Кіріспе

Жаңа Зеландиялық балаларды жыныстық қорлауда (1958 2019) қате айыпталған Питер Хью Макгрегор Эллис (1958 жылы 30 наурыз - 2019 жылы 4 қыркүйек) - Жаңа Зеландияда бала күтімі қызметкері. Ол 1993 жылы маусым айында жоғары соттың Крайстчерч қалалық балабақшасында қамқорлығында болған балаларға қатысты 16 жыныстық қылмыс жасады деп айыпталып, 10 жылға бас бостандығынан айырылғаннан кейін, елдегі ең ұзаққа созылған сот дауларының бірі болды. Ол 26 жылдан кейін өлгенге дейін өзінің кінәсіздігін сақтады және көптеген жаңа зеландиялықтар оның кінәсін жоюға тырысқанда, басқалары оны кінәлі деп санаса да, оны қолдады. Сотталғандардың сенімділігі туралы алаңдаушылық көптеген балалардың айтқан алыс әңгімелеріне (сатандық ырым-жырымдарға қатысты) және олардың куәліктерін алу үшін қолданылған сұхбат әдістеріне байланысты болды. 1994 жылы Эллис өзінің ісін Апелляциялық сотқа жеткізді, ол айыптаулардың үшінде айыптауларды жоққа шығарды, бірақ үкімді бекітті. 1999 жылдың қазан айында апелляциялық сот алдында екінші рет сотталғанда, оның айыбы мен жазасы күшінде қалды. 2000 жылдың наурыз айында бұрынғы бас судья сэр Томас Эйхелбаум балалардың дәлелдемелерін қарастыратын министрлік тергеуді жүргізуге тағайындалды. Оның есебі айыпты үкімді бекітті. Сол айда генерал-губернатор сэр Майкл Харди Бойз әділет министрі Фил Гоффтың кеңесі бойынша Эллистің үшінші рақымшылық ұсынысын қабылдамады, ол Эйхельбаумның Эллистің өзінің айыптаулары қауіпсіз еместігін дәлелдемегендігі туралы қорытындысына қанағаттанды. Эллис түрмеде болған кезде шарт бойынша босату туралы кеңес тыңдауларына қатысудан бас тартты, өйткені ол мерзімінен бұрын босату үшін қылмыстарды мойындауы керек еді. Еллис жеті жыл түрмеде болғаннан кейін 2000 жылдың ақпан айында босатылды. Бостандыққа шыққаннан кейін де атын ақтауға күш салды. 2019 жылы, босатылғаннан кейін он тоғыз жыл өткен соң, ол Жоғарғы Сотқа өзінің айыбын жою туралы шағым жасады. Ол апелляция қаралмас бұрын қатерлі ісік ауруынан қайтыс болғанмен, Жоғарғы Сот әділдік мүддесін ескере отырып, апелляцияға рұқсат берді және 2022 жылдың қазан айында үкім шығарды. Жоғарғы Сот Эллистің айыптау үкімін жоққа шығарды, өйткені басты айыптау куәсі, психиатрдың дәлелдемесімен проблемалар бар екендігі анықталды, ал алқабилер балалардың дәлелдемесі зақымдану қаупі туралы әділ хабардар етілмеген. Бұл Жаңа Зеландияда өлімнен кейін сотталған адамның өлім жазасын қайтарып алудың алғашқы оқиғасы болды. Эллис ісі 1980 жылдар мен 1990 жылдардың басында дүние жүзінде балаларды зорлаудың бірнеше жоғары деңгейдегі оқиғаларының бірі болды. Бұл жағдай шайтандық үрейдің бір бөлігі болды және Жаңа Зеландия мектептеріндегі ер мұғалімдердің санының төмендеуінің себебі ретінде аталды. Бұл оқиға туралы екі кітап пен көптеген мақалалар жазылды.

Жеке өмір

Эллис төрт баланың ең үлкені еді. Оның ата-анасы мұғалім болған, олар 9 жасында ажырасып кеткен. 1975 жылы мектепті тастап, Мотуека қаласында темекі жинаумен айналысады. Екі жыл шетелде болған соң, Жаңа Зеландияға оралды. Содан кейін 1980 жылдары нан пісіру залында жарты күндік жұмыс істеді, ол ақырында толық уақытты болды. Ол осы жұмыстан шығып, жұмыссыздық жәрдемақысын алуға өтініш бергенде, билік оны құқы жоқ жәрдемақы алған деп анықтады. Ол 1986 жылы "әлеуметтік қамқорлық қызметкерін адастырғаны" үшін сотталып, 80 сағат қоғамдық жұмысқа сотталды. Эллис қоғамдық қызметін Крайстчерч қалалық балабақшасында атқарды. Оның жетекшісі Дора Рейнфельд кейінірек "Питер бірнеше күлкілі қуыршақ шоуларын ұсынды, оның біреуін қызметкерлер мен балалар "басқарып кеткендіктен" тастап кетуіміз керек болды" деп хабарлады. Эллис ауыстырмалы жұмысшы болды, ал Рейнфелдтің келесі айлық есебінде былай делінген: "Питер Эллис өте жақсы үйлесіп, бағдарламаны жоспарлауға көп күш салады. "Біздің командамыз керемет". Еллистің жазалау алдындағы баяндамасында: "Питер Эллистің жалпы суреті - бұл сыртқа шығатын, тыйылмайтын, әдеттен тыс адам, ол өзінің жұмысына және әлеуметтік қызметіне көптеген құлшыныс пен энергияны жұмсай алады, кейде ол қатал және қорқынышты болады". Еліске түрмеге қамалғанға дейін екі жылдан бес жылға дейін ерлер мен әйелдермен жыныстық қатынаста болған. Ол Линли Худқа: "Бір әйелмен қарым-қатынаста болғанда мен, жақсы сөздің жоқтығынан, бисексуал болдым, ал ер адаммен болғанда мен моногам болдым". Эллис Худтың "ашық гомосексуалист" ретінде сипатталды, себебі оның жарқын киімдері, ұзын шашы, макияжы және мінез-құлқы. Бостандыққа шыққаннан кейін ол оқшау өмір сүріп, солтүстік Кентерберидегі Лейтфилд Бич деген шағын қоғамда тұрып қалды. 2019 жылдың шілдесінде Эллиске терминалды қатерлі ісік диагнозы қойылды. 2019 жылы 4 қыркүйекте 61 жасында сотталу үкіміне шағымдану кезінде қайтыс болды.

Бірінші айыптау және полиция тергеуі

Эллис жануарларды жақсы көретін, үй жануарлары ретінде қоян, мысық, ит ұстайтын. 1991 жылдың қыркүйек айының соңында балабақшада төрт жасар баланың анасы, өзін жыныстық зорлық-зомбылық туралы естеліктермен қалпына келтірген әлеуметтік қызметкер, одан қара шөпшекті сатып алды. Эллис ұлына күресшінің жынысын қалай анықтауға болатынын көрсетті. Бірнеше айдан кейін, 1991 жылдың қараша айында анасы оның ұлының "Питердің қара пенисін ұнатпайтынын" айтқанын айтты. Оның анасы жыныстық зорлық-зомбылық туралы нұсқаулық жазған болатын, ол өзінің ұлын жыныстық зорлық-зомбылық жасады деген қорытындыға келді. Ол 1991 жылдың қараша айында балабақшаға ресми түрде шағымданды. Қысқа тергеуден кейін полиция жауап беруге ешқандай жағдай жоқ деп шешті, бірақ Эллис жұмыстан уақытша шығарылған болатын.

Екінші полиция тергеуі

Полиция ешқандай зұлымдық жасалмағанын анықтаса да, кейбір ата-аналар балабақшада не болғанын балаларына сұрап, басқа ата-аналарға айтып берді. Көптеген балалармен сұхбат жүргізу үшін әлеуметтік қамқорлық бөлімі шақырылды. Әлеуметтік қамқорлық психологы Сью Сиди бастапқыда алты бала бар екенін айтты, олар үшін алаңдаушылыққа негіз бар деп ойлады, бірақ балалар балабақша қызметкерлерінің әдепсіз қол тигізуін жарияламады. Көптеген ата-аналар бірдеңе болып қалғанын ойлап уайымдады. Әлеуметтік қамқорлық сұхбаттары жалғасқан сайын, жыныстық зорлық-зомбылық туралы ғажап оқиғалар туралы мәлімдемелер пайда бола бастады. Барлығы 127 баладан сұхбат алынды. Кейбір детективтер 80-ге жуық адам зорлық-зомбылық көрген деп есептейді. Эллис басқа да айыптармен қатар "балаларды содомизмге ұшыратуда, оларды өзінің нәжісін жеуге мәжбүрлеуде, оларға несеп тастауда, оларды қақпаққа іліп қоюда, оларды қорқынышты саяхаттарға алып барып, туннельдер, төбелер мен тұзақтар арқылы қорқынышты жағдайға ұшыратуда" деп айыпталды. Басқа да айыптаулар бойынша, балаларды ыстық пешке батырып, немесе табындарға көміп тастаған; бір бала оның қарыншасын тістімен алып тастаған. Кейін сұхбаттар барысында "ковбойлар сияқты киінген азиялық ерлер, масондық ложалар, зираттар, Парк Роял қонақ үйі және балабақшадан алыс жеке үйлер" және "Эллис пен оның әріптестері бір топ балаларды 404 Hereford Street-ке алып барып, оларды шұлықтап, бір-бірін тепкілеп, ересектер айналасында билеп жүргенде, ескірген "дөңгелек оқиға" болды. Шын мәнінде, қатысқандардың ешқайсысы да балалардың жоғалғаны туралы хабарлаған жоқ. Бұл айыптаулар басқа да шайтандық ырым-жырымдарды қолданумен байланысты.

Эллистің тұтқындалуы

Полиция Эллисті 1992 жылы 30 наурызда тұтқындап, оны балабақшада 20 баланы жыныстық қорлаудың 45-еуі бойынша айыптайды. Сотқа дейін сот 13 шағымданушыны қатысты 28 айыптауды қысқартты. Финкельхордың еңбегі сол кезден бері беделсіз болып келеді. Смарттың есебі 1992 жылдың шілдесінде аяқталғаннан кейін оның көшірмесі полицияға берілді. Детективтер оның есебі Эллистің төрт әйел әріптесін тергеу туралы шешім қабылдауда маңызды болды дейді. Олардың үйлерінде порнографиядан бастап сәбилердің денелеріне дейін барлығын іздестірді. Ешнәрсе табылмады. 1992 жылдың қыркүйегінде Білім министрлігі балабақшаның лицензиясын тоқтатты және ол жабылды. Төрт әйел қызметкер 1992 жылдың 1 қазанында телевизияда айтарлықтай жарнама аясында тұтқындалды. Олар 15 айыптаумен, соның ішінде жыныстық зорлау, ұятсыз зорлау және бір айыптаумен (Эллиспен жыныстық қатынасқа түсу) қоғамдық орында орында. Кейін судья Уильямсон оларға қарсы дәлелдемелердің "жетіспейтін салмағы" бар екенін және олардың Эллиспен байланысы әділ сот жүргізу мүмкіндіктерін бұзады дегенді білдіретінін айтып, оларды босатты. Қылмыстық іс қозғалмай, олардың мансабы бұзылып кетті.

Түрмедегі емдеу

Эллиспен бірге сотта отырған сот қызметкерлері оның кінәлі екенін ойламады және бұл туралы Папаруа түрмесінде мәлім етті. Нәтижесінде Эллис түрме қызметкерлері мен тұтқындарынан ешқандай жамандық көрген жоқ. Эллис түрмеде болған кезде шарт бойынша босату туралы кеңес тыңдауларына қатысудан бас тартты, өйткені ол мерзімінен бұрын босату үшін қылмыстарды мойындауы керек еді.

Моральдық үрей

Эллиске қатысты алғашқы зорлық-зомбылық туралы айыптаудың алдындағы жылдары Крайстчерчте "балаларды күдікті сұхбаттасу", "балалардың жаппай диагнозын дұрыс емес анықтау" және басқа да "өте күмәнді" балаларды зорлау туралы бірқатар жоғары деңгейдегі оқиғалар болған. Бұл жағдай 1982 жылы Калифорнияда пайда болған және 1980 жылдары өмір сүрген жыныстық зорлық-зомбылық туралы жыныстық зорлық-зомбылық туралы моральдық үреймен байланысты. Жаңа Зеландия мектептеріндегі ерлер мұғалімдерінің санының азаюының басты себебі ретінде аталған. 1991 жылдың қыркүйегінен бастап (Эллиске қарсы алғашқы айыптаудан екі ай бұрын) "жергілікті баспасөзде немесе ұлттық БАҚ-та балаларды жыныстық және ритуалдық қорлау туралы үнемі хабарлар тарады". 1991 жылдың 4 қыркүйегінде Веллингтонның жыныстық зорлық-зомбылық кеңесшісі Энн Мари Стапп Крайстчерч күнделікті газетіне "Пресс" газетінде "Жаңа Зеландияның ырым-жырымдық зорлық-зомбылық туралы хабардар болу деңгейі тез арада АҚШ-та кездеседі" деп айтты. North and South Magazine журналында "Крайстчерч полиция қызметкерлері судьялар, масондар және танымал бизнесмендер қатысқан деп күтіліп отырған, елеусіз порнографиялық педофилиялық желілерді іздеп жүрді, бірақ ол ешқашан табылмады" деп жазылған. 1991 жылдың 3 қарашасында "Санди Ньюс" газетінде полицияның "Жаңа Зеландияда шайтан діні кең тараған және ол бала порнографиясымен байланысты" деген сөзі келтірілген. Он жеті күннен кейін Крайстчерчтен келген аналар "Граждандық балабақшаның" жетекшісі Гей Дэвидсонға Питер Эллиске қатысты бірінші шағымды жіберді. 2019 жылдың шілдесінде жарияланған Жоғарғы Сотқа шағымдану кезінде Эллистің бұрынғы адвокаты Найджел Хэмптон QC Жоғарғы Соттың шешім қабылдауда 90-шы жылдардың моральдық үрейін ескеруін қалайтынын айтты.

Сұхбат процесі

Жыныстық зұлымдық туралы айыптауларға қатысты екінші тергеу барысында кем дегенде 118 бала сұхбат алды. Әлеуметтік қамқорлық психологы Сью Сиди сот процесінде пайдаланылған балалардың дәлелді сұхбаттарын жүргізді, бірақ оның бала психологиясы бойынша ресми біліктілігі жоқ еді. 1991 жылдың желтоқсанында Сидей балалардың сұхбаттарын жүргізді, бірақ олар зорлық-зомбылыққа сәйкес келетін мәлімдемелерді таба алмады. Дегенмен, сол айда ол "Питер Эллис балалардың орталығына жарамды адам емес" деген мәлімдеме жасады. Алайда, ата-аналардың көбісі алаңдаушылық танытқандықтан, кейбіреулер алты рет сұхбат алып, таңғажайып айыптаулар жасай бастады. Балалардың әңгімелері "қалай да қиялға толы болса да, ешбір сұраққа жауап бермейтін. Егер жауаптар бір-біріне сәйкес келмесе, онда олар қайтадан сұралады, одан да күрделі түрде, дұрыс жауапқа қол жеткізгенше". Ата-аналарға балалардың жасаған айыптарын анықтау үшін арнайы сұрақтар қойылды. Сұхбат берушілер әдетте балалармен олардың ата-аналары Питер Эллис туралы немесе балабақша туралы ата-аналардың ластану мүмкіндігін жою үшін айтқан-ақ емес екенін анықтады. Бір ана тіпті сот алдында ұлын құшақтап, мақтап, "өзін қорлаған жайттарды көптеп айтып бергеннен кейін, оның қаншалықты батыл екенін айтып" жаңа мәліметтерді ойлап табуына көмектескенін мойындады. Балаларды зорлаудың құрбандарын сұхбаттаудың жетекші өкілі Майкл Лэмбтен балалармен сұхбат алу процесін қайта қарауды сұрады. Көптеген сұхбаттардан туындаған проблемалардан басқа, ол болжамдағы оқиғалар мен 18 ай өткен соң жүргізілген ресми сұхбаттар арасында елеулі кешіктірулер болғанын атап өтті. Лэмб бұл уақытта балалар ата-аналарымен, әлеуметтік қызметкерлермен және басқа балалармен сөйлескенін және "сұрақтағы оқиғалар туралы жақында алынған ақпаратты қабылдаған болуы мүмкін" деп жазды. Стивен Дж. Сейси, Корнелл университетінің психологы және балалардың әсер ету қабілеті мен балалардың сот залында куәлік беруі бойынша сарапшы, сонымен қатар балалардың көптеген дәлелді сұхбаттарының көшірмелерін зерттеді. 1995 жылдың шілдесінде ол сұхбаттар "қазіргі кезде түсініліп отырған сұхбаттасу қағидаларына сәйкес жүргізілмегенін" айтты. Ceci-дің айтуынша, балаларды ұзақ уақыт бойы қайта-қайта сұхбаттан өткізген кезде, нақты және дұрыс емес айыптауларды ажырату мүмкін емес.

Эллистің жыныстық қатынасы

Кейбір адамдар Эллис гомосексуалист болғандықтан және балабақшада жалғыз ер адам жұмыс істегендіктен сотталды деп есептеді. Сотта ол жыныстық жағынан бұзық және бұзық ретінде суреттелген, бұл балаларды жыныстық жағынан қорлаушының кейпіне сәйкес келеді деп есептелген.

Авариядан зардап шеккендерге өтемақы төлеу корпорациясының қатысуы

Балабақшада үш баласы бар Малкольм Кокс есімді бір ата-ана кейбір ата-аналар өз балаларының жыныстық қатынасқа түскені туралы арыз жазуға итермеленген болуы мүмкін деп ойлады, өйткені Авариядан зардап шеккендерді өтеу корпорациясы (АКК) кез келген адам зорлық-зомбылыққа ұшырағанын айтса, автоматты түрде 10 000 доллар береді. Ол өзінің әйелімен бірге ACC өтініш қағаздарын алып келген әлеуметтік қызметкердің келгенін айтып, "бізге ақшаны тез арада алуға тура келді, өйткені біржолғы төлемдер жойылып кетті" деді. Ақыры, ACC Civic Creche балаларының 40 ата-анасына 500 000 доллардан астам төледі. Әдетте ата-аналар стандартты $ 10,000 алды, "бірақ Эллис бір балаға қатысты бірнеше айыптауларға тап болған жағдайда, кейбір ата-аналар әр қиналған жағдай үшін талап етті" (МакЛоуглин, 1996). Бір баланың ата-анасы бес рет, ал екіншісі төрт рет төлем жасады. North and South Magazine журналының айтуынша, "АКК-ға ақша төлемес бұрын айыптауды талап етпеді. Ол тіпті айыппұл салуға да жол бермеді. Полиция тіпті АСК-ге өтемақы талаптарының қолдауын білдіретін хаттар жазды".

Қазылар алқасы

Сынақтағы бірқатар бұзушылықтар 1997 жылдың 16 қарашасында TV3 телеарнасында 20/20 эпизодында жарияланды. Бағдарламада қазылар алқасының төрағасы 15 жыл бұрын Корольдік прокурор Брент Станавейдің үйлену тойында тойлаушы болған деп айтылды. Сондай-ақ, әйел сот мүшесі қатысқан балалардың анасының әріптесімен жыныстық қатынаста болғаны да айтылды. Бағдарламада сондай-ақ жыныстық зорлық-зомбылық туралы мәлімдеме жасаған балалардың көпшілігі іс жүргізу барысында әр түрлі уақытта өз айыптауларын қайтарып алды, бірақ сұхбат жүргізген әлеуметтік қызметкерлер мұны "негіздеу" белгісі ретінде қарады.

Детектив Колин Ид

20/20 бағдарламасында сонымен қатар басты тергеуші детектив Колин Идтің психикалық аурулары бар екені айтылды. Ид сұхбаттасушы Мелани Ридке істі бастамас бұрын "жүнін жалмап", істі аяқтаған кезде "жөндеуден тыс" екенін айтты. 1994 жылы полициядан шығып, посттравматикалық стресс синдромына шалдықты. 1997 жылы 20 қарашада Жаңа Зеландия радиосының таңғы хабарлауында Шон Планкеттпен сұхбаттасқанда, Ид соттан кейін іске қатысы бар екі анамен жыныстық қатынаста болғанын және тергеу барысында мас болған кезде басқа анаға ұсыныс жасағанын мойындады. Жаңа Зеландияның бірінші депутаты, 31 жыл тәжірибесі бар бұрынғы полиция командирі Рана Ваитай: "Егер (20/20) бағдарламасында айтылғандардың жартысы рас болса, Питер Эллисті дереу босатып, оның өміріне келтірілген залал үшін өтемақы төлеу керек" деді. Бала өзінің жаласын ойлап шығарғанын және ешқандай зорлық-зомбылық жасамағанын айтып отыр. Оның отбасы полиция мен прокуратура тарапынан кәсіби емес қысымға ұшырағанын айтады. Сонымен қатар, олар Әділет министрлігі қыздарының арызын қайтарып алу туралы ешқашан хабарласпағанын айтады.

1999 жылғы апелляциялық соттың екінші отырысы

1998 жылдың қарашасында Эллис генерал-губернаторға екінші өтінішхат тапсырып, оның ісі бойынша Патшалық тергеу комиссиясын құруды және тегін кешірім беруді немесе бүкіл істі апелляциялық сотқа қайтаруды сұрады. Әділет министрі екінші өтініш бойынша сэр Томас Торптан кеңес сұрады. Оның қорытындысында, тапсырмаларды кеңейту керектігі айтылды. 1999 жылы Эллис ісі екінші рет апелляциялық сотқа жіберілді. Корольдік Констанс Даленбергтің сараптамалық қорытындысын ұсынды. Сот сотқа әділетсіздік жасалғанына сенбейтінін айтып, кейбір мәселелерді Патшалық тергеу комиссиясы жақсырақ зерттей алады деп ұйғарды. Эллис дереу генерал-губернаторға үшінші өтініш ұсынды.

Қайырымдылық туралы өтініш

1999 жылы Жоғары соттың зейнеткер судьясы сэр Томас Торпқа Әділет министрлігі Эллистің адвокаты Джудит Аблетт Керрдің патшаға мейірімділік таныту туралы өтінішін қарауға тапсырды. Ол сарапшылардың есептерін тапсырып, оларды Торптың қарауына ұсынды. Есептердің шектеулі болғанына қарамастан, Торп олардың одан әрі зерттелуі тиіс маңызды мәселелерді көтерді деп есептеді. Ол сұхбат жазбаларынан бір бала басқа балаға қатысты ауыр қылмыс жасалғанын көргенін, бірақ екінші баланың бұған еш қатысы жоқ екенін көрсетті. Торптың айтуынша, тергеушілер немесе полиция, алқаға зұлымдық туралы айыптауды ұсынғанға дейін, ешқандай тексеру жүргізген жоқ. Ол сондай-ақ, балалар жасаған таңғажайып айыптаулар қазылар алқасына ұсынылмағаны туралы алаңдаушылық білдірді, "қазылар алқасы балалардың қорқынышты және қиялданған айыптауларға қабілетті екенін көруі керек" деп дәлелдеді. Торптың айтуынша, басты алаңдаушылықтар "балалардың айғақтарының ластану қаупімен (және) балалардың сенімділігін дұрыс бағалау үшін қажетті дәлелдемелерді алып тастаумен" сұхбаттасудың ақаулы әдістерінің талаптары болды. Ол сондай-ақ, егер Барри Парсонсон, Стивен Сеси және судья Вудтың пікірлері айтарлықтай қолдау тапса, "өтініш иесінің сенімінің қауіпсіздігі туралы күмәнді дәлелдеу қиын болады" деп қосты.

2000 жылғы Айхельбаум тергеуі

2000 жылдың наурыз айында сол кездегі Әділет министрі Фил Гофф Сэр Томас Эйхелбаум бастаған сұхбаттар жүргізу туралы министрлік тергеуді құрды. Ол сондай-ақ екі халықаралық сарапшыны тағайындап, балалардан ақпарат алу үшін қолданылған сұхбаттасу әдістерін жазбаша түрде қарастыруды тапсырды. Ол Лестер университетінің Грэм Дэвис пен Канаданың Онтарио штатының Лондон қаласынан Луиза Састы тағайындады. Өзінің бағалауында Грэм Дэвис "жеке балалардың есептерінің сенімділігі туралы пікір білдірмейді" деп жазды. Оукленд университетінің психологы Майкл Корбаллис кейіннен осы екі сарапшының да біліктілігін күмәнмен қарастырып, Састан: "Оны шынымен де сарапшы деп санауға бола ма?" деп сұрады. 2001 жылдың наурыз айында жарияланған Айхельбаумның тергеуі сұхбаттардың жалпы сапасы жақсы екендігіне және кейбір ата-аналардың шамадан тыс сұрақтауы кейбір ластануға әкелуі мүмкін болса да, бұл айыптауларға әсер ету үшін жеткіліксіз деген қорытындыға келді. Айхельбаум балалардың дәлелдерін қалай анықтағанын айтпады.

Патшалық комиссиясы үшін өтінішхаттар

2003 жылдың маусым айында екі өтініш бойынша патша комиссиясы осы істі тергеуге шақырылды. Біріншісі, сол кездегі Ұлттық партияның басшысы Дон Браш және депутат Кэтрин Рич ұйымдастырды, оған 140 аса көрнекті қол қоюшылар болды. Олардың қатарында екі бұрынғы премьер-министр (Дэвид Лэндж және Майк Мур), төрт бұрынғы министрлер кабинеті, 26 депутат, зейнеткер Жоғары Сот судьясы (Лоуренс Грейг), зейнеткер аудандық сот судьясы, 12 заң профессоры, 12 Король кеңесшісі, Окленд полициясының бұрынғы бастығы Брайан Роу, тарихшы Майкл Кинг, психология профессоры, басқа пәндер профессоры, адвокаттар, балаларды қорғау қызметкерлері, психологтар, әлеуметтік қызметкерлер, терапевтер мен кеңесшілер. 2005 жылдың тамызында Парламентке қарасты Әділет және сайлау жөніндегі арнайы комитет петицияларға қатысты есеп берді. Комитет бұл істің қалай қаралғанына қатысты бірнеше мәселелерді қарастырды. Ол балаларды сұхбат алу әдісіне өзгерістер енгізілгенін мойындаса да, бірнеше өзгерістерді ұсынды. Сонымен қатар, прокурордың сарапшы куәсі Карен Зеластың куәлігі қазір ұсынылса, оған рұқсат берілмейді деп болжады. Комитет "Осы іс бойынша сот жүйесінің жұмыс істеуі қоғамның сот жүйесінің жұмыс істеуі туралы сенімін арттырмады. Сот жүйесі сенімділікке әкелуі тиіс. Бұл жағдайда ол белгісіздік сезімін арттырады". Алайда, комитет өтініш берушілердің тергеу комиссиясын құру туралы өтінішін қабылдамады, өйткені мұндай тергеуді өткізу практикалық емес деп қорытындылады. 2007 жылдың желтоқсан айында Отаго университеті психологы Харлин Хейн зерттеу жүргізді, ол Эллис ісі бойынша жүргізілген сұхбаттардың стандарттарын АҚШ-тағы Келли Майклс ісімен салыстырды. Эмпирикалық талдау Хейнге "Эллистің жыныстық зорлық-зомбылық жасағаны туралы айтқан балалардың дәлелдемелері сұхбаттар жүргізілген тәсілмен зақымдалған" деген тұжырым жасауға мүмкіндік берді және Айхельбаумның тұжырымдарына қайшы "Эллистегі сұрақтардың стандарты Майклстегілерден айтарлықтай жақсы емес". Фрэнсис мақалалары мен Хейннің зерттеулеріне 2008 жылдың қаңтарында Эллистің адвокаты Әділет министрлігінен істі тергеу жөніндегі корольдік комиссия құру туралы жаңа өтініш жасаған кезде сілтеме жасады, бірақ Әділет министрінің орынбасары Рик Баркер бұл әдісті 2008 жылдың наурыз айында қабылдамады. 2008 жылы қарашада бұрынғы ұлттық депутаттар Кэтрин Рич пен Дон Браш және автор Линли Худ тергеу комиссиясын шақырды, ал жаңа әділет министрі Саймон Пауэр үкіметтің мәселені қайта қарайтынын айтты. Кейіннен ол олардың тергеу туралы өтінішін қабылдамады, себебі Эллис әлі де Тайлық кеңеске шағымдануға құқылы еді, сондықтан тергеу түпкілікті шешімге келе алмады. 2010 жылдың соңында Эллис толық кешірім сұрап, генерал-губернаторға төртінші өтініш беру ниеті туралы мәлімдеді.

Шағымның берілуі

2019 жылдың 25 шілдесінде 61 жастағы Эллис Жоғарғы Сотқа шағымданды. Алайда ол қатерлі ісікпен ауырып, өмір сүруі мүмкін емес еді. Тамыз айында Жоғарғы Сот Эллистің 2019 жылдың қарашасында қаралатын сот отырысына дейін қайтыс болса да, оның арызын қарастыратынын мәлімдеді. Эллис 2019 жылдың 4 қыркүйегінде қайтыс болды. Жаңа Зеландияны қоса алғанда, Достастық елдерінің соттары дәстүрлі түрде адамның сот отырысына қатысу құқығы оның өлімімен аяқталады деп шешті. 2020 жылдың 1 қыркүйегінде Жоғарғы Сот Эллис қайтыс болғанына қарамастан, апелляцияны тыңдауға рұқсат берді. Сот өз шешімінің себептерін апелляциялық шағымға қатысты шешіммен бірге жариялайды. Қорғаушы адвокат Роберт Харрисон: "Менің ойымша, бұл керемет жаңалық, егер Жоғарғы Сот осы жолмен жүрсе, онда бұл жерде құрметтеуге лайық құндылық бар және бұл шағымды жалғастыруға лайық екенін білдіреді".

Жаңа айыптаулар

2020 жылдың қарашасында Эллистің 1980 жылдардың басында жасаған тарихи жыныстық қылмысы туралы айыптаулар бойынша тыңдау өткізілді және одан әрі тергеу жұмыстары жүргізілуі үшін кейінге қалдырылды. Шағым беруші алғаш рет полицияға 1992 немесе 1993 жылы жүгінген, бірақ бұл туралы ешқандай дерек жоқ. Шағым иесінің пікірін оның әпкесі де қолдады. Корольдік шағымның бұрын тергелмегендігіне байланысты кешіктірулер үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Эллистің қорғаушы адвокаты Роберт Харрисон жаңа дәлелдемелердің сенімділігіне алаңдаушылық білдірді. Қорғаушы адвокат Роб Харрисон сотқа әйелдердің дәлелдемелері шағымға қатысы жоқ екенін және егер дәлелдемелерді мойындаса, ол шағымның ауқымын кеңейтіп, оның сенімділігін АСК және басқа да жазбалар арқылы даулайтынын айтты. Ол дәлел жоқ екенін және Эллис жауап бере алмай қалғандықтан, оның мәлімдемесін мойындау әділетсіз екенін айтты. Корольдік адвокаты Джон Биллингтон әйелдің мәлімдемесінде тұрақсыздықтар бар екенін және оны растайтын дәлел жоқ екенін мойындады. 2021 жылғы 16 маусымда Сот әйелдердің дәлелдемелерін апелляциялық шағымда қолдану туралы өтінішті қабылдамай, оны қабылдауға болмайды деп тапты.

2021 жылғы қазандағы тыңдау

Апелляциялық сот отырысы 2021 жылдың 4 қазанында басталды. Жоғарғы Сот жаңа дәлелдерді тыңдаудың ерекше қадамдарын жасады. Екі тараптың сарапшылары, олардың ішінде Австралия мен АҚШ-тан келгендер видеобайланыс арқылы куәлік берді. Эллистің адвокаты Роб Харрисон шағым төрт мәселеге назар аударатындығын айтты: балалардың куәліктерін сұрастыру және ластану қаупі; алқабилер алқасына сол кезеңдегі сарапшы куәліктері орынсыз көмек көрсетті; балалардың зұлымдыққа байланысты симптомдарын көрсеткен сарапшы куәліктің мәлімдемелерінің ғылыми негізі жоқ; және сот Жаңа Зеландияның Құқықтар туралы заңына сәйкес келмеді және айыптауларды тазалаудан әділетсіз болды. Эллистің ісін зерттеген сарапшылар - Австралияның Перт қаласында орналасқан Куртин университетінің вице-канцлері (Отаго университетінің бұрынғы вице-канцлері) Харлин Хейн, Отаго университетінің клиникалық психологы және есте сақтау ғылымының ғалымы Дирдре Браун, Жаңа Зеландия клиникалық психологы Тесс Паттерсон және Канададан келген есте сақтау сарапшысы Марк Хоу. Корольдік сарапшылар Калифорния университетінің есте сақтау зерттеушісі Гейл Гудман, Окленд университетінің клиникалық психология бағдарламасының бұрынғы басшысы Фредерик Сеймур және Окленд клиникалық психологы Сюзан Блэкуэлл болды, ол жиі сот алдында жыныстық зорлық-зомбылық туралы деректердің сенімділігі туралы куәлік берді. Корольдік сарапшы Гейл Гудман балалардың есептерінің ластануы және оқиғалар мен олардың баяндалу уақытының арасындағы ұзақ кешіктіргіш жағдайдың не болғанын білу мүмкін емес екенін мойындады. Сеймур мен Блэкуэлл зақымдану мүмкіндігі бар екендігіне және сұхбаттасу әдісі кейбір жағынан оңтайлы болмауы мүмкін екендігіне келісті. Алайда психологтар "ата-ананың балаларына кері әсер еткені рас болса да, бұған дәлел жоқ" деген қорытындыға келді. Эллистің адвокаты Бриджет Ирвин балалардың сұхбаттары ең жақсы тәжірибеден төмен екенін, балалар Эллиске қарсы алғашқы айыптауларын жасамас бұрын, оларға жоғары деңгейдегі сұрақтар қойылғанын (мысалы, 1-баланың жағдайында 46 қорлаумен байланысты сұрақтар) көрсетті. Хайнның мәліметтері бойынша, ресми сұхбатқа дейін балалардан қанша сұрақтар сұралды - "бұл - ақымақтық". Корольдік кеңес Джон Биллингтон Зелас дәлелдемелерді қабылдауға болатынын және егер ол хат бойынша жауапқа тартылса, ол кейінге қалдырылған сұхбаттан бұрын өткен сұхбаттарды қолдаған болар еді деп мәлімдеді. Ол одан әрі Зелас кластерлік дәлелдемесі дұрыс емес ғылым деп айтуға болатынын, бірақ ол фактілік және ғылыми тұрғыдан қате емес екенін мәлімдеді. Бұл Жаңа Зеландия тарихында тұңғыш рет өлімнен кейін сотталудың күшін жойған жағдай болды. Апелляция кезінде Эллистің адвокаттары, соның ішінде Натали Коутс, сот Эллистің кінәсін Тиканга маори (маори өмірін басқаратын әдеттегі ережелер) негізінде жоққа шығару керек деп, оған атын тазартып, атын қалпына келтіру құқығын берді деп мәлімдеді. Кейінірек Коутс былай деді: "Танко [Соттың] шешімін шешуші фактор болмағанымен, ол заңдық негізде оның маңыздылығын растады". Жоғары Соттың шешімін Эллистің отбасы мен жақтастары оның атын ақтауға бірнеше жыл бойы күш салғанның дәлелі ретінде қабылдады. Ал кейбір қылмыскерлердің ата-аналары сот сотталған қылмыскерге артықшылық көрсетіп, оның сотталғандығын жоққа шығарған. Худ бұл жағдайдан сарапшылардың кәсіби мансабы пайда тапқанын, ал 100-ден астам бала жағымсыз, қайталанатын және психологиялық қауіпті процедураларға себепсіз ұшырағанын айтты. 2006 жылы Браш бұл жағдайды Жаңа Зеландиядағы сот қателіктерін тергейтін тәуелсіз орган құру туралы шақыруларды қолдаған кезде келтірді. 2014 жылдың 17 желтоқсанында Браш және автор Линли Худ тағы да Жаңа Зеландиядан тыс билік жүргізетін тәуелсіз тергеу арқылы істі қайта қарауды талап етті. Бұл өтініш 2014 жылғы жалпы сайлауда Ұлттық партияның басшылығымен қайта сайланған үкіметінің жаңа тағайындалған Әділет министрі Эми Адамсқа жасалды.

Журналистер

Кентербери университетінің социология бойынша аға оқытушысы Грег Ньюболдтің айтуынша, Фрэнк Хаден, Дэвид Маклауглин, Мелани Рид, Джордж Балани және Мартин ван Бейнен сияқты сыншыл журналистер де Эллистің кінәсіз екеніне келіседі. Ньюболд "Артур Аллан Томасты құтқарған саясатшы болды, бірақ Эллис ісі Томас ісімен салыстырғанда өзгеше, өйткені Эллиске үкіметтің қолдауы жоқ" деп атап өтті. 2000 жылы (Эллистің апелляциялық арыздары сәтсіз аяқталғаннан кейін) ол былай деп жазды: "Қазіргі уақытта сот жүйесі Жаңа Зеландия сотында естілген ең ақымақ куәлікпен күмәнге ұшыраған адамның жағдайынан бас тартады".