Кіріспе

Бұқаралық ақпарат тарату жүйесі, көрермендерге ойнату кестесін бақылауға мүмкіндік береді

Видео сұраныс бойынша (VOD) – бұл пайдаланушыларға видео, телешоулар мен фильмдерге дәстүрлі бейне ойнату құрылғысын және стандартты хабар тарату кестесінсіз қол жеткізуге мүмкіндік беретін бұқаралық ақпарат тарату жүйесі. 20-шы ғасырда эфирлік хабар тарату медиа таратудың ең көп таралған түрі болды. 1990-шы жылдары Интернет және IPTV технологиялары дамыған сайын, тұтынушылар контентті тұтынудың дәстүрлі емес тәсілдеріне көш бастады, бұл теледидарлар мен жеке компьютерлерде VOD-тың пайда болуына әкелді. Стандартты теледидардан айырмашылығы, VOD жүйелері бастапқыда әрбір пайдаланушының әр жүйенің контентіне қол жеткізу үшін жеткілікті өткізу қабілетімен интернет-қосылымы болуын қажет етті. 2000 жылы Fraunhofer Institute IIS JPEG2000 кодегін жасады, бұл фильмдерді Digital Cinema Packages арқылы таратуға мүмкіндік берді. Бұл технология өз қызметтерін көркем фильмдер өндірісінен теледидар бағдарламаларын қоса кеңейтті және VOD қолданбалары үшін қажетті өткізу қабілетін азайтты. Disney, Paramount, Sony, Universal және Warner Bros. 2002 жылы Цифрлық кино бастамасын іске қосты. Теледидардағы VOD жүйелері контентті дәстүрлі топ-бокстан немесе компьютер, планшет және смартфон сияқты қашықтан қол жеткізілетін құрылғылар арқылы ағынмен (streaming) тарата алады. VOD пайдаланушылары контентті компьютерге, цифрлық бейнежазбаға (DVR) немесе портативті медиа-плеерге тұрақты түрде жүктеп алып, кейін қарау үшін пайдалана алады. Көптеген кабельдік және телефон операторлары VOD ағынын ұсынады, онда пайдаланушы бірден ойнатылатын бейнебағдарламаны таңдайды немесе провайдерден жалға алынған немесе сатып алынған DVR-ге, компьютерге немесе портативті құрылғыға кейінге шегерілген қарау үшін жүктейді. Ағынмен тарататын медиа VOD қызметтерін ұсынудың ең танымал тәсіліне айналды. Apple iTunes онлайн контент дүкені және Amazon Prime Video сияқты Smart TV қосымшалары бейне ойын-сауық контентін уақытша жалға алуға және сатып алуға мүмкіндік береді. Басқа интернетке негізделген VOD жүйелері пайдаланушыларға жеке фильмдер мен шоулардың орнына бейне ойын-сауық контентінің жиынтығына қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Бұл жүйелердің ең көп таралғандары – Netflix, Hulu, Disney+, Peacock, Max және Paramount+ – пайдаланушылардан фильмдерге, телешоуларға және түпнұсқалық сериалдарға қол жеткізу үшін ай сайынғы жарнама төлеуді талап ететін жазылым моделін қолданады. Ал YouTube, тағы бір интернетке негізделген VOD жүйесі, жарнамалық қаржыландыру моделін қолданады, онда пайдаланушылар оның бейне контентінің көп бөлігіне тегін қол жеткізе алады, бірақ премиум контент үшін жазылым ақысын төлеуі керек. Кейбір әуе компаниялары жолаушыларға VOD қызметтерін ұшақтағы ойын-сауық ретінде ұсынады, орындықтарға орнатылған бейне экрандар немесе сырттан ұсынылатын портативті медиа ойнатқыштар арқылы.

Функционалдылығы

Жүктеу және ағынды VOD жүйелері пайдаланушыға портативті медиа ойнатқыштар мен DVD ойнатқыштардың мүмкіндіктерін ұсынады. Кейбір VOD жүйелері бағдарламаларды қатты дискілерде сақтап, ағынды түрде көрсетеді және пайдаланушыға видеоларды жылдам орап алуға және кері оратуға мүмкіндік беру үшін жад буферін пайдаланады. Бейнесерверлерді жергілікті желілерге орналастыруға болады, олар пайдаланушыларға жылдам жауап бере алады. Кабельдік компаниялар өздерінің VOD қызметтерін қосымшалар арқылы ұсынды, бұл интернетке қосылған құрылғы бар кез келген жерде теледидарға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Кабельдік медиа компаниялары VOD-ді тікелей эфирлік трансляция қызметтерімен біріктірді. 2020 жылдардың басында кабельдік компаниялардың (мысалы, NBC Peacock, CBS Paramount+) қосымшаларын іске қосуы – бұл тікелей жаңалықтар мен спорттық контенттің жетіспеуіне байланысты Талап бойынша Видеоға Абонамент (SVOD) қызметтерімен бәсекелесуге жасалған әрекет. Ағынды бейнесерверлер WAN арқылы кең аудиторияға қызмет көрсете алады, бірақ жауап беру жылдамдығы төмендеуі мүмкін. VOD-ті жүктеу қызметтері кабельдік модемдермен немесе DSL қосылымдарымен жабдықталған үйлерде тиімді. Дәстүрлі кабельдік және телекоммуникациялық VOD қызметтерінің серверлері әдетте кабельдің бас станциясында орналастырылады, олар белгілі бір нарық пен ірі нарықтардағы кабельдік хабтарға қызмет көрсетеді. Телекоммуникация саласында олар орталық кеңседе немесе жаңадан құрылған Видео бас кеңсесі (VHO) деп аталатын жерде орналастырылады.

Тарих

VOD қызметі алғаш рет 1990 жылдардың басында пайда болды. Осыған дейін теледидар бағдарламасын мыс телефон кабелінің шектеулі телекоммуникациялық өткізгіштігі арқылы жеткізу мүмкін емес деп есептелді, себебі VOD қызметін қанағаттанарлық сапада ұсыну үшін қажетті цифрлық теледидар сигналының өткізгіштігі шамамен 200 Мбит/с-қа жетеді, ал мыс телефон желісі арқылы сөйлеу сигналының өткізгіштігі одан 2000 есе төмен. VOD қызметтері екі маңызды технологиялық жетістік арқасында мүмкін болды: MPEG (қозғалыспен өтелетін DCT) бейне қысымы және асимметриялық цифрлық абоненттік желі (ADSL) деректерді беру. Бұл жағдай VOD-тің енгізілуіне жағдай жасады. Басқа алғашқы VOD жүйелері бейне ағындарының дереккөзі ретінде магниттік таспаларды пайдаланды. GTE 1990 жылы сынақ жүргізуді бастады, ал AT&T барлық компоненттерді қамтамасыз етті. 1992 жылы VOD серверлері дискілер мен DRAM-нан алдын ала кодталған цифрлық бейнені жеткізді. АҚШ-та 1982 жылы AT&T компаниясының монополиясы бұзылып, бірнеше кіші телефон компаниялары пайда болды, олар "Baby Bells" деп аталды. 1984 жылғы Кабельдік байланыс саясаты туралы заң телефон компанияларына өздерінің қызмет көрсету аймақтарында бейне қызметтерін ұсынуға тыйым салды. 1993 жылы Ұлттық байланыс және ақпараттық инфрақұрылым (NII) АҚШ Өкілдер палатасы мен Сенатында ұсынылып, қабылданды, бұл жеті "Baby Bells" – Ameritech, Bell Atlantic, BellSouth, NYNEX, Pacific Telesis, Southwestern Bell және US West компанияларына VOD жүйелерін енгізуге мүмкіндік берді. Бұл компаниялар және басқалары телефон және кабель желілері арқылы сұраныс бойынша бейне беру жүйесін құру үшін сынақтар жүргізе бастады. 1992 жылдың қараша айында Bell Atlantic VOD сынағын жариялады. IBM Tiger Shark кодовый атымен бейне серверін әзірледі. Сонымен қатар, Digital Equipment Corporation (DEC) видео ағындарының көлеміне байланысты кішкентайдан үлкенге дейін конфигурацияланатын масштабталатын бейне серверін жасады. Bell Atlantic IBM-ді таңдады және 1993 жылдың сәуірінде жүйе ADSL арқылы зертханадан тыс жерде VOD-ді іске қосқан алғашқы жүйе болды, ол 50 бейне ағынын қамтамасыз етті. 1993 жылдың маусым айында US West компаниясы Digital Equipment Corporation Interactive Information Server, Scientific Atlanta желісі және 2500 үйге бейне ағындарын және басқа да ақпараттарды жеткізетін 3DO топтық қорабынан тұратын өзіндік жүйеге патент алды. 1994-95 жылдары US West бірнеше қалада VOD ұсынуға қатысты патент алды: Денверде 330 000 абонент, Миннеаполисте 290 000 және Портлендте 140 000 абонент. 1994 жылдың басында British Telecommunications (BT) Ұлыбританияда VOD сынақ қызметін ұсынды. Ол DCT негізіндегі MPEG 1 және MPEG 2 бейне қысу стандарттарын және ADSL технологиясын қолданды. DEC VOD серверінің архитектурасы видео ағындарын және басқа ақпаратты көптеген VAX серверлерінен жеткізу үшін интерактивті шлюздерді пайдаланды, бұл 1993 жылы толық бейнежазба құрылғысы (VCR) сияқты функционалдылықпен 100 000-нан астам ағынды қолдауды қамтамасыз етті. 1994 жылы ол VOD серверлері үшін DEC Alpha компьютеріне жаңартылды, бұл оған миллионнан астам пайдаланушыны қолдауға мүмкіндік берді. 1994 жылға қарай Oracle масштабталатын VOD жүйесі 500-ден 30 000-ға дейін пайдаланушыларды қолдау үшін қатарлас процессорларды қолданды. SGI жүйесі 4000 пайдаланушыны қолдады. Серверлер желілердің үлкейіп келе жатқан масштабына қосылып, ақырында бүкіл қалаларға бейне ағынын жеткізуді қолдады. Ұлыбританияда 1994 жылдың қыркүйегінен бастап VOD қызметі Кембридж цифрлық интерактивті теледидар сынағының маңызды бөлігін құрады. Бұл 250 үйге және бірнеше мектепке Кембридж кабель желісіне қосылған, кейін NTL, қазір Virgin Media бөлігіне қосылған бейне және деректерді ұсынды. MPEG 1 кодектелген бейне АТМ желісі арқылы ICL медиа серверінен Acorn Online Media жасаған топтық қораптарға жіберілді. Сынақ 2 Мбит/с жылдамдықпен басталды, кейіннен 25 Мбит/с жылдамдыққа дейін арттырылды. Мазмұнды BBC және Anglia Television ұсынды. Техникалық сәттілікке қарамастан, мазмұн табу қиындық тудырды және жоба 1996 жылы жабылды. 1997 жылы Enron Corporation кеңжолақты нарыққа енді, АҚШ-та мыңдаған шақырым оптикалық талшықты кабельдерді салған және сатып алған. 2001 жылы Enron және Blockbuster Inc. компаниялары Enron-ның оптикалық талшықты желісі арқылы сұраныс бойынша фильмдерді тарату үшін 20 жылдық келісімге келуге тырысты. Бұл кеңінен жарнамалданған келісім сәтсіз аяқталды, ал Enron акцияларының бағасы хабарландырудан кейін төмендеді. Бірнеше сынақтан кейін 1999 жылы Home Choice пайда болды, бірақ ол Лондонмен шектелді. 40 000 клиентті тартқаннан кейін, оны 2006 жылы Tiscali сатып алды, ал оны 2009 жылы Talk Talk сатып алды. Кабельдік теледидар провайдерлері Telewest және NTL (қазір Virgin Media) 2005 жылы Ұлыбританияда VOD қызметтерін іске қосты, бұл жетекші дәстүрлі ақылы теледидар дистрибьюторы BSkyB-мен бәсекелесті, ол Sky by broadband іске қосып, кейін Sky Anytime on PC деп атады. Қызмет 2 қаңтар 2006 жылы іске қосылды. Sky Anytime on PC Kontiki технологиясына негізделген заңды тектен-тектен жүктеу әдісін пайдаланады, бұл бейне мазмұнының өте жоғары сыйымдылықты көп нүктелі жүктемелерін қамтамасыз етеді. Бейне мазмұнының барлығы Sky серверлерінен жүктелмейді, мазмұн жүйенің бұрын жүктеген пайдаланушыларынан келеді. Басқа Ұлыбритания телеарналары да 4oD (4 on Demand, қазір All 4) сияқты осы технологияның өз нұсқаларын енгізді, ол 16 қараша 2006 жылы іске қосылды және BBC-дің iPlayer, ол 25 желтоқсан 2007 жылы іске қосылды. Заңды тектен-тектен технологияны пайдаланатын онлайн бейне жариялаушылардың тағы бір мысалы – 2011 жылдың басында іске қосылған Giraffic технологиясына негізделген, АҚШ-тағы VEOH және Ұлыбританиядағы Craze's Online Movies Box сияқты ірі онлайн VOD жариялаушылар. BBC, ITV және Channel 4 2008 жылы Kangaroo деп аталған бірлескен платформаны іске қосуды жоспарлады. Бұл 2009 жылы бәсекелестік комиссиясы тергеген шағымдардан кейін тоқтатылды. Сол жылы Kangaroo жобасының активтері Arqiva компаниясымен сатып алынды, ол ақпан 2010 жылы SeeSaw қызметін іске қосу үшін осы технологияны пайдаланды. Бірақ бір жылдан кейін SeeSaw қаржыландырудың жетіспеуіне байланысты жабылды. VOD қызметтері қазір АҚШ-тың барлық аймақтарында қол жетімді, ол VOD-тің ең жоғары пайдалану деңгейін көрсетеді. 2010 жылы американдық интернет пайдаланушыларының 80% онлайн бейне көріп, мобильді пайдаланушылардың 42% бейне жүктеу үшін браузерге қарағанда қосымшаларды қалайтынын айтты. Ағынды VOD жүйелері десктоп және мобильді платформаларда кабельдік провайдерлерден (кабельдік модем технологиясымен бірге) қол жетімді. Олар өздерінің кабельдік жүйелеріндегі үлкен төмен ағын өткізгіштігін пайдаланып, фильмдер мен телешоуларды соңғы пайдаланушыларға жеткізеді. Кабельдік технологияның төмен задерлілігі және кездейсоқ кіру мүмкіндігіне байланысты көрермендер әдетте VOD фильмдерін тоқтата алады, жылдам оратып алады және кері оратып алады. Бір сигналдың кең таралуы ағынды VOD-ті көптеген спутниктік теледидар жүйелері үшін тиімсіз етеді. EchoStar/Dish Network және DirecTV өздерінің спутниктік теледидар қызметінің PVR иелеріне VOD бағдарламаларын ұсынады. In Demand – VOD және ақылы көру қызметтерін ұсынатын кабельдік VOD қызметі. Бағдарламалар пайдаланушының PVR-ына жүктелгеннен кейін, ол оны қалауынша көре алады, ойната алады, тоқтата алады және іздей алады. VOD қымбат қонақүйлерде де кең таралған. Еуропалық аудиовизуалды обсерваторияның мәліметінше, 2006 жылдың соңында Еуропада 142 ақылы VOD қызметі жұмыс істеді. Бұл көрсеткіш 2009 жылы 650-ге жетті. 2010 жылғы Лас-Вегастағы Тұтынушылар электроникасы көрмесінде Sezmi бас директоры Буно Пати және президенті Фил Уайзер бұрын кабельдік теледидар және кеңжолақты интернет арқылы ұсынылған VOD қызметтері үшін пайдаланылатын бір терабайттық қатты дискі бар топтық қорапты көрсетті. Мысалы, фильм бір рет эфирлік сигналды пайдаланып жіберілуі мүмкін, кабельдік немесе оптикалық талшықты желілер арқылы көптеген рет жіберудің қажеті жоқ, бұл көп шақырымдық желіні қосу шығындарын болдырмайды. Sezmi ұлттық ассо...

P2P файл ортақтастырудың рөлі

Пир-пир (P2P) файлдарды бөлісу бағдарламалық қамтамасы орталықтандырылған ағынды медиаға байланысты тікелей шығындарсыз мазмұн таратуға мүмкіндік береді. Бұл жаңалық тұтынушыға барлық фильмдерді, еңбек еткеннің бәрін ұсынудың техникалық мүмкіндігін көрсетті, ал мұндай қызметтердің танымалдылығы мен қолданудың қарапайымдылығы сұраныс бойынша бейне қызметтерінің дамуына ықпал еткен болуы мүмкін. Spotify сияқты кейбір қызметтер өз платформаларын кеңейту үшін пир-пир таратуды пайдаланады. Netflix желілік бейтараптық мәселелерін шешу үшін P2P моделіне көшуді қарастырып жатқаны туралы хабарланды.

Транзакциялық

Транзакциялық талап бойынша бейне (TVOD) – тұтынушылардың талап бойынша бейне мазмұнының әрбір бөлігі үшін төлем жасау арқылы таратылатын әдіс. Мысалы, тұтынушы көретін әр фильм немесе телешоу үшін ақы төлейді. TVOD-дың екі кіші түрі бар: электрондық сату (EST), осы арқылы клиенттер интернет арқылы сатып алған мазмұнға толыққанды қол жеткізе алады; және жалға алу үшін жүктеу (DTR), осы арқылы клиенттер жалға алған кезде мазмұнға белгілі бір уақытқа ғана қол жеткізе алады. TVOD қызметтерінің мысалдары – Apple iTunes Store және Google Play Store, сондай-ақ көп арналы теледидар (мысалы, кабельдік немесе спутниктік) провайдерлері ұсынатын VOD жалға беру қызметтері.

Жазылу үлгілері

Жазылымдық VOD (SVOD) қызметтері абоненттерге шексіз бағдарламаларға қол жеткізу үшін белгілі бір ақы төлейтін жазылым бизнес-моделін пайдаланады. Осы қызметтердің мысалдары: Netflix, Amazon Prime Video, Disney+, Hulu, Hotstar, Star+, Peacock, Hayu, Paramount+, Noggin, BET+, Voot, Discovery+, Max, Crunchyroll, SonyLIV, ZEE5 және GulliMax.

Қажеттілік бойынша көрініс

Жақын видео сұраныс бойынша (NVOD) – спутниктік және кабельдік теледидар сияқты жоғары өткізу қабілетіне ие тарату механизмдерін пайдаланатын көп арналы телехабар берушілер қолданатын, көруге ақы төлеуге негіделген технология. Бағдарламаның бірнеше түрі қысқа уақыт аралығында (әдетте, әр 10–20 минут сайын белгілі бір кесте бойынша) эфирлік арналарда көрсетіледі, бұл көрермендерге ыңғайлы жағдай жасайды, олар бағдарламаны тек белгіленген уақытта ғана қосылып отырудың қажеті болмайды. Көрермен келесі көрсетілімге бірнеше минут күтуі мүмкін. Бұл технология жоғары өткізу қабілетін қажет етеді, провайдер ұсына алатын арналар санын азайтады және көбінесе үлкен сыйымдылыққа ие ірі операторлармен қамтамасыз етіледі. Видео сұраныс бойынша (VOD) енгізілгеннен кейін бұл концепцияның танымалдылығы төмендеді, сонымен қатар провайдерлер кеңжолақты қызметтері үшін ең жоғары өткізу қабілетін қамтамасыз етуге ұмтылады. Қазіргі таңдағыда, тек DirecTV және Dish Network спутниктік қызметтері NVOD қызметтерін ұсынады, себебі олар кеңжолақты қолжеткізбейді және олардың көптеген ауылдық тұтынушылары баяу қоңыраулы қосылымдар мен 5G емес сымсыз және спутниктік интернет опцияларына ғана қол жеткізе алады, олар фильмдерді ағыммен тамашалауға немесе деректерге шектеу қоюға мүмкіндік бермейді (сондай-ақ, AT&T қазір DirecTV-ге қарағанда толыққанды VOD тәжірибесін ұсынатын AT&T TV стриминг қызметіне басымдық беруде). VOD пайда болғанға дейін, 2002 жылы In Demand кабельдік төлем бойынша көру провайдері 40 арнаға дейін ұсынды, ал бірнеше фильмдерге көрермендерге NVOD тәжірибесін ұсыну үшін төрт арнада кезеңді кесте бойынша орын берілді. 2018 жылдың соңына қарай, көптеген кабельдік арналардың саны негізінен 3–5-ке дейін азайды және олар негізінен рингтік спорттық іс-шараларға (бокс және кәсіби күрес), комедиялық шоулар мен концерттерге қолданылады, бірақ соңғы екі бағыт стриминг қызметтері орындаушыларға әлдеқайда тиімді келісімшарттар ұсынатындықтан төмендеп барады. Сонымен қатар, бірнеше рингтік спорттық ұйымдар (негізінен UFC және WWE) өнімдерін тікелей маркетингтеуді ESPN+, WWE Network және Fox Sports қосымшалары сияқты стриминг қызметтері арқылы ұсынуды артық көреді, себебі телеарналар олардың кірісінің бір бөлігін алады. Австралияда Foxtel телехабар берушісі жаңа шыққан фильмдер үшін NVOD қызметін спутниктік арна арқылы ұсынады. Американдық төмен қуатты телерадио хабарларын тарату лицензиясының иегері Edge Spectrum өзінің желісі мен цифрлық бейнежазбалар жүйесін пайдаланып, видео сұраныс бойынша (VOD) тәжірибесін симуляциялауды жоспарлап отыр. Edge Spectrum-ның көптеген арналары, эфирде болған жағдайда, діни бағдарламалар ұсынады.

Сұраныс бойынша бейнелерді түрту

Сұраныс бойынша видеоны "түрту" деп атау себебі, провайдер мазмұнды көрермен сұрамастан-ақ, көрерменнің ресиверіне жіберіп тұрады. Бұл техника байланыс және желілік өткізу қабілеті жеткіліксіз болғандықтан, нағыз "ағымдағы" сұраныс бойынша бейне беруге мүмкіндік бермейтін жүйелерде бірнеше телерадиокомпаниялар тарапынан қолданылады. Телеарналар өздерінің бейне ағынды инфрақұрылымын оңтайландыру үшін, ең танымал мазмұнды тұтынушылардың ресиверіне алдын ала жүктеу мақсатында да Push VOD-ты пайдаланады. Егер тұтынушы осы фильмдердің біреуін сұраса, ол оның цифрлық бейнежазба құрылғысына (DVR) бұрыннан жүктелген болады.