Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарихи және мәдени географиялық аймақ
Historical and cultural geographical region
Швеция провинциялары (Sveriges landskap) – тарихи, географиялық және мәдени аймақтар болып табылады. Швецияда 25 провинция бар; олардың әкімшілік функциясы жоқ (кейбір спорт түрлерін қоспағанда), бірақ тарихи мұралар және диалекттер мен фольклорға қатысты мәдени идентификация құралы болып табылады. Бірнеше провинция 1634 жылға дейін Швеция округтерімен (län) алмастырылды. Кейбір провинциялар Дания-Норвегиядан жаулап алынды. Финляндия провинциялары сияқты басқалары жоғалып кетті. Кейбір жағдайларда әкімшілік округтері провинцияларға дерлік толық сәйкес келеді, мысалы, Блекинге – Блекинге округіне және Готланд, ол провинция, округ және муниципалитет болып табылады. Härjedalen муниципалитеті Готландтан басқа провинция атымен аталатын жалғыз муниципалитет, бірақ ол провинциямен толық сәйкес келмейді. Басқа жағдайларда округ шекаралары ескі провинциялық шекаралармен сәйкес келмейді, бұл провинциялардың мәдени маңыздылығын арттырады. Сонымен қатар, әкімшілік бірліктер үнемі өзгеріп отырады – мысалы, 1990 жылдары бірнеше жаңа округ құрылды, ал тарихи провинциялық шекаралар ғасырлар бойы тұрақты болды. Барлық провинциялар сонымен қатар рәсімдік герцогтықтар болып табылады, бірақ олардың әкімшілік немесе саяси функциялары жоқ. Швеция провинциялары әлі күнге дейін күнделікті тілде және мәдени сілтемелерде қолданылады, сондықтан оларды архаикалық ұғым ретінде қарастыруға болмайды. Басты ерекшелік – Лапландия, ондағы халық өзін округтерге байланысты Вестерботтен немесе Норрботтеннің бір бөлігі деп санайды. Стокгольм мен Гетеборгқа тән ерекшелік – екі қаланың ішінде провинциялық шекаралар өтеді: Стокгольм Уппланд пен Сёдерманланд арасында, ал Гетеборг Вестергётланд пен Бохуслен арасында бөлінген. 2011 жылғы GfK сауалнамасына сәйкес, Стокгольм, Гетеборг және, аздап, Мальмё қалаларының тұрғындары негізінен өз қалаларымен, тұратын провинцияларынан гөрі, сәйкестендіреді.
The provinces of Sweden (Sveriges landskap) are historical, geographical and cultural regions. Sweden has 25 provinces; they have no administrative function (except some cases of sports) but remain historical legacies and a means of cultural identification pertaining to dialects and folklore. Several were subdivisions of Sweden until 1634 when they were replaced by the counties of Sweden (län). Some were conquered later on from Denmark–Norway. Others, like the provinces of Finland, were lost. In some cases, the administrative counties correspond almost exactly to the provinces, as is Blekinge to Blekinge County and Gotland, which is a province, county and a municipality. While not exactly corresponding with the province, Härjedalen Municipality is beside Gotland the only municipality named after a province. In other cases, the county borders do not correspond with the older provincial ones, which enhances the cultural importance of the provinces. In addition, the administrative units are continually subject to change — several new counties for instance were created in the 1990s — while the historical provincial borders have remained stable for centuries. All the provinces are also ceremonial duchies, but as such have no administrative or political functions. The provinces of Sweden are still used in colloquial speech and cultural references, and therefore cannot be regarded as an archaic concept. The main exception is Lapland where the population see themselves as a part of Västerbotten or Norrbotten, based on the counties. Particular to Stockholm and Gothenburg is the fact that both cities have provincial borders going through them: Stockholm is split between Uppland and Södermanland, whereas Gothenburg is split between Västergötland and Bohuslän. According to a 2011 GfK survey, inhabitants in the big cities — Stockholm, Gothenburg and, to a lesser extent, Malmö — identify primarily with their city, rather than with the province they live in.
Тарих
Облыстық бөліністердің бастауы Швеция патшаларының билігіне бірте-бірте бағынып, толысып кеткен ұсақ патшалықтарда жатыр. 1350 жылы Магнус Эрикссонның елдік заңына дейін осы жерлердің әрқайсысының өз заңдары мен өз жиналысы (тің) болды және олар іс жүзінде өздерін-өздері басқарды. Тарихи провинциялар герцогтіктер деп есептелді, бірақ корольдікке қосылған жаңа жаулап алынған провинциялар жеке маңыздылығына қарай герцогтік немесе графтық мәртебе алды. 1523 жылы Кальмар одағынан бөлінгеннен кейін Корольдік жаңа жаулап алуларының бір бөлігін ғана провинциялар ретінде қосты. Ең тұрақты сатып алынулар 1658 жылғы Роскильде шартынан туындады, онда бұрынғы Данияның Скания аймағындағы – Сканье, Блекинге, Галанд және Готланд провинциялары, сондай-ақ Норвегияның Бохуслен, Ямтланд және Херједален провинциялары шведтің құрамына кіріп, біртіндеп біріктірілді. Басқа шетел аймақтары швед монархының басшылығымен екі немесе үш ғасыр бойы Швецияның иеліктері ретінде басқарылды. Норвегия 1814 жылдан 1905 жылға дейін Швециямен жеке одақта болды, бірақ Швецияның ажырамас бөлігіне айналмады. Финляндияның бөлінуі салдарынан Вестерботтеннің бөлінуі Норрботтеннің графтыққа айналуына және, әрі қарай, өз алдына провинция ретінде мойындалуына әкелді. Оған тек 1995 жылы ғана елтаңба берілді. Кейбір ғалымдар Швецияның 19 ғасырда провинция ұғымын қайта жаңғыртқанын болжайды.
The origins of the provincial divisions lay in the petty kingdoms that gradually became more and more subjected to the rule of the Kings of Sweden during the consolidation of Sweden. Until the country law of Magnus Ericson in 1350, each of these lands still had its own laws with its own assembly (the thing), and in effect governed themselves. The historical provinces were considered duchies, but newly conquered provinces added to the kingdom either received the status of a duchy or a county, depending on their individual importance. After the separation from the Kalmar Union in 1523 the Kingdom incorporated only some of its new conquests as provinces. The most permanent acquisitions stemmed from the Treaty of Roskilde in 1658, in which the former Danish Scanian lands – the provinces of Skåne, Blekinge, Halland and Gotland – along with the Norwegian Bohuslän, Jämtland and Härjedalen, became Swedish and gradually integrated. Other foreign territories were ruled as Swedish Dominions under the Swedish monarch, in some cases for two or three centuries. Norway, in personal union with Sweden from 1814 to 1905, never became an integral part of Sweden. The division of Västerbotten that took place with the cession of Finland caused Norrbotten to emerge as a county, and eventually to be recognized as a province in its own right. It was granted a coat of arms as late as in 1995. Some scholars suggest that Sweden revived the province concept in the 19th century.
Геральдика
1560 жылы король Густав Вазаның (Густав I) жерлеу рәсімі кезінде төмендегі 23 провинцияның гербтерінің алғашқы нұсқалары алғаш рет бірге көрсетілді, олардың көпшілігі осы ерекше жағдай үшін жасалды. Швеция королі Эрик XIV Густав Вазаның жерлеу рәсімдерін ықпалды неміс герцогтарының континенттік қайта өрлеу рәсімдері бойынша үлгіледі, олар өз кезегінде өздерінің билікті көрсетулерін Карл V-нің жерлеу рәсімінде үлгілеген болуы мүмкін, онда қайтыс болғандардың атауларының ұзақ тізіміндегі әр жазбаны бейнелеу үшін тулар қолданылған. Тек үш тудың болуы Васаның «Швеция, готтар және вендтер патшасы» деген атағында аталған Svealand, Götaland және Wends аймақтарын бейнелеу ретінде континенттегі герцогтық биліктің мақтанышпен көрсетілуімен салыстырғанда шамалы көрінер еді, сондықтан әр провинцияны бейнелеу үшін тулар жылдам жасалды. Карл X Густавтың жерлеу рәсімі кезінде шеруге тағы да тулар қосылды, атап айтқанда Эстония, Ливония, Ингрия, Нарва, Померания, Бремен және Верден гербтері, сонымен қатар Германияның Клеве, Спонхайм, Юлих, Равенсберг және Бавария аймақтарының гербтері. Густав Ваза қайтыс болған кезде Швецияның тарихи провинцияларының көпшілігі белгілі гербтерге ие болмағандықтан, олар дереу жасалып, бекітілді. Алайда, осы оқиға үшін жасалған кейбір гербтер қысқа ғұмырлы болды, мысалы, Медельпадты бейнелеу үшін таңдалған суыр, Вярмланд гербіндегі бүлдіршін және Смоланд гербіндегі раушан гүлі. Өстергётланд аймағы осы жағдайға орай екі гербпен көрсетілді, біреуі Västanstång аждахасымен, екіншісі Östanstång арыстанымен. Төменде көрсетілген Өстергётландтың қазіргі гербі 1884 жылы жасалды. Лапландияны бейнелейтін жабайы адам король Густавтың шеруінде қолданылмады, бірақ 1612 жылы Карл IX-тың жерлеу шеруінде қару ретінде қабылданды, онда жабайы адам бастапқыда қара түсті болған. Лапландияның қазіргі гербі 1949 жылы құрылды. Төменде көрсетілген гербтер тізімі жерлеу процессиясының туларынан өзгеше және көбінесе 19 ғасырдағы романтикалық ұлтшылдық кезеңінде жасалған жаңа өнертабыстардан тұрады. Швеция мен Финляндияның бөлінуінен кейін тиісті провинциялық гербтерге арналған дәстүрлер айырмашылыққа түсті, ең алдымен 1884 жылғы 18 қаңтардағы Кеңестегі корольдің бұйрығы бойынша. Бұл швед провинцияларының барлығы герцогтық тәждерін киетінін, ал фин провинциялық гербтері герцогтық және графтық мәртебелерді ажырататынын анықтады. Фин герцогтық және графтық тәждерінің бейнесі төменгі деңгейдегі швед тәждеріне, атап айтқанда графтық және барондық тәждерге ұқсас болғандықтан қиындықтар туды. Лапландияны бөлу швед және фин гербтерін ажыратуды қажет етті. Қосымша ақпарат алу үшін Швеция жерлерін немесе жеке аймақтар мен провинциялар туралы мақалаларды қараңыз.
At the funeral of King Gustav Vasa (Gustav I) in 1560 some early versions of coats of arms for 23 of the provinces listed below were displayed together for the first time, most of them having been created for that particular occasion. Erik XIV of Sweden modeled the funeral processions for Gustav Vasa on the continental renaissance funerals of influential German dukes, who in turn may have styled their display of power on Charles V's funeral procession, where flags were used to represent each entry in the long list of titles of the dead. Having only three flags as a representation of the entities Svealand, Götaland and Wends mentioned in Vasa's title, "King of Sweden, the Goths and the Wends", would have been diminutive in comparison with the pompous displays of ducal power on the continent, so flags were promptly created to represent each of the provinces. At the funeral of Charles X Gustav more flags were added to the procession, namely the coats of arms for Estonia, Livonia, Ingria, Narva, Pomerania, Bremen and Verden, as well as coat of arms for the German territories Kleve, Sponheim, Jülich, Ravensberg and Bayern. Since most of the historical Swedish provinces did not have set coats of arms at the time of Gustav Vasa's death, they were promptly created and granted. However, some of the coats of arms designed for the occasion were short lived, such as the beaver picked to represent Medelpad, the wolverine in the coat of arms for Värmland and the rose adorned coat of arms for Småland. Östergötland was for the occasion represented by two coats of arms, one with a Västanstång dragon and one with a Östanstång lion. The current coat of arms for Östergötland, listed below, was created in 1884. The savage representing Lappland was not used in King Gustav's procession, but was adopted as a coat of arms at the funeral procession of Charles IX in 1612, where the savage was initially black. The current coat of arms for Lappland, with a red, club carrying man, was created in 1949. The list of coats of arms appearing below is thus different from the funeral procession flags, and consists of more recent inventions, many created during a period of romantic nationalism in the 19th century. After the separation of Sweden and Finland the traditions for respective provincial arms diverged, most noticeably following an order by the King in Council on 18 January 1884. This established that all Swedish provinces carry ducal coronets, while the Finnish provincial arms still discriminated between ducal and county status. A complication was that the representation of Finnish ducal and county coronets resembled Swedish coronets of a lower order, namely county and baronial. The division of Lapland necessitated a distinction between the Swedish and the Finnish arms. For more information, see Lands of Sweden or articles on the individual lands or provinces.
Гёталанд
Гёталанд (Готтия, Гётенланд) Швецияның оңтүстік бөлігінде орналасқан он тарихи провинциядан құралған. 1645 жылға дейін Готланд және Халанд Данияның бір бөлігі болды. Бұдан әрі, 1658 жылға дейін Блекинге мен Скания Данияның, ал Бохуслен Норвегияның бір бөлігі болды.
Götaland (Gothia, Gothenland) consists of ten historical provinces located in the southern part of Sweden. Until 1645 Gotland and Halland were parts of Denmark. Furthermore, until 1658 Blekinge and Scania were parts of Denmark and Bohuslän part of Norway.
Швеция
Svealand (Swealand) Швецияның орталық бөлігіндегі келесі алты провинциядан құралады. 1812 жылға дейін Вәрмланд Гёталандтың бір бөлігі болған.
Svealand (Swealand) consists of the following six provinces in middle Sweden. Until 1812 Värmland was a part of Götaland.
Норрландия
Норрланд (Northland) қазіргі уақытта Швецияның солтүстік және орталық бөлігіндегі тоғыз провинциядан құралған. 1645 жылға дейін Ямтланд және Херједален провинциялары Норвегияның бір бөлігі болды. 1809 жылға дейін Швеция Лапландиясы Финляндия Лапландиясымен біріктірілген. Норрботтен 19 ғасырда Вестерботтеннен бөлініп, жеке провинция ретінде дамыды.
Norrland (Northland) consists today of nine provinces in northern and central Sweden. Until 1645 the provinces of Jämtland and Härjedalen were parts of Norway. Swedish Lapland was united with Finnish Lapland as Lapland until 1809. Norrbotten was separated from Västerbotten and developed as a province of its own during the 19th century.