Кіріспе

Бұрылатын осьті иілу механизмі

Универсалды буын (сонымен қатар универсалды жалғау немесе U буыны деп аталады) – бір-біріне көлбеу орналасқан қатты біліктерді қосатын буын немесе жалғау. Ол көбінесе айналма қозғалысты жеткізетін валдарда қолданылады. Ол бір-біріне жақын орналасқан және 90° бұрышпен бағытталған екі шарнирден және оларды байланыстыратын көлденең осьтен тұрады. Универсалды буын – тұрақты жылдамдықты буын емес. U буындары кейде әртүрлі есімдермен аталады: Кардан буыны, 16 ғасырдағы ғалым Героламо Карданоның құрметіне, ол түрлі ақылды механизмдерді, соның ішінде карданды білуге үлес қосты; Гук буыны немесе Гук шарнирі, 17 ғасырдағы ғалым Роберт Гук атымен, ол да түрлі ақылды механизмдерді зерттеген; Спайсер буыны, Кларенс В. Спайсер және Спайсер өндіріс компаниясының құрметіне, олар U буындарын өндірген; Hardy Spicer буыны, Hardy Spicer брендінің атымен, ол Спайсер брендінің мұрагері.

Тарих

Универсалды буындардың негізгі тұжырымы ежелден қолданылып келе жатқан гимбалдардың дизайнына негізделген. Универсалды буынның бірінші кездесуі – оның баллисталарда қолданылуы. Еуропада универсалды буынды көбінесе Кардано буыны деп атайды (және буындарды пайдаланатын қозғалтқыш вал, Кардан валы), 16 ғасыр итальяндық математигі, Джероламо Карданоның есімімен, ол гимбалдар туралы алғашқы жазушы болған, бірақ оның жазбаларында тек гимбалдық бекіткіштер ғана айтылған, әмбебап буындар емес. Механизмді кейінірек Гаспар Шотт "Technica curiosa sive mirabilia artis" (1664) еңбегінде сипаттады, ол оны тұрақты жылдамдықты буын деп жаңылыстырып айтты. Содан кейін, 1667-1675 жылдар аралығында Роберт Гук буынды талдап, оның айналу жылдамдығы біркелкі емес екенін анықтады, бірақ бұл қасиетті күн сағаты бетіндегі көлеңкенің қозғалысын бақылау үшін пайдалануға болады. Ол 1678 жылы осыны сипаттап, ағылшын тілінде "Гук буыны" деген атаудың пайда болуына себепкер болды. 1683 жылы Гук универсалды буынның біркелкі емес айналу жылдамдығына шешім ұсынды: аралық білік екі жағында 90° фазалық айырмасы бар Гук буындары, қазір тұрақты жылдамдық буыны ретінде белгілі. Кейіннен швед ғалымы Кристофер Польхем универсалды буынды қайта ойлап тапты, бұл швед тілінде Polhemsknut ("Польхем түйіні") деген атауға әкелді. 1841 жылы ағылшын ғалымы Роберт Уиллис универсалды буынның қозғалысын талдады. 1845 жылы француз инженері және математигі Жан Виктор Понселе сфералық тригонометрияны қолдана отырып, универсалды буынның қозғалысын талдады. "Универсалды буын" термині 18 ғасырда Эфраим Шейдің 1881 жылғы локомотив патентінде қолданылған, мысалы, локомотивтің қозғалтқыш білігінде екі универсалды буын қолданылған. Чарльз Амидон 1884 жылы патенттелген бұрғылау станогында әлдеқайда кіші универсалды буынды қолданды. Бо Шампидің шар тәрізді, айналмалы, жоғары жылдамдықты бу машинасы шамамен 1885 жылы универсалды буынның бейімделуін пайдаланды. "Кардан буыны" термині ағылшын тіліне кеш келді. 19 ғасырдағы көптеген ерте қолданыстар француз тілінен аудармаларда кездеседі немесе француз тілінің әсеріне ұшыраған. Мысалы, 1867 жылғы Универсалды көрменің 1868 жылғы есебі және 1881 жылы француз тілінен аудармадағы динамиометр туралы мақала. 20 ғасырда Кларенс В. Спайсер және Спайсер Өндірістік Компаниясы, сондай-ақ Харди Спайсердің мұрагері бренді автомобиль, ауыл шаруашылығы техникасы, ауыр жабдықтар және өнеркәсіптік машина жасау салаларында универсалды буындарды одан әрі танымал етуге көмектесті.

Қос Cardan біріктірімі

Қос Cardan буыны екі универсалды буындардан тұрады, олар орталық иінтірекпен бір-біріне тікелей жалғастырылған; орталық иінтірек аралық білікті алмастырады. Егер кіріс білігі мен орталық иінтірек арасындағы бұрыш, орталық иінтірек пен шығыс білігі арасындағы бұрышқа тең болса, екінші Cardan буыны бірінші Cardan буынының тудырған жылдамдық қатесін жояды және дұрыс орналасқан қос Cardan буыны CV буыны сияқты жұмыс істейді.

Томпсон қосқышы

Томпсон байланысы – екі Кардан буынының жетілдірілген түрі. Ол тиімділікті сәл арттырады, бірақ бұл үшін айтарлықтай күрделенеді.