Кіріспе
жоқ АҚШ-тың Техас штатындағы Даллас қаласының 1874 жылдан 1929 жылға дейінгі тарихы қаланың жылдам өсуін және көлік, сауда және қаржының негізгі орталығы ретінде пайда болуын куәландырады. Бастапқыда ауыл шаруашылығының айналасында салынған шағын қауым, бірнеше темір жолдардың шоғырлануы қаланы бірнеше кеңейіп жатқан өнеркәсіптер үшін стратегиялық орынға айналдырды. Бұл кезеңде Далас өркендеп, Техастың ең көп халықты мекендейтін қаласына айналды, ағаш құрылыстардың орнына босаңсыған болат және тас құрылымдар, Далас зоопаркы, Оңтүстік методистік университет және әуежай құрылды. Керісінше, қала бірнеше рет дағдарысқа ұшырады, ол бірнеше рет құлдыраған нарықтардан ("1893 жылғы үрей") және 1908 жылдың көктемінде Үштік өзенінің апатты су тасқынынан болды.
The history of Dallas, Texas, United States from 1874 to 1929 documents the city's rapid growth and emergence as a major center for transportation, trade and finance. Originally a small community built around agriculture, the convergence of several railroads made the city a strategic location for several expanding industries. During the time, Dallas prospered and grew to become the most populous city in Texas, lavish steel and masonry structures replaced timber constructions, Dallas Zoo, Southern Methodist University, and an airport were established. Conversely, the city suffered multiple setbacks with a recession from a series of failing markets (the "Panic of 1893") and the disastrous flooding of the Trinity River in the spring of 1908.
Өнеркәсіпке ауысу
Далласта өңдеу және ауыр өнеркәсіпке көшуі ішінара Даллас аймағындағы мақта өсірушілерді зардап шеккен проблемалардан туындады. Жыл бойы несиеге сатып алғаннан кейін, фермерлер саудагерлерге өнімдерінің көп бөлігін берешегімен қалды, ал оның бағасы Галвестон портына жеткізудің жоғары шығындарымен төмендеді. Дүниежүзі бойынша мақтаның бағасы өндірістің артық болуына байланысты төмен болды. 1877 жылы құрылған Фермерлер Альянсы Даллас қоймасын құрып, мақтаны Сент-Луиске жеткізуге көмектесуге үміттенді. Алайда банкирлер қойманы қаржыландырудан бас тартты, ал 20 ай ішінде бұл жоба сәтсіз аяқталды. 1885 жылы Мейн-стрит электр жарығымен жарықтандырылды. 1888 жылы Далас зоопаркы штаттағы алғашқы зоопарк ретінде ашылды. 1890 жылы Даллас географиялық жағынан үлкен Шығыс Даллас қаласын қосып, оны Техастың ең көп халықты мекендейтін қаласы етті. Алайда 1898 жылы қала қалпына келіп, қайтадан өсе бастады. Қайта қалпына келтірілген өсім білікті жұмысшыларды күшейтті, олар Америка Еңбек Федерациясына мүше кәсіподақтарға қосылды, ол 1899 жылы Далластың сауда ассамблеясына жергілікті қызметті үйлестіру және юрисдикциялық дауларды болдырмау туралы жарғы берді. 1903 жылы Тринити өзенінің арғы жағындағы Оук-Клиф қаласы қосылды. Сол жылы Париждің "Гранд Опера" театрының үлгісі бойынша салынған Вильсон ғимараты қаланың орталығында, Мейн-стритте ашылды. ХХ ғасырдың басында Даллас көптеген өнімдер үшін бүкіл Оңтүстік-Батыс АҚШ-тағы жетекші көтерме сауда нарығы болды. Ал одан да маңыздысы, ол мақта саудасының әлемдік орталығы болды. Ол ат шапқыштар мен мақта өңдеу машиналарын өндіруде әлемде көшбасшы болды. Фэрбенкс (1999) қала басшылары арасында қала жоспарлауы мен басқару туралы өзгеріп жатқан болжамдарды зерттейді. Оның кездейсоқ дамуына қанағаттанбаған олар орталықтандырылған жоспарлауды қолдады және жаңа жарғыны жазып, оны қабылдауды қамтамасыз етті және комиссиялар кеңесін құрды. Алайда комиссия құрылымы үкіметтік қызметкерлердің қалаға тұтас емес, бөлек бөліктер ретінде қарауына себеп болды. 1920 жылдары кешенді жоспарлауды қолдаушылар кеңес менеджерінің үкіметін қабылдауды, бүкіл қала бойынша аймақтарға бөлу саясатын және саябақтарды, канализацияны, мектептерді және қала көшелерін жақсартуға арналған мемлекеттік қаражатты қамтитын бағдарламаны шақырды. Сайлаушылар 1927 және 1930 жылдары облигация ұсыныстарын және жарғыға түзетулерді мақұлдады. Осылайша, Даллас теориялық тұрғыдан қаланың қажеттіліктерін жақсы білетін және қаланың жалпы игілігі үшін сол қажеттіліктерді тең дәрежеде қарай алатын, үйлестірілген үкіметке қол жеткізді.
Өзін-өзі тану
Қаланың аталары бастапқыда құлдықты және қайта құруға қарсылықты рационализациялау үшін Далласты оңтүстік ретінде суреттеген, бірақ бұл солтүстік инвестицияларын және қалаға бай солтүстік мигранттарының саяси қолдауын тежеді. 1870-ші жылдардан бастап Далас басшылары қаланы оңтүстік-батыстық, немесе кейінірек "Солнечный пояс" бөлігі ретінде суреттеді, бұл қоғамға оңтүстікке жатпайтын ақ адамдарды, соның ішінде еврейлерді қосу үшін. Мысалы, 1852 және 1925 жылдар аралығында жеті Сангер бауырлары теміржол желілерін дамыту бойынша сәтті коммерциялық бизнес құрды, соның ішінде Сангер Брос универмагы және көптеген қалалық және мемлекеттік лауазымдарды иеленді. Ақ түсті, көк жағалы жұмысшылар шеттетілді, одан да көп мексикалық американдықтар мен қара нәсілділер.
Жынысы
Әйелдер қаланың әлеуметтік құрылымының негізгі элементтерін құруға көп көмектесті, олар өз күш-жігерлерін қаланың ізашарлық күндері отбасыларға, мектептерге және шіркеулерге бағыттады. Қазіргі заманғы қалалық көріністі құрайтын көптеген ұйымдарды орта таптағы әйелдер құрып, басқарып отырды. Олар ерікті ұйымдар мен клубтар арқылы өз қалаларын ұлттық мәдени және әлеуметтік үрдістермен байланыстырды. 1880 жылдары әйелдер ұстамдылық және сайлау құқығы қозғалыстары Даласта жеке және қоғамдық өмір арасындағы шекараны ауыстырды. 1913-1919 жылдары әйелдер сайлау құқығының қорғаушылары ұлттық партиялардың білім беру және жарнамалық әдістеріне және әйелдер клубтарының лоббистік тактикасына сүйенді. Олар сонымен қатар танымал мәдениетті пайдаланып, қоғамдық мерекелер мен әлеуметтік жиналыстарды саяси сендіру міндетіне бейімдеу үшін танымал символизм мен дәстүрлі идеалдарды сәтті қолданды. Даллас тең сайлау құқығы қауымдастығы әлеуметтік құндылықтар мен қоғамдастық стандарттарына негізделген сайлау құқығы науқанын жасады. Қоғамдық және әлеуметтік жағдайлар сайлау құқығы үшін мүмкіндіктер ретінде қызмет етті, оның радикалды әсерін әдеттегі оқиғалардың таныстығымен тоңазытып, оны дәстүрлі әйелдердің мінез-құлқының құндылықтарына, әсіресе әдептілікке киінді. Түсті әйелдер әдетте бөлек жұмыс істеді. Хуанита Крафт (1902-1985) Даллас NAACP арқылы азаматтық құқық қозғалысының көшбасшысы болды. Ол қара нәсілді жастармен жұмыс істеуге, оларды Техастағы сегрегациялық тәжірибелерге қарсы наразылықтардың авангарды ретінде ұйымдастыруға назар аударды.
1908 жылғы Ұлы Троица өзенінің су тасқыны
Даллас пен Тринити өзені арасындағы қарым-қатынас ешқашан далдалықтар күткендей жақсы болған емес. Даллас Троицаның жағалауында Троица мен Галвестон шығанақтарына және ақыр соңында Мексика шығанағына оңтүстікке қарай кеме қатынасы мүмкін болады деген үмітте құрылды. Алайда, тіпті қайықты да өзеннің бойымен жылжытуға тырысудың еш пайдасы жоқ болып шықты, ал өзенді арнаға айналдыру жоспарлары ешқашан жүзеге аспады. Үштік та тұрақты су тасқынынан зардап шекті: 1844, 1866, 1871 және 1890 жылдары су тасқыны болды, бірақ олардың ешқайсысы 1908 жылғы су тасқыны сияқты ауыр болған жоқ. 1908 жылдың 26 мамырында Тринити өзенінің тереңдігі 16 метрге, ені 2 шақырымға жеткен. Бес адам қаза тауып, 4000 адам үйсіз қалды, ал мүлкіне келтірілген залал 2,5 миллион долларға бағаланды. Бірінші дүниежүзілік соғыста авиация кеңінен тараған тақырыпқа айналды. Лав Филд А.Ш. әскері авиациялық оқу-жаттығу алаңы ретінде құрды, ал Фейр Паркте тағы бір оқу-жаттығу орталығы - Дик лагері орналасқан. Далас қаласы 1927 жылы Лав-Филд әуежайын сатып алып, муниципалды әуежай ретінде пайдалануға берді.