд ашық телескопы ашық каркасқа орнатылған, бұл желдің құрылымның барлық бөлігінен өтуіне және телескоптың негізгі айнасын салқындатуына мүмкіндік береді. Күн телескоптары үшін тағы бір ерекше мәселе – күшті шоғырланған күн сәулесінің тудыратын жылу. Осы себепті, жылу тоқтағышы күн телескоптарының дизайнының маңызды бөлігі болып табылады. Даниэль К. Инуйе Күн телескопы үшін жылу жүктемесі 2,5 МВт/м² құрайды, ал ең жоғары қуаты 11,4 кВт-қа жетеді. Мұндай жылу тоқтағышының мақсаты – осы жылу жүктемесіне төтеп беру ғана емес, сонымен қатар телескоп дөңгелегінің ішінде қосымша турбуленттілік тудырмау үшін жеткілікті түрде салқын болуы. Кәсіби күн обсерваторияларында өте ұзын фокустық қашықтығы бар негізгі оптикалық элементтер болуы мүмкін (әрине, әрқашан да емес, Голланд ашық телескопы сияқты) және телескоп ішіндегі конвекциядан туындаған ауа қозғалысын жою үшін вакуумда немесе гелийде жұмыс істейтін жарық жолдары болуы мүмкін. Алайда, бұл 1 метрден асатын апертуралар үшін мүмкін емес, себебі вакуумдық түтіктің кіреберіс терезесіндегі қысым айырмасы тым үлкен болады. Сондықтан, Даниэль К. Инуйе Күн телескобы мен EST телескоптың ішіндегі және сыртындағы ауа температурасының айырмасын азайту үшін дөңгелектерді белсенді түрде салқындатады. Күннің аспандағы тар жолынан туындаған себепті, кейбір күн телескоптары бекітілген орналасқан (кейде жерге көміледі), ал жалғыз қозғалатын бөлігі – Күнді бақылауға арналған гелиостат болып табылады. Мысалы, Макмат-Пирс Күн телескобын қарастыруға болады.
Solar telescopes need optics large enough to achieve the best possible diffraction limit but less so for the associated light collecting power of other astronomical telescopes. However, recently newer narrower filters and higher framerates have also driven solar telescopes towards photon starved operations. Both the Daniel K. Inouye Solar Telescope as well as the proposed European Solar Telescope (EST) have larger apertures not only to increase the resolution, but also to increase the light collecting power. Because solar telescopes operate during the day, seeing is generally worse than for night time telescopes, because the ground around the telescope is heated, which causes turbulence and degrades the resolution. To alleviate this, solar telescopes are usually built on towers and the structures are painted white. The Dutch Open Telescope is built on an open framework to allow the wind to pass through the complete structure and provide cooling around the telescope's main mirror. Another solar telescope specific problem is the heat generated by the tightly focused sunlight. For this reason, a heat stop is an integral part of the design of solar telescopes. For the Daniel K. Inouye Solar Telescope, the heat load is 2.5 MW/m2, with peak powers of 11.4 kW. The goal of such a heat stop is not only to survive this heat load, but also to remain cool enough not to induce any additional turbulence inside the telescope's dome. Professional solar observatories may have main optical elements with very long focal lengths (although not always, Dutch Open Telescope) and light paths operating in a vacuum or helium to eliminate air motion due to convection inside the telescope. However, this is not possible for apertures over 1 meter, at which the pressure difference at the entrance window of the vacuum tube becomes too large. Therefore, the Daniel K. Inouye Solar Telescope and the EST have active cooling of the dome to minimize the temperature difference between the air inside and outside the telescope. Due to the sun's narrow path across the sky, some solar telescopes are fixed in position (and are sometimes buried underground), with the only moving part being a heliostat to track the Sun. One example of this is the McMath Pierce Solar Telescope.
Әуесқойлық күн телескоптары
Әуесқой астрономия саласында Күнді бақылау үшін көптеген әдістер қолданылады. Әуесқойлар күн сәулесін ақ қағазға түсіретін қарапайым жүйелерден бастап, жарықты тоқтату сүзгілерінен, жарық пен жылудың 95% -ын окулярдан ауыстыратын Гершель клиндерінен, сутекті-альфа сүзгі жүйелеріне дейін және тіпті үйде жасалған спектрогелиоскоптарға дейін түрлі құралдарды пайдаланады. Кәсіби телескоптардан өзгеше, әуесқойлық күн телескоптары көбінесе әлдеқайда кішідірек болады. Дәстүрлі телескоптарда күн сәулесін қабылданатын деңгейге дейін азайту үшін негізгі түтіктің кіреберісінде өте қара сүзгі қолданылады. Толық спектр байқалатындықтан, бұл "ақ жарықпен қарау" деп аталады, ал кіреберіс сүзгісі "ақ жарық сүзгісі" деп аталады. Бірақ мәселе мынада, азайтылғанның өзінде ақ жарықтың толық спектрі күн белсенділігімен байланысты көптеген ерекшеліктерді, мысалы, жарқындарды және хромосфераның (яғни, бетінің) егжей-тегжейін көлеңкелейді. Арнайы күн телескоптары Фабри-Перо эталонымен іске асырылған тарамдық сүзгіні пайдалану арқылы мұндай H-альфа эмиссиясын анық байқауға мүмкіндік береді.
In the field of amateur astronomy there are many methods used to observe the Sun. Amateurs use everything from simple systems to project the Sun on a piece of white paper, light blocking filters, Herschel wedges which redirect 95% of the light and heat away from the eyepiece, up to hydrogen alpha filter systems and even home built spectrohelioscopes. In contrast to professional telescopes, amateur solar telescopes are usually much smaller. With a conventional telescope, an extremely dark filter at the opening of the primary tube is used to reduce the light of the sun to tolerable levels. Since the full available spectrum is observed, this is known as "white light" viewing, and the opening filter is called a "white light filter". The problem is that even reduced, the full spectrum of white light tends to obscure many of the specific features associated with solar activity, such as prominences and details of the chromosphere (i. e., the surface). Specialized solar telescopes facilitate clear observation of such H alpha emissions by using a bandwidth filter implemented with a Fabry Perot etalon.