Кіріспе
Венгрия футболшысы (1929–1979)
Сандор Петер Кочис (SHAWNdor KOTCHish; 21 қыркүйек 1929 – 22 шілде 1979) – Венгрия футболшысы, «Ференцвароси» (Ferencvárosi TC), «Будапешт Хонвед» (Budapest Honvéd), «Янг Феллоус Цюрих» (Young Fellows Zürich), «ФК Барселона» (FC Barcelona) және Венгрия құрамасында шабуылшы ретінде ойнады. 1950 жылдары Ференц Пушкаш, Золтан Цибор, Йозеф Бозсик және Нандор Хидегкутимен бірге «Мағылған мажарлар» (Mighty Magyars) құрамында болды. 1956 жылғы Венгрия революциясынан кейін Испанияға көшіп, 1950 жылдардың соңында «Барселона» клубының мүшесі болды. Кочис «Будапешт Хонвед» және Венгрия құрамасы үшін өте нәтижелі гол соққан футболшы болды. «Хонвед» сапында ойнаған кезде 1952 және 1954 жылдары Еуропа лигаларының ең көп гол соққан авторы атанды. Венгрия құрамасы үшін 68 ойында 75 гол соқты – ойынның ең жоғары деңгейінде 1.10 гол/ойын орташасы. Кочис 1954 жылғы әлем чемпионатында 11 гол соғып, ең көп гол соққан ойыншы болды, сол кезде бұл көрсеткіш турнир рекорды еді. Сол жылы ол ұлттық құрама сапында 23 гол соқты, бұл бір күнтізбелік жылда кез келген ойыншының соққан ең көп голы. Ол сондай-ақ әлем чемпионатында екі хет-трик жасаған алғашқы футболшы болды. Әлем чемпионатының финалындағы 2.2 гол/ойын орташасы тек бір ғана ойын өткізіп, онда төрт гол соққан поляк Эрнст Вилимовскиден (Ernst Wilimowski) ғана төмен. Тек Жюст Фонтен (Just Fontaine) ғана Коксистен көп гол соқты. «Rec. Sport. Soccer Statistics Foundation» (RSSSF) мәліметі бойынша, Кочис барлық деңгейдегі ұлттық құрама матчтарындағы ең көп гол соққан екінші ойыншы (124 гол). Кочис әсіресе әдемі қабыланмен гол соғумен танымал болды. Оның 1.103 гол/ойын орташа көрсеткіші ФИФА А класындағы 43-тен астам ойын өткізген футболшылар арасында бірінші орында тұр, одан кейін Герд Мюллер (Gerd Müller) 1.097 гол/ойынмен (62 ойында 68 гол) келеді. Олар 43-тен астам халықаралық матчты қамтитын +1.0 гол/ойын орташасынан жоғары көрсеткен тарихтағы жалғыз екі футболшы. Ференц Пушкаш 0.99 гол/ойынмен (85 матчта 84 гол) қазіргі уақытта үшінші орында. Сандор Кочис Венгрия құрамасы үшін жеті хет-трик жасады, соның ішінде 1954 жылғы әлем чемпионатында Батыс Германияға қарсы төрт гол соқты.
Алғашқы жылдар
Коксис Будапештте дүниеге келген. Ол өзінің карьерасын 1946 жылы «Ференцваросқа» қосылғанға дейін «Кёбаняй ТК» клубында жас ойыншы ретінде бастады. Ол 1949 жылы Венгрия лигасында алғаш рет жеңіске жетті. Кейін әскерге шақырылып, «Хонвед» әскери клубына қосылды. «Хонвед» командаластарының арасында Ференц Пушкаш, Золтан Цибор және Йожеф Бозсик болды. Ол клубта ойнаған кезінде 1952, 1954 және 1955 жылдары тағы үш рет Венгрия лигасының чемпионы атанды. Ол 1951, 1952 және 1954 жылдары үш мәрте лиганың үздік гол соққан ойыншысы болды, сәйкесінше 30, 36 және 33 гол соқты. 1952 жылдың 19 қазанында Чехословакияға қарсы өткен ойында үшінші рет халықаралық хет-трик жасады. 1953 жылы Венгрия Уэмбли стадионында Англияны 6:3 есебімен, ал 1954 жылы Будапештте 7:1 есебімен жеңді. Соңғы ойында Коксис тағы екі гол соқты. Венгрия Ференц Пушкаш ең көп гол соққан ойыншы ретінде 1948–1953 жылдарғы Орталық Еуропа халықаралық кубогын да жеңіп алды.
1954 жылғы әлем чемпионаты және 1955-60 жылдардағы Орталық Еуропа халықаралық кубогы
1954 жылғы әлем чемпионатын үздік гол соққан ойыншы ретінде аяқтады, 11 гол соқты, оның ішінде екі хет-трик, осы жетістікті алғаш рет қол жеткізген үш ойыншының бірі болды. Турнирдің ашылу ойынында Оңтүстік Кореяға қарсы алғашқы хет-тригін жасады, нәтижесінде Венгрия 9:0 есебімен жеңіске жетті. Германияға қарсы келесі ойында ол тағы да өнерін көрсетіп, Сепп Хербергердің әлсіз командасына қарсы 8:3 есебімен жеңіске жетіп, төрт гол соқты. Ширек финалда Венгрия Бразилиямен "Берн шайқасы" деп аталған ойында кездесті: Кочис екі гол соқты, Венгрия 4:2 есебімен жеңіске жетті. Венгрия жартылай финалда әлем чемпионы Уругвайды жеңіп, финалға өтті. Қосымша уақытта ойын 2:2 есебімен тең аяқталды, сосын Кочис тағы екі гол соғып, 4:2 есебімен жеңіске жетті. Финалда олар тағы да Германиямен кездесті. Бірақ, бұл жарыста алғаш рет Кочис гол соға алмады, ал немістер 3:2 есебімен жеңіске жетті. 1954 жылғы 24 қазанда ол өзінің алтыншы халықаралық хет-тригін және екіншісін Чехословакияға қарсы ойында жасады. 1955 жылғы 5 қарашада Швецияға қарсы өткен ойында ол Венгрия үшін жетінші және соңғы хет-тригін соқты, ал алғашқы хет-тригі де осы командаға қарсы болған еді. 1955 жылғы 60 Орталық Еуропа халықаралық кубогында күміс жүлдемен "Алтын жылдарды" аяқтады, нәтижесінде "Құдіретті мадьярлар" 2 алтын және 2 күміс жүлдеге ие болды.
Honvéd әлем турнесі
1956 жылы «Хонвед» Еуропа кубогына қатысып, бірінші турда «Атлетик Бильбао» клубымен кездесті. «Хонвед» сыртқы ойында 3:2 есебімен жеңіліске ұшырады, бірақ үйдегі ойын өткізілгенге дейін Будапештте Венгрия революциясы басталды. Ойыншылар Венгрияға қайтудан бас тартып, «Атлетикпен» қайта матчты Брюссельдегі «Хейзел» стадионында өткізуге келісті. 3:3 есебімен тең түскеніне қарамастан, жалпы есеп бойынша 6:5 есебімен турнирден шықты. Құлатылу «Хонведті» беймәлім жағдайда қалдырды. Ойыншылар Будапешттен отбасыларын шақырып әкелді және ФИФА мен Венгрия футбол федерациясының қарсылығына қарамастан, Италия, Португалия, Испания және Бразилияда ақша жинау үшін тур ұйымдастырды. Еуропаға оралғаннан кейін ойыншылар тарап кетті. Бозсик сияқты кейбіреулері Венгрияға оралды, ал Цибор, Кочиш және Пушкаш сияқтылары Батыс Еуропада жаңа клубтар тапты.
ФК Барселона және жаттықтырушылық мансап
Кочис бір маусымды «Янг Феллоус Цюрих» клубымен өткізді, содан кейін тағы бір венгр босқыны Ласло Кубала оны және Золтан Циборды өзімен бірге «Барселона» клубына қосылуға көндірді, онда ол команданың маңызды мүшесіне айналды. Ол Ла Лигадағы алғашқы матчында «Реал Бетис» клубына қарсы өткен 4:1 есебімен жеңіске жетті, ал Рамалетс, Эваристо және Луис Суарес сияқты ойыншылары бар команданың құрамында Кочис 1959 жылы «Копа дель Генералиссимо» мен Ла Лиганы қос жеңіспен ұтты, ал 1960 жылы Ла Лига мен Жәрмеңкелер кубогын қос жеңіспен ұтты. «Барселона» клубы 1961 жылы Еуропа кубогының финалына шықты, бұл Цибор мен Кочистің 1954 жылы Венгрия құрамасы үшін ойнағанда әлем кубогы финалында жеңіліске ұшыраған Берн қаласындағы «Ванкдорф» стадионына қайта оралуын көрсетті, және 23 ақпан күні 1958 жылы «Янг Феллоус Цюрих» клубы үшін ойнағанда «BSC Young Boys» клубына 5:1 есебімен жеңіліске ұшырады. Кочис пен Цибор екеуі де гол соқса да, олар тағы да жеңіліске ұшырады. Олар тағы да 3:2 есебімен жеңілді, бұл жолы «S. L. Benfica» клубына. 1959 жылы «Копа дель Генералиссимо» финалында ол екі гол соқты, «Барселона» клубы «Гранада CF» клубын 4:1 есебімен жеңді. 1960 жылғы Еуропа кубогында ол «Вулвз» клубына қарсы өткен 1/4 финалдағы 5:2 есебімен жеңіске жеткен кезде төрт гол соқты. Ол 1961 жылы Ла Лига ойынында «Реал Сосьедад» клубына қарсы хет-трик жасады және 1962 жылы Жәрмеңкелер кубогының финалында үш гол соқты, бірақ олар «Валенсия CF» клубына жалпы есеп бойынша 7:3 есебімен жеңіліске ұшырады. 1961 жылы ол «Валенсия CF» клубы үшін қонақ ойыншы ретінде ойнады және оларға өздерінің жазғы трофейін, «Trofeo Naranja» жеңуге көмектесті. Ол екі ойында да гол соқты, «Валенсия» «Ботафого» және «Барселона» клубтарын жеңді. Кочис 1963 жылы «Камп Ноу» стадионында өткен «Копа дель Генералиссимо» финалында да гол соқты. «Барселона» клубы «Реал Сарагоса» клубын 3:1 есебімен жеңді.
Кейінгі өмір және өлім
Коксис 1966 жылы ойыншы ретінде карьерасын аяқтады және Барселонада "Tete D’Or" аталған мейрамхана ашты. Ол сондай-ақ "Барселона" клубында бапкер болып жұмыс істеді және 1972-1974 жылдар аралығында "Геркулес" клубын басқарды. Бірақ оның бапкерлік карьерасы лейкемия, кейін асқазан рагы диагнозы қойылғанда тоқталды. 1979 жылдың 22 шілдесінде 49 жасында Барселонадағы аурухананың төртінші қабатынан құлап қайтыс болды. Оның өзіне қол жұмсағаны айтылды, бірақ бұл жай ғана апат болуы да мүмкін.