Кіріспе
1980 жылдардағы күндізгі күтімдегі жыныстық зорлық-зомбылық туралы іс МакМартин мектепке дейінгі сот процесі - 1980 жылдары күндізгі күтімдегі жыныстық зорлық-зомбылық туралы іс, оны Лос-Анджелес округінің прокуроры Айра Рейнер қудалады. Калифорния штатының Манхэттен-Бич қаласында балабақша жүргізген МакМартин отбасының мүшелеріне өздерінің қамқорлығында болған балаларды жүздеген рет жыныстық қорлықпен қорлағандығы үшін айып тағылды. 1983 жылы айыптаулар жасалды, 1984 жылдан 1987 жылға дейін тұтқындаулар мен сотқа дейінгі тергеу жүргізілді, ал 1987 жылдан 1990 жылға дейін сот жүргізілді. Бұл іс жеті жылға созылды, бірақ ешқандай айыптаулар жоқ, ал 1990 жылы барлық айыптаулар алынып тасталды. Сот аяқталған соң, бұл АҚШ тарихындағы ең ұзақ және ең қымбат қылмыстық сотқа айналды. Бұл оқиға балабақшадағы жыныстық зорлық-зомбылық истериясының бір бөлігі болды, 1980 және 1990 жылдардың басында айтылған шайтандық ырым-жырымдарға қатысты моральдық үрей туғызды.
The McMartin preschool trial was a day care sexual abuse case in the 1980s, prosecuted by the Los Angeles District Attorney, Ira Reiner. Members of the McMartin family, who operated a preschool in Manhattan Beach, California, were charged with hundreds of acts of sexual abuse of children in their care. Accusations were made in 1983, with arrests and the pretrial investigation taking place from 1984 to 1987 and trials running from 1987 to 1990. The case lasted seven years but resulted in no convictions, and all charges were dropped in 1990. By the case's end, it had become the longest and most expensive series of criminal trials in American history. The case was part of day care sex abuse hysteria, a moral panic over alleged Satanic ritual abuse in the 1980s and early 1990s.
Балаларды сұхбаттан өткізу және тексеру
Кейін бірнеше жүз баладан сұхбат алды Балалар институты Халықаралық (CII), Лос-Анджелестегі Қи МакФарлейн басқаратын зұлымдықпен емдеу клиникасы. Айғақтарды тергеу кезінде қолданылған сұхбаттасу әдістері өте ұсыныс беруге бағытталған және балаларды болған оқиғалар туралы ойлап табуға немесе қиялдауға шақырды. 1984 жылдың көктеміне қарай, 360 бала зорлық-зомбылыққа ұшырады деп мәлімделді. Астрид Хеппенсталл Хегер медициналық тексерулер жүргізді және аналдық зорлау салдарынан туындаған деп санайтын ұсақ жарақаттардың суреттерін түсірді. Журналист Джон Эрл оның қорытындылары негізсіз медициналық тарихқа сүйенгенін айтты. Кейінгі зерттеулер балалардан сұрақ алу әдістерінің өте ұсыныс беруге бағытталғанын және жалған айыптауларға әкелгенін көрсетті. Басқалары бұл сұрақтардың өзі балаларда жалған естелік синдромын тудырған болуы мүмкін деп санайды. Клиникалық психолог және психиатрия профессоры Майкл П. Малони балалармен жүргізілген сұхбаттардың видеожазбаларын қарады. Балаларды сұхбаттау саласындағы сарапшы куә ретінде куәлік берген Малони қолданылған әдістерді қатты сынға алды, оларды дұрыс емес, мәжбүрлеуші, бағытталған, проблемалық және балаларды қатаң сценарийді орындауға мәжбүрлейтін ересектерге бағытталған деп сипаттады. Ол "сұхбаттардағы балалардың көптеген мәлімдемелері тексеруші тарапынан туындады" деген қорытындыға келді. Сұхбаттардың транскрипттері мен жазбаларында балалардан гөрі ересектердің сөйлегені көп болды және қолданылған өте күшті сұхбаттасу техникасына қарамастан, балалар бастапқыда сұхбат берушілердің жақындыққа ұмтылуына қарсылық танытқаны байқалды. Сұхбаттардың жазбалары сот алдында айыптаудан бас тартуға ықпал етті, өйткені олар балалардың нақты зорлық-зомбылыққа ұшырамаған жағдайда да, қызықты және драматикалық куәліктер беруге мәжбүрленуі мүмкін екенін көрсетті. Қолданылған әдістер Калифорния штатында балалар мен куәгер балаларды қатыстыратын істерді тергеу бойынша қабылданған нұсқауларға қайшы екені анықталды.
Аңызсыз айыптаулар
Кейбір айыптаулар "ереуіл" деп сипатталды. Алға тартылған мәлімдемелерге сәйкес, олар жыныстық зорлыққа ұшырағаннан бөлек, әуе шарымен саяхаттаған, сиқыршылардың ұшып кеткенін көрген және жер асты туннельдері арқылы алынып кеткен. Зорлықтың бір бөлігі мектеп төменіндегі жасырын туннельдерде болған деген күдік туды. Бірнеше қазба жұмыстары мектеп салынғанға дейінгі ескі ғимараттар мен басқа да қиындықтарды көрсетті, бірақ ешқандай құпия бөлмелер немесе туннельдер табылмады. Сотта куәлік берген балалардың кейбіреуі "Жылаңаш киножұлдыз" ойынының екінші балаларды мазақтау үшін қолданылған рифмаланған сөздер екенін айтты: "Айтқаның өзіңді көрсетеді, сен - жылаңаш киножұлдызсың" және оның жалаңаш суреттерге түсірумен ешқандай қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Алғашқы прокурорлардың бірі Гленн Стивенс наразылық білдіріп, істен бас тартты және басқа прокурорлар қорғаныстан дәлелдерді жасырғанын, соның ішінде Джонсонның ұлы Рэй Баккиді фотосуреттерде танымағанын айтты. Стивенс сондай-ақ, іс бойынша округтік прокурордың орынбасары Роберт Филибозианды сот пен қорғау адвокаттарынан дәлелдерді жалғандап, жасырғандықтан айыптады, бұл Баккилерді түрмеде ұстап тұру және оларды ақтауға мүмкіндік бермеу мақсатында жасалған.
Сынақтар
МакМартин балабақшасы ісі бойынша екі сот отырысы өтті. Біріншісі 1987 жылдың 13 шілдесінен 1990 жылдың 18 қаңтарына дейін, ал екіншісі 1990 жылдың 7 мамырынан 1990 жылдың 27 шілдесіне дейін жалғасты.
Қамауға алу және алдын ала тыңдау
1984 жылғы 22 наурызда Вирджиния МакМартин, оның қызы Пегги МакМартин Баки, оның немерелері Рей және Пегги Энн Баки, сондай-ақ мұғалімдер Мэри Энн Джексон, Бетти Райдор және Бабетт Спитлер 115 айыптама бойынша балаларды зорлық-зомбылыққа салуда айыпталды, кейіннен 48 баланың қатысуымен 321 айыптамаға дейін көбейді. Мишель Смит пен Лоуренс Паздер, қазір сенімсіз деп танылған «Мишель еске алады» атты шайтандық ритуалдық зорлық-зомбылық туралы автобиографияның авторлары, осы іске қатысқан ата-аналармен және балалармен кездесті, ал бастапқы прокурор Гленн Стивенс олардың балалардың куәлігіне әсер еткеніне сенді. 1986 жылы жаңа аудандық прокурор Айра Райнер дәлелдерді «өте нашар» деп бағалап, Вирджиния МакМартин, Пегги Энн Баки, Мэри Энн Джексон, Бетти Райдор және Бабетт Спитлерге қатысты барлық айыптауларды жойды. Пегги МакМартин Баки мен Рей Баки сот процесін күтіп тұрып қамауда қалды; Пегги МакМартиннің кепілдік сомасы 1 миллион долларға белгіленді, ал Рей Бакиге кепілдік беруден бас тартылды.
Куәгердің өкінгенін мойындауы
1987 жылдың қазан айында түрмедегі ақпарат беруші Джордж Фримен куәгер ретінде шақырылып, Рей Бэки онымен бір камерада болғанда өзіне қылмысын мойындағанын мәлімдеді. Кейін Фримен елден қашуға тырысып, бірқатар басқа қылмыстық істерде жалған куәлік бергенін мойындады. Ол айыптау тарапынан жағдай жасау үшін куәлік берген, тіпті бірнеше рет басқа тұтқындардың қылмысын мойындағандай жалған мәлімдеме жасады. МакМартин ісінде оның куәлігін қамтамасыз ету үшін Фрименге бұрынғы жалған куәлік беру айыптауларынан иммунитет берілді.
Ақтаулар
1990 жылдың 18 қаңтарында үш жылдық куәліктерден және қазылар алқасының тоғыз апталық кеңесуінен кейін Пегги МакМартин Баки барлық тармақ бойынша кінәсіз деп танылды. Төртінші айдың соңында қалған он үш қазының он біреуі Бакиді айыптардан босатуға дауыс берді; қалған екеуінің кінәсіз деп дауыс беруден бас тартуы нәтижесінде дауыс беру тоқталды.
Екінші сот және сотқа қатысудан бас тарту
Кейін Рей Бэки алғашқы сотта ақталмаған 13 айыптың 6-сы бойынша қайтадан сотталды. Екінші сот 1990 жылдың 7 мамырында ашылды және 1990 жылдың 27 шілдесінде сот присягалары келісімге келмей қалды. Прокуратура одан әрі айып тағудан бас тарды, соның салдарынан Рей Бэкиге қарсы барлық айыптар түсірілді. Ол ешқандай қылмыс жасағандығы дәлелденбеген күйде бес жыл түрмеде отырды.
Медиа қамту
1988 жылы "Нью-Йорк таймс" газетінде бұл оқиға "көптеген балаларды жыныстық қатынасқа түсіріп, оларға шайтандық рәсімдерді жасады деп күткен билік өкілдері бүкіл ел назарын аударды" делінген. БАҚ-тың хабарлары, негізінен, прокуратураның көзқарасын сынсыз қабылдауға бағытталған. Бұл жерде ол өзінің жеке газеті сот туралы келтірген қате және бұрмаланған мәліметтерді талқылады. Тек істен кейін ғана куәгерлер мен айыптаушылар ұсынған дәлелдемелердің және оқиғалардың кемшіліктерін талқылау басталды. Кейін Сатц балалармен сұхбат алып жатқан Халықаралық балалар институтының әлеуметтік қызметкері Ки МакФарлейнмен романтикалық қарым-қатынасқа түсті. АҚШ-тың заң жүйесі тарихындағы ең ұзақ және ең қымбат қылмыстық іс, бірақ сонда кінәлі деп танылған жоқ. Мен ешкімнің маған ештеңе істегенін көрген емеспін. Мен көп нәрселерді айтқам, бірақ олар орын алмады. Мен өтірік айттым. Оларға ұнамайтын жауап берген сайын, олар қайтадан сұрайтын және өздері іздеген жауапты беруге талпындырды. Мен өзімді ыңғайсыз сезіндім және мен адал емес екенімді біраз ұялдым. Бірақ, сол кезде, мен өзімнің қандай адам екенімді білгенде, ата-анамның айтқанын орындайтынмын. Пегги Энн мен Рэй Бэки 1997 жылы Салемде (Массачусетс штаты) өткен "Көңілді күн" конференциясына қатысты. Оларға басқа да құрбандар мен балабақшадағы жыныстық зорлық-зомбылық туралы мамандары қосылды.
Заңдық
Көптеген штаттарда балалардың жабық телеарна арқылы куәлік беруіне рұқсат беретін заңдар қабылданды, осылайша балалар айыпталушыға тікелей бетпе-бет келгенде психикалық жарақат алудан қорғалды. Бұл тәсіл Мэриленд штаты мен Крейг ісі бойынша сот шешімінде қолдау тапты. АҚШ Жоғарғы Соты бұл істе жабық телеарна арқылы куәлік беруге рұқсаттылық, егер бұл кәмелетке толмаған баланың ашық сотта куәлік беруінен зиян көру қаупі бар жағдайлармен шектелсе ғана беріледі деп шешті. Бұл іс сонымен қатар өте кішкентай балалардан сот ісіндегі дәлелдерді сұрап алу тәсіліне де әсер етті, олардың ұсынысқа бейімділігі және жалған естеліктері туралы алаңдаушылықтар туды. Бұл және осыған ұқсас басқа да істер жас балалардың шағымдануын тергеуге де әсер етті. Құқық қорғау органдарының қалыпты тәртібіне күдіктілермен жүргізілетін сұхбаттарды видеоға түсіру, таспаға жазу немесе жазба түрінде тіркеу кіреді. CII (Тергеу бюросы) балалармен алғашқы сұхбаттарын жазды және сот процесінде қазылар алқасына CII қызметкерлерінің айыптама жасау үшін қолданған қысым көрсету және ұсыныс беру тактикасын көрсетті. Бұл сұхбаттар қазылар алқасының Бэкиге қарсы кінәлі үкім шығаруына кедерес келтірді, сондай-ақ ұқсас сұхбаттасу әдістері қолданылған бірнеше басқа да сот процестерінде қазылар алқасы жазбаларды қарағаннан кейін кінәлі емес деген үкім шығарылды. Осыған жауап ретінде прокурорлар мен тергеушілер «таспа жазу құралдары мен жазбаларын қолданудан бас тартты» және балаларға қатысты зорлық-зомбылықты тергеу жөніндегі нұсқаулық әзірленді, онда прокурорлар мен тергеушілерге сұхбаттарын жазбауға кеңес берілді.
Құпия туннельдер туралы арызданулар жалғасуда
1990 жылы балаларына балабақшада зорлық көрсетілді деп сенген ата-аналар археолог Э.Гарри Стикелді осы орынды зерттеу үшін жалдады. 1990 жылдың мамыр айында Стикл жер асты радары арқылы МакМартин балабақшасының астында балалардың айтқандарымен сәйкес туннельдерге дәлел тапқанын мәлімдеді. Басқалар Стикелдің қорытындыларымен келіспейді. Джон Эрл 1995 жылы канализация құбыры қосылған шағын бөлігінен басқа бетон плита еденінің бұзылмағанын жазды. Плита алынғаннан кейін, туннельдерді қаптауға немесе ұстап тұруға арналған материалдардың ешқандай белгісі болған жоқ, ал бетон еден қылмыстық тергеу басталғаннан кейін айыпталушыларға туннельдерді толтыруды мүмкін емес ететін еді. Мақалада плита астындағы бұзылған топырақтың канализация шұңқырынан және плита құйылғанға дейін төселген құрылыс топырағынан екені қорытындыланды. Сонымен қатар, Эрл бетон плита астынан табылған кейбір толтыру материалдарының 1940 жылға дейін салынғанын атап өтті.
Балаларды қорлау жөніндегі зерттеулерге әсері
МакМартин істері бойынша тергеу басталғаннан кейін көп ұзамай, балаларға қатысты жыныстық зұлымдықты зерттеуге бөлiнген қаражат, әсіресе Ұлттық балаларды зорлық-зомбылыққа ұшырату және қараусыз қалдыру орталығына (NCCAN) бөлiнген бюджет арқылы едәуiр артты. Агенттiктiң бюджетi 1983 жылдан 1984 жылға дейiн 1,8 миллион доллардан 7,2 миллион долларға дейiн өстi, ал 1985 жылы 15 миллион долларға жеттi, бұл оны АҚШ-та балаларды зорлық-зомбылықтан қорғау және қараусыздықпен күресудегi ең iрi қаржы көзi еттi. Бұл бюджеттiң басым бөлігі жыныстық зорлық-зомбылықты зерттеуге жұмсалды, ал физикалық зорлық-зомбылық пен қараусыздыққа тек 5 миллион доллар бөлiндi. Федералдық қаржы сонымен қатар, ритуалдық зұлымдық туралы конференцияларды ұйымдастыруға қолданылды, бұл құрметтi аураны қамтамасыз етiп қана қоймай, прокурорларға сотта айыптама алудың ең тиiмдi жолдары туралы ақпарат алмасуға мүмкдiк бердi. Қаражаттың бiр бөлігі МакМартин отбасыларынан алынған балалардың үлгiсiн пайдаланған "Ойын алаңының қабырғаларының артында" атты кітапты басып шығаруға жұмсалды. Кітапта нақты зорлық-зомбылық емес, "хабарланған" зорлық-зомбылықтың салдары зертiлетiнi айтылды, бiрақ сот процесiнде айыптамалардың жоқтығына және айыптаулардың рас екендiгi туралы күмәндердi атамай, барлық МакМартин балалары зорлық-зомбылықтың құрбандары ретiнде суреттелдi. Тағы бiр 173 000 долларлық грант Дэвид Финкельхорға берiлдi, ол бұл қаражатты ел бойынша балабақшалардағы жыныстық зұлымдық туралы айыптауларды зерттеу үшiн пайдаланды, өздерiн педофиль екендiгiн мойындаған адамдар жасаған расталған қылмыстарды және шайтандық ритуалдарға қатысқан деген дәлелсiз айыптауларды бiрге зерттедi.
Медиа
1995 жылы HBO «Айыптама: МакМартин ісі» деген фильмді, сот процестеріне негізделген түсірді. 2019 жылы Oxygen «Uncovered: МакМартин отбасының сот процестері» деректі фильмін, оқиғалар туралы шығарды.