Кіріспе
Венгриялық Израильдік зейнеткер Олимпиадалық және әлем чемпионы көркем гимнаст (1921 жылы туған) Агнес Келети (туған күні Клейн; 9 қаңтар 1921 жылы туған) - Венгриялық зейнеткер Олимпиадалық және әлем чемпионы көркем гимнаст және жаттықтырушы. Ол ең қарт Олимпиада чемпионы және медаль иегері, 2021 жылдың 9 қаңтарында 100 жасқа толады. Жазғы Олимпиада ойындарында Венгрияның атынан өнер көрсеткен кезінде ол 10 Олимпиада медаліне ие болды, оның ішінде бес алтын, үш күміс және екі қола медаль. Ол барлық уақыттағы ең табысты еврей Олимпиадалық спортшыларының бірі болып саналады. Келети Израиль азаматтығына ие басқа кез келген адамнан гөрі Олимпиада медальдарын иеленеді, және Марк Шпицтен басқа кез келген басқа еврейден гөрі Олимпиада медальдарын иеленеді. Ол 1956 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының ең табысты спортшысы болды. 1957 жылы Келети Израильге көшіп келді, ол 2015 жылы Венгрияға оралғанға дейін сонда өмір сүрді. Ол 4 жасында гимнастикадан бастады, ал 16 жасында гимнастикадан Венгрияның ұлттық чемпионы болды. 1937-1956 жылдар аралығында он рет Чемпионат атағын жеңіп алды. Келети 1940 жылғы Олимпиада ойындарында Венгрия құрамасының ең үздік үміткері деп саналды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс 1940 және 1944 жылғы ойындарынан бас тартты. 1941 жылы ол арий емес болғандықтан гимнастика клубынан шығарылды. Келети соғыстан аман қалу үшін жасырынып қалуға мәжбүр болды. 1944 жылы ол тұрмысқа шыққан әйелдерді еңбек лагерлеріне жібермейді деген хабарды естігендіктен, Истван Сарканийге үйленді. 1944-1945 жылы қысқы уақытта, Екінші дүниежүзілік соғыстың аяғында Будапештті Кеңес әскерлері қоршап алған кезде, Келети таңертең қайтыс болғандардың денелерін жинап, оларды жаппай қабірге қоятын. 1948 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына қатысып, бірақ аяқ сүйегінің сынуынан жарыстан қайтты. Ол жаттығуларын жалғастырып, 1952 жылы Хельсинкиде өткен Олимпиада ойындарында 31 жасында алғаш рет Олимпиадаға қатысты. Ол төрт медаль иеленді: еденде жаттығудан алтын, командалық жарыста күміс, командалық портативті аппараттар мен тегіс емес штангалар түрінде қола медальдар. Келети 1954 жылғы әлем чемпионатына қатысып, тегіс емес штангаларда жеңіске жетіп, әлем чемпионы атанды. Венгрия командасы портативті аппараттар сайысында бірінші, командалық жарыста екінші орын алды. 35 жасында Келети алтын медальді жеңіп алған ең қарт гимнаст болды. 1956 жылы Олимпиада кезінде Кеңес Одағы Венгрияға басып кірді. Келети 44 спортшымен бірге Венгрия делегациясынан Австралияда қалуға шешім қабылдады және саяси баспана алды. 1959 жылы ол Израильде кездескен венгр дене тәрбиесі мұғалімі Роберт Бироға үйленді. Олардың екі ұлы, Дэниел мен Рафаэль болды. Ол сондай-ақ жаттықтырушы болды және Израильдің ұлттық гимнастика құрамасында 1990 жылдары жұмыс істеді. Ол 13 сәуірде 2019 жылы Лидия Видман қайтыс болғанда ең қарт Олимпиада чемпионы болды. 2021 жылдың қаңтар айында 100 жасқа толған мерекесін атап өтті.
Ágnes Keleti (née Klein; born 9 January 1921) is a Hungarian retired Olympic and world champion artistic gymnast and coach. She is the oldest living Olympic champion and medallist, reaching her 100th birthday on 9 January 2021. While representing Hungary at the Summer Olympics, she won 10 Olympic medals including five gold medals, three silver medals, and two bronze medals, and is considered to be one of the most successful Jewish Olympic athletes of all time. Keleti holds more Olympic medals than any other individual with Israeli citizenship, and more Olympic medals than any other Jew, except Mark Spitz. She was the most successful athlete at the 1956 Summer Olympics. In 1957, Keleti immigrated to Israel, where she lived before returning to Hungary in 2015. and was born in Budapest, Hungary. She began gymnastics at the age of 4, and by 16 was the Hungarian National Champion in gymnastics. Over the course of her career, between 1937 and 1956, she won the Championships title ten times. Keleti was considered a top prospect for the Hungarian team at the 1940 Olympics, but the escalation of World War II cancelled both the 1940 and the 1944 Games. She was expelled from her gymnastics club in 1941 for being a non Aryan. Keleti was forced to go into hiding to survive the war. Because she had heard a rumour married women were not taken to labour camps, she hastily married István Sárkány in 1944. In the winter of 1944–45, during the Siege of Budapest by Soviet forces near the end of World War II, Keleti would in the morning collect bodies of those who had died and place them in a mass grave. She qualified for the 1948 Summer Olympics, but missed the competition due to tearing a ligament in her ankle. She continued training and competed at the Olympics for the first time at the age of 31 at the 1952 Games in Helsinki. She earned four medals: gold in the floor exercise, silver in the team competition, and bronze in the team portable apparatus event and the uneven bars. Keleti continued on to the 1954 World Championships, where she won on the uneven bars, becoming world champion. The Hungarian team placed first in the portable apparatus event and second in the team competition. At the age of 35, Keleti became the oldest female gymnast ever to win gold. The Soviet Union invaded Hungary during the 1956 Olympics. Keleti, along with 44 other athletes from the Hungarian delegation, decided to remain in Australia and received political asylum. In 1959, she married Hungarian physical education teacher Robert Biro whom she met in Israel, and they had two sons, Daniel and Rafael.]] She also coached and worked with Israel's national gymnastics team well into the 1990s. She became the oldest living Olympic champion when Lydia Wideman died on 13 April 2019. She celebrated her 100th birthday in January 2021.
Марапаттар мен құрметтер
Келети 1981 жылы Халықаралық еврей спорттық даңқ залына, ал 2002 жылы Халықаралық гимнастика даңқ залына кірді. 1982 жылы спорт саласындағы Герцль сыйлығын алды. 2005 жылы Кристян Сарнечский ашқан 265594 Келетиагнес астероиды оның құрметіне аталған.