Кіріспе

eDonkey2000 (әдетте "ed2k" деп аталады) – американдық MetaMachine компаниясы (Jed McCaleb және Sam Yagan) Multisource File Transfer Protocol протоколын пайдалана отырып, құрастырған өзара файл алмасуға арналған peer-to-peer бағдарламасы. Ол eDonkey2000 желісі мен Overnet желісін қолдады. 2005 жылдың 28 қыркүйегінде RIAA-дан тоқтату туралы талап келгеннен кейін eDonkey қолданудан тоқтатылды.

eDonkey2000 желісі

eDonkey2000 желісінің пайдаланушылары көбінесе ондаған немесе жүздеген мегабайт көлемдегі үлкен файлдарды бөліседі, мысалы CD-бейнелері, бейнелер, ойындар және бағдарламалық қамтамасыздар. Файл іздеуді жеңілдету үшін кейбір веб-сайттар ізделіп тұрған файлдардың контролдық сомаларын ed2k сілтемесі түрінде жариялайды. Сондай-ақ, кейбір сайттарда пайдаланушылар жаңарта алатын белсенді серверлердің тізімі болады. MetaMachines eDonkey желісімен өзара байланысатын, бірақ серверлерді пайдаланбайтын Overnet деп аталатын тағы бір файл алмасу желісін жасады. Көптеген eDonkey клиенттері қазір Overnet желісін де қолданады. 2004 жылы MetaMachines Overnet-ті дамытуды тоқтатып, eDonkey2000-ға көбірек назар аударатынын мәлімдеді (дегенмен, eDonkey2000 клиенті қазір Overnet протоколын қамтиды). eDonkey кейіннен жабылды.

Ерте тарихы мен дизайны

eDonkey2000-ді Stellar-дың негізін қалаушы Джед МакКейлб жасады және ол алғаш рет 2000 жылдың 6 қыркүйегінде жарияланды. 2000 жылдың 16 қыркүйегінде Microsoft Windows және Linux жүйелері үшін клиенттік және серверлік нұсқалар қолжетімді болды. Napster-мен салыстырғанда, eDonkey2000 жүктеулерді "шоғырландыру" мүмкіндігін ұсынды, яғни клиенттер бір файлдың әртүрлі бөліктерін әртүрлі пайдаланушылардан жүктей алады, бұл барлық пайдаланушылардың біріктірілген өткізу қабілетін тиімді пайдалануға мүмкіндік берді, бір пайдаланушының өткізу қабілетімен шектелмейді. Бастапқыда серверлер Napster сияқты бір-бірінен оқшауланған болды, бірақ eDonkey2000 серверлік бағдарламалық қамтамасының кейінгі нұсқалары серверлерге іздеу желісін құруға мүмкіндік берді. Бұл серверлерге өздеріне тікелей қосылған клиенттерден іздеу сұрауларын басқа серверлерге жіберуге мүмкіндік берді, соның арқасында клиенттер серверлер желісіндегі кез келген серверге қосылған пайдаланушыларды табысты жүктеуге және жүктеу шоғырын ұлғайтуға мүмкіндік алды. Бұдан басқа, клиенттер бір серверге қосылған пайдаланушылардан қол жетімді емес файлдарды табуға және жүктеуге мүмкіндік алды. Napster-мен салыстырғандағы үшінші артықшылық – іздеу нәтижелерінде қарапайым файл атауларының орнына файлдың хэштерін пайдалану болды. Пайдаланушы бастаған файл іздеуі кілт сөздерге негізделген және eDonkey2000 серверінде сақталған файл атаулары тізімімен сәйкес келеді, бірақ сервер клиентке осы файлдардың хэш-мәндерімен жұптастырылған файл атаулары тізімін қайтарады. Пайдаланушыға ұсынылған тізімнен файлды таңдағанда, клиент нақты жүктеуді хэш-мәні бойынша бастайды. Бұл файлдың әртүрлі пайдаланушыларда әртүрлі атаулары болуы мүмкін, бірақ хэш-мәні бірдей болса, жүктеу мақсатында бірдей файл болып саналады. Екі деңгейлі (клиенттік және серверлік) әріптестік желілік архитектура Napster сияқты орталықтандырылған жүйелер мен Gnutella сияқты толығымен орталықтандырылмаған жүйелер арасындағы тепе-теңдікті ұсынды. Napster-дің әлсіз тұсы оның орталықтандырылған серверлер кластері болды, ол заңдық шаралар үшін тұрақты нысанаға айналды. Gnutella-ның бастапқы дизайны серверлік желіні толығымен жоюды көздеді және тек әріптестер арасында іздеуді қолдады, бірақ бұл әріптестер арасындағы үлкен іздеу трафигіне байланысты тез арада мүмкін емес екені дәлелденді. Кейінгі 2-деңгейлі P2P файл алмасу жүйелері eDonkey2000-ге ұқсас дизайнды қолданады (бірнеше әріптестерден бір мезгілде хэш бойынша файл бөліктерін жүктеу), бірақ серверлік желінің дизайнында жаңашылдықтар енгізеді, мысалы BitTorrent сияқты, ол файл іздеу функциясын ("torrent іздеу") жүктеуге қатысты әріптестерді анықтау функциясынан ("torrent tracker") бөліп шығарады.

eDonkey2000 клиенті

Ресми eDonkey2000 клиентінің соңғы нұсқасына BitTorrent файлдарын жүктеуге мүмкіндік беретін плагин қосылды. Торрент жүктеуі басталғаннан кейін, eDonkey ішіндегі іздеу функциясы eDonkey/Overnet желісінде сол файлды тауып, жүктеуді синхрондастыра алады. Бұл, торрентті жүктеудің қосымша көзі ретінде тиімді пайдалануға мүмкіндік берді, жылдамдықты едәуір арттырып, жалған файлдармен байланысты проблемаларды дерлік жойды. Торренттер жалған атаулы файлдар тұрғысынан өте "таза", және оларды файл мөлшерін тексеру құралы ретінде пайдалану, eDonkey2000-нің пайдаланушыларға негізделген жалған ескерту жүйесімен бірге, желінің функционалдығын жақсартты. eDonkey2000, қазіргі Overnet және eDonkey желілерінің мүмкіндіктерін BitTorrent жүйесінің мол жылдамдықта файл таратуымен үйлестіре отырып, бірнеше желіден жүктеуді біріктіретін бағдарламалардың арасында кеңейіп келе жатқан трендті ұстанып отыр. Бұл, қолжетімді файлдар санын арттырудың қатарлы, бір желідегі мәселелерге тәуелділікті азайту артықшылығын береді.

eDonkey компаниясын RIAA сотқа тартты

2005 жылдың қыркүйегінде MetaMachine компаниясының өкілдері 2005 жылдың маусым айында Жоғарғы Соттың MGM Studios v. Grokster ісі бойынша шығарған шешімінен кейін, авторлық құқықты бұзуға көмектесетін бағдарламалық қамтамасыз етуді жасаушылар осы бұзушылық үшін жауапты екендігіне байланысты RIAA-дан тоқтату туралы хат алды. Көптеген жаңалық сайттары 2005 жылдың 22 қыркүйегінде MetaMachine компаниясының кеңселері жабылды деп хабарлады. Бірақ бұл ақпарат дұрыс емес болып шықты, себебі аталған жаңалық сайттары Нью-Йорктегі eDonkey штаб-пәтерінің ескі орнын тексерді (ал жаңасы Нью-Джерсиде болды, олар сол жерге көшіп кеткен еді). Дегенмен, 2005 жылдың 28 қыркүйегінде eDonkey ресми түрде жұмысын тоқтатты. MetaMachine президенті Сэм Яган жасаған мәлімдемеде компания "eDonkey пайдаланушыларын жабық P2P желісінде жұмыс істейтін онлайн контент сатушыға айналдырады" және "RIAA-мен келісімге келгеннен кейін осы мәміле жүзеге асырылады" деді. Бұл желіге көп әсер етпеді, себебі eDonkey клиенттері желінің аз бөлігін құрады. 2006 жылдың 12 қыркүйегінде MetaMachine, Inc. компаниясы RIAA-мен 30 миллион долларға келісімге келгені хабарланды, ал веб-сайт RIAA-ның авторлық құқық заңнамасын түсіндіретін мәтіндік жарнамамен ауыстырылды. Бірақ eDonkey желісі eMule немесе aMule сияқты басқа клиенттер арқылы қолжетімді болып қалуда.

Ескі клиенті мен плагин

eDonkey2000 Архивтік жаңалықтар – 9 қараша 2000. eDonkey2000.com бас бетінің Internet Archive-тағы түсірілімі, бастапқы шығарылым туралы хабарлама.
eDonkey2000 Тұжырымдамасы – 13 ақпан 2001. eDonkey2000.com Тұжырымдама бетінің Internet Archive-тағы түсірілімі, желілік архитектураны түсіндіреді.
eDonkey2000 – Overnet – 27 тамыз 2006. edonkey.com бас бетінің Internet Archive-тағы түсірілімі.