Кіріспе

Клиенттік конфигурацияны жаңарту (CCU) – тұтынушыларға өнімдердің жаңа нұсқаларын және жаңартуларын ұсыну процесін құрылымдауға арналған бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу әдісі. Бұл әдіс Утрехт университетінің зерттеушілері тарапынан жасалған. CCU әдісінің жеткізілім кезеңі – өнім аяқталған сәттен бастап, тұтынушыға жіберілгенге дейінгі процесті қамтиды.

Жеткізу процесіне кіріспе

CCU-ның жалпы сипаттамасында айтылғандай, жеткізу кезеңі CCU әдісінің екінші кезеңі болып табылады. 1-суретте CCU әдісі бейнеленген. Осы мақалада қарастырылмаған CCU кезеңдері мөлдір сұр тіктөртбұрышпен жасырылған. 1-суреттен көрініп тұрғанындай, жеткізу кезеңі шығару кезеңі мен енгізу кезеңі арасында орналасқан. Бағдарламалық өнімді әзірлеуші бағдарламалық өнімді жасап, шығарады, содан кейін оны клиентке жеткізу қажет. Осы кезең – жеткізу процесі. Бұл процесс өте күрделі, себебі өндіруші көбінесе бірнеше нұсқасы бар, өзгермелі мүмкіндіктері бар, сыртқы өнімдерге тәуелді және әртүрлі тарату опциялары бар өніммен жұмыс істеуге тура келеді. CCU әдісі бағдарламалық өнімді жеткізушіге осы процесті құрылымдауға көмектеседі. 2-суретте CCU-дағы жеткізу кезеңінің процестік деректер диаграммасы көрсетілген. Осы модельдеу әдісін Саэки (2003) ойлап тапқан. Сол жағында мета-процесс моделі, ал оң жағында мета-деректер моделі орналасқан. Екі модель нүктелі сызықтармен көрсетілген қатынастар арқылы байланысқан. Мета-деректер моделі (оң жақта) процеске қатысты түсініктерді және олардың бір-бірімен қалай байланысқандығын көрсетеді. Мысалы, пакет бірнеше бөліктен тұрады: бағдарламалық пакет, жүйе сипаттамасы, нұсқаулық, лицензия және басқару ақпараты. Қатынастар арасындағы сандар түсініктердің қаншалықты байланысқандығын көрсетеді. Мысалы, пакет пен бағдарламалық пакет арасындағы «1 1» дегені, пакетте кемінде 1 бағдарламалық пакет және ең көп дегенде 1 бағдарламалық пакет болуы керек екенін білдіреді. Яғни, бұл жағдайда пакетте тек 1 бағдарламалық пакет болуы тиіс. Суреттің сол жағында процестік деректер моделі бейнеленген. Ол жеткізу процесіндегі барлық іс-шараларды қамтиды. Бұл мақала осы процестік деректер моделіне негізделген. Мета-процесс моделі (процестік деректер диаграммасының сол жағы) бірнеше бөлікке бөлінген, олар мақала бойынша тиісті абзастармен бірге ұсынылып, түсінуді жеңілдетуге көмектеседі. Мета-деректер моделінің түсініктерін және процестік деректер моделінің іс-шараларын сипаттайтын кестелер 2-суреттің астында келтірілген.

Жүйенің сипаттамасы

Бұл өнім мен оның мүмкіндіктерінің жалпы сипаттамасы. Одан бөлек, өнімнің қандай бөліктерден тұратыны және олардың қолданыстағы басқа бағдарламалық жасақтамамен қалай байланысқаны туралы да сипатталады. Бағдарламалық жасақтама жаңартылған жағдайда, мысалы, бұл өнімнің бұрынғы нұсқауды қалай өзгертетіні түсіндіріледі. Бұдан басқа, бағдарламалық жасақтаманың дұрыс жұмыс істеуі үшін қажетті талаптар да сипатталады. Мысалы, осы өнімнің тиімді жұмыс істеуі үшін қандай басқа өнімдер мен конфигурациялар қажет.

Қолданбалық

Нұсқаулық - бұл өнімді орнату және пайдалану бойынша клиентке көмектесетін құжат.

Лицензия

Лицензия бұл жағдайда бағдарламалық жасақтаманы пайдалану шарты болып табылады, онда тұтынушыға өнімді қалай пайдалануға рұқсат етілгені көрсетіледі. Мысалы, бағдарламалық өнімді қанша пайдаланушы пайдалана алатынын көрсете алады. Осы жағдайда лицензиялық шарты – тұтынушының пайдалану рұқсатының куәсі болып табылатын келісімшарт немесе сертификат. Бағдарламалық өнімді сатушының шартының өз бөлігі бар, ол көбінесе жүйеде сақталады. Бұл бөлімнің егжей-тегжейлі сипаттамасын осы мақаланың кері байланыс бөлімінен табуға болады. Тұтынушыға жіберілетін лицензиялық шарты цифрлық немесе физикалық құжат түрінде болуы мүмкін.

Басқару туралы ақпарат

Бұл ақпарат клиент орналысында жүйені басқаруға қажетті мәліметтерді қамтуы керек. Көп жағдайда бұл мәліметтер нұсқаулықтың бір бөлігі болып табылады. Дегенмен, нақты жағдайларда бұл ақпарат жүйе пайдаланушыларына емес, жүйені басқару үшін ғана арналған, сондықтан ол жеке құжат ретінде беріледі.

Тарату

Пакет жиналғаннан кейін оны клиенттерге жеткізу керек. Жеткізу процесінің бұл бөлімі нақты клиенттерге пакеттің тапсырылуы туралы.

Желіден тыс және желіде

Өнімнің бағдарламалық жасақтамасын тарату офлайн және онлайн режимінде де жүзеге асырылуы мүмкін. Офлайн жағдайда пакет барлық элементтерді қамтитын физикалық пакет болып табылады. Бағдарламалық қамтамасыз ету CD немесе DVD сияқты дерек тасымалдағышта сақталады, ал құжаттар осы дерек тасымалдағышта цифрлық түрде сақталуы мүмкін, немесе олар кітапша сияқты физикалық түрде болуы мүмкін. Жалпы алғанда, пакет – бұл физикалық өнім. Онлайн жағдайда пакеттің барлығы цифрлық түрде болуы керек. Тарату процесіне тигізетін әсері келесі абзацтарда сипатталған. CCU екі жағдайға да бейімделген, бірақ өткізу қабілеті арта келе, есімді клиенттерге жаңартулар мен жаңа нұсқаларды онлайн тарату тиімдірек болып келеді. Осы мақалада екі тарату жолы да талқыланады. Процесс деректерінің моделінде бағдарламалық қамтамасыз етуші екі тарату арнасын да қолданады деп ескеріледі. Мысал ретінде: медициналық ақпараттық жүйелерді ұсынатын HISComp компаниясы бағдарламалық жасақтамасын CD-дискілер арқылы тікелей таратады. Бірақ олар бағдарламалық өнімдеріне түзетулерді тарату үшін өз веб-сайтын пайдаланады.

Таратуды дайындау

Жаңа пакет жиналғаннан кейін, жаңа нұсқа туралы клиенттерге хабарлау қажет. Процесс деректерінің моделінде бұл клиенттерге толыққанды ақпарат жеткенше жаңартуды жариялауды қамтитын цикл ретінде көрсетіледі. Бұдан өзге, жеткізілуге дайын пакет онлайн тарату үшін репозиторийде сақталуы тиіс. Сонымен қатар, сатушы тарату арналарын құруы керек. Онлайн тарату үшін бұл сатушының өзінің репозиторийіне онлайн арналар құруын білдіреді. Көбінесе бұл сатушының веб-сайтында өнімге сілтеме жасауды қамтиды. Жаңартулар кезінде, клиентте орнатылған бағдарламалық өнімнің ағымдағы нұсқасы жаңа жаңартулар үшін репозиторийді автоматты түрде тексереді. Офлайн тарату болған жағдайда, сатушы физикалық тарату арналарын құруы керек. Бұл дүкендер немесе курьерлік компаниямен жасалған шарт болуы мүмкін.

Нақты үлестіру

Тарату клиенттің өнімге жасаған сұранысымен басталады. Бұл клиенттің қолданыстағы өнімі онлайн-репозиторийде жаңарту іздеген кезде автоматты түрде жүзеге асырылуы мүмкін. Сондай-ақ, клиент сатушының веб-сайты арқылы өнімге қолмен сұраныс жіберуі мүмкін. Үшінші мүмкіндік – клиент телефон немесе электрондық пошта арқылы сұраныс жасауы. Сатушы клиенттің сұранысын білгеннен кейін клиенттің қажеттіліктерін анықтайды, клиенттің қазіргі конфигурациясы мен тілегін тексеру арқылы. Бұл процесс клиенттің конфигурацияны басқару жүйесіндегі конфигурациясын тексеру арқылы автоматты түрде орындалуы мүмкін. Бұл жүйе туралы толық ақпарат келесі тарауда келтірілген. Клиентке қандай өнім қажет екені және осы өнімге қандай өзгерістер енгізуге болатыны белгілі болғаннан кейін, клиенттің қазіргі конфигурациясы жаңа өнімге сай келе ме екенін анықтау қажет. Қазіргі конфигурация жаңа өнімнің талаптарымен салыстырылады. Бұл конфигурацияны басқару жүйесі арқылы автоматты түрде жасалуы мүмкін. Егер клиенттің конфигурациясы жеткіліксіз деп табылса, клиент хабардар етіледі. Мысалы, сатушы клиентке жаңа өнімнің дұрыс жұмыс істеуі үшін қосымша өнім қажет екенін түсіндіруі мүмкін. Бұдан бөлек, сатушының клиенттермен қарым-қатынас басқару (CRM) жүйесі жаңартылады. Бұл жүйе туралы толық ақпарат CRM тарауында берілген. Клиенттің конфигурациясы жеткілікті болса, сатушы клиенттің қолданыстағы лицензиясын тексереді. Егер клиент сұраныс жасаған өнімге қатысты лицензияға ие болмаса, лицензия алу қажет. Клиент бұл туралы хабардар етіледі және CRM жүйесі қайта жаңартылады. Егер клиентте тиісті лицензия болса немесе өніммен бірге лицензия сатып алуды қаласа, өнім клиентке жеткізіледі.

Бағдарламалық жасақтаманы басқару

Бағдарламалық жасақтама конфигурациясын басқару жүйесі – бұл сатушының сайтында орналасқан, клиенттің сайтындағы конфигурацияларды қадағалайтын жүйе. Осы ақпаратты жүйеге сақтау арқылы сатушы клиентке жаңа өнім қажет болғанда тиісті қызмет көрсете алады. Бағдарламалық жасақтама конфигурациясын басқару жүйесінде клиент қолданатын өнімдер туралы, осы өнімдердің нұсқалары туралы, сондай-ақ қандай жаңартулар жасалғаны туралы ақпарат сақталады. Кейбір жағдайларда сатушы осы клиент үшін өнімге арнайы өзгерістер енгізген болуы мүмкін. Бұл да жүйеде сақталуы керек. Сонымен қатар, клиент қолданатын конфигурация туралы жалпы ақпарат – конфигурация деректері де болуы тиіс. Мысалы, клиент өзінің бағдарламалық жасақтамасы үшін қандай операциялық платформаны пайдаланады. Бұл жүйеде сатушы клиенттен алатын кері байланыс туралы ақпаратты да сақтау қажет. Бұған қате туралы хабарламалар, өнімді пайдалану туралы деректер, қателер туралы есептер және пайдалану бойынша сұрақтар кіреді. Осы кері байланыс туралы толық ақпаратты CCU фазасының іске қосылуы мен пайдаланылуынан табуға болады. Осы ақпараттың бәрін сақтау арқылы сатушы клиент өнім немесе жаңарту сұрағанда клиенттің қажеттіліктерін өте нақты анықтай алады. Бұрын айтқанымыздай, сатушы өнімнің дұрыс жұмыс істеуі үшін клиенттің конфигурациясына енгізілуі тиіс өзгерістер туралы да клиентті оңай хабардар ете алады. Бұл ақпаратты жүйеде сақтаудың тағы бір артықшылығы – онлайн жеткізу процесін жеңілдетуі. Клиент сұраған кезде конфигурацияның қажеттіліктері мен шектеулерін тексеру толығымен автоматты түрде жүзеге асырылуы мүмкін.

CRM жүйесі

Клиенттермен қарым-қатынасты басқару жүйесі компанияның клиенттері туралы барлық түрлі деректерді қамтиды. Осы мақалада біз осы клиенттік деректердің CCU жеткізілім процесіндегі рөлін қарастырамыз. Клиент пен бағдарламалық қамтамасыз ету жеткізушісі арасындағы лицензиялық келісім туралы ақпарат CRM жүйесінде сақталады. Метадеректер моделінде бұл сақтау және онлайн тарату CRM жүйесімен байланыстырылған, және бұл қайтадан автоматты түрде жүзеге асырылуы мүмкін. Жүйе клиенттің лицензиясы белгілі бір өнімді немесе жаңартуды алуға жеткілікті екенін тексереді.

Мысал

CCU әдісін сәтті қолданудың мысалын Exact Software (ES) компаниясынан табуға болады. ES – Нидерландыда орналасқан бухгалтерлік есеп және кәсіпорын ресурстарын жоспарлау бағдарламалық құралдарын өндіруші. ES өнім деректерін басқару (PDM), клиенттермен қарым-қатынас басқару (CRM) және бағдарламалық құралдарды конфигурациялауды басқару (SCM) жүйелерін біріктіріп, клиенттер орналасқан жердегі конфигурацияны жақсырақ және қарапайым етуге қол жеткізді. ES-тің CRM бағдарламалық құралында әрбір клиенттің барлық келісімшарттарын қамтитын модуль бар. Бұл олардың PDM жүйесімен байланысты. Әрбір келісімшартқа жаңа нұсқаны немесе бұрынғы нұсқаның жаңартуын жүктеуге болатын файлдар сәйкес келеді. Тапсыру кезеңінде бұл клиенттердің барлық өнімдерді онлайн қосылыс арқылы алуға мүмкіндігі бар екенін білдіреді. Осылайша, ES келісімшарттарды (лицензияларды) сатады және оларды CRM жүйесінде сақтайды, ал өнімдерді жеткізуді клиенттер өздері толық автоматтандырып, аз күш жұмсау арқылы жүзеге асыра алады. PDM жүйесі өз кезегінде SCM жүйесімен байланысты, ол клиенттер қолданып жүрген конфигурацияларды қадағалайды. Тапсыру кезеңінде бұл ES клиент сұраныс жасағанда олардың қажеттіліктерін автоматты түрде анықтай алады дегенді білдіреді.