Кіріспе

Иранның мемлекеттік ғарыш агенттігі Иранның ғарыш агенттігі (ISA, парсыша: سازمان فضایی ایران Sāzmān e Fazāi ye Irān) - Иранның мемлекеттік ғарыш агенттігі. Иранның ғарыш зерттеулер орталығы мен Иранның ғарыш агенттігі - Иранда ғарыш зерттеулері мен операцияларын жүргізетін негізгі ұйымдар. Иран 2009 жылы орбиталық ұшыру қабілетіне ие болды. Иран 1958 жылы 13 желтоқсанда құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымының Тыныштық мақсатта ғарыш кеңістігін пайдалану жөніндегі комитетінің (COPUOS) 24 құрылтайшы мүшесінің бірі.

Тарих

ISA 2004 жылы 28 ақпанда Иран Парламенті 2003 жылы 10 желтоқсанда қабылдаған Байланыс және ақпараттық технологиялар министрлігінің міндеттері мен өкілеттіктері туралы заңның 9-бабына сәйкес құрылды. Бекітілген жарғыға сәйкес, ISA Иран президенті төрағалық ететін Ғарыш жөніндегі жоғарғы кеңестің басшылығымен ғарыш ғылымдары мен технологиясын бейбіт мақсатта қолдануға қатысты Ирандағы барлық іс-шараларды қамтуға және қолдауға міндеттелген. Кеңестің негізгі мақсаттары ғарыш кеңістігін бейбіт мақсатта пайдалануды көздейтін ғарыш технологияларын қолдану бойынша саясат жасау, ұлттық зерттеу спутниктерін жасау, ұшыру және пайдалану, ғарышпен байланысты мемлекеттік және жеке сектор бағдарламаларын бекіту, ғарыш кеңістігін тиімді пайдалануда жеке және кооперативтік секторлардың серіктестігін насихаттау, ғарыш мәселесі бойынша өңірлік және халықаралық ынтымақтастық туралы нұсқауларды анықтау. Кеңес бекіткен стратегияны орындау және іске асыру үшін байланыс және ақпараттық технологиялар министрлігіне қарасты ISA автономды ұйым ретінде ұйымдастырылды. АХА президенті бір уақытта Байланыс және ақпараттық технологиялар вице-министрі және Ғарыш жоғары кеңесінің хатшылығын басқарды. 2015 жылы Иранның ғарыш бағдарламасын президенті Роухани халықаралық қысымнан кейін тыныш тоқтатты. Ол Президент Раиси 2021 жылы қайта жанданды.

Бюджет

Ирандық 1393 жылға (2014-2015 жж.) ұсынылған бюджет 1,865,583 миллион риал (71,753,192 АҚШ доллары) болды. Басқа да байланысты ұйымдар бөлек бюджеттік қаржы бөлінді. Иранның ғарыш зерттеулер орталығы 1393 жылға қосымша 1 751 000 миллион риал (67 346 100 АҚШ доллары) бюджет қаржысын алды. 2008 жылға арналған бюджет 3,9 млрд АҚШ долларын құрайды (2008 жыл). Алайда, бұл қаржы бір жылға немесе одан да ұзақ мерзімге бөлінгені белгісіз. Президент Хасан Роухани тұсында Иранның ғарыш агенттігіне арналған 2017 жылға арналған бюджеттің ұсынысы 4,6 миллион АҚШ долларына дейін төмендеді.

Сафир SLV

Иран "Сафир" атты бір реттік ұшыру аппаратын жасады. Биіктігі 22 м, өзегінің диаметрі 1,25 м, сұйық отынмен екі сатылы, бір ілгерілеу камералы бірінші сатылы және екі ілгерілеу камералы, сатылы екінші сатылы SLV-нің көтергі массасы 26 тоннадан асады. Бірінші кезең - 3С шамасындағы Шахабтың ұзартылуы. Біріккен Ұлттар Ұйымының Ғарыш істері жөніндегі басқармасының жыл сайынғы отырысында ұсынылған техникалық құжаттамаға сәйкес, бұл екі сатылы зымыран, оның барлық қозғалтқыштары сұйық отынмен жабдықталған. Бірінші сатысы жүк 68 шақырым биіктікке дейін көтере алады. Сафир 1Б - Сафир SLV-нің екінші буыны, ол 60 кг салмақты спутникті 300 - 450 км эллипстік орбитаға жеткізе алады. "Сафир-1В" зымыран қозғалтқышының қозғалтқышы 32 тоннадан 37 тоннаға дейін арттырылды.

Simorgh SLV

2010 жылы Simorgh деп аталатын қуаттырак зымыран жасалды. Оның міндеті - ауыр спутниктерді орбитаға шығару. Симорг зымыраны ұзын, салмағы 77 тонна (85 тонна). Оның бірінші сатысында төрт негізгі қозғалтқыш бар, олардың әрқайсысы 1000 м3 дейін итермелі күш береді, ал бестен бірі қалпының бақылауына қолданылады, бұл қосымша жүктеме береді. Симорг 350 килограммдық (770 фунт) пайдалы жүкті Жердің төменгі орбитасына шығаруға қабілетті. 2015 жылы Израиль бұқаралық ақпарат құралдары зымыранның адаммен жүретін ғарыш кемесін немесе спутникті ғарышқа шығара алатынын хабарлады. Simorgh зымыранының алғашқы ұшуы 2016 жылдың 19 сәуірінде болды.

Zuljanah SLV

2021 жылдың 1 ақпанында Иран өзінің "Зулжанах" атты жаңа спутниктік ұшыру аппаратын сәтті сынақтан өткізгенін мәлімдеді. Бұл аппарат 220 кг-ға дейінгі салмақты спутниктерді 500 км орбитаға шығаруға қабілетті. SLV үш сатылы және 2 қатты отынмен жұмыс істейтін қозғалтқыш сатысымен және соңғы сұйық отынмен жұмыс істейтін сатымен жабдықталған, бірінші және екінші сатылардың әрқайсысы 75 тонналық итермелі.

Qoqnoos SLV

2013 жылдың 2 ақпанында Иранның ғарыш агенттігінің басшысы Хамид Фазели жаңа спутниктік ұшыру аппараты Qoqnoos Simorgh SLV-ден кейін ауыр жүк үшін пайдаланылатынын айтты.

Soroush 1 & 2 SLV

ISA болашақта SLV (атауы "Soroush" 1 & 2) құрастыруды жоспарлап отыр, олар 8 тонна және 15 тонна пайдалы жүкті кеңістікке (яғни 200 км орбитаға) орналастыруға қабілетті.

Орбиталық ұшырулар

2008 жылғы 17 тамызда Иран Дашт-е-Кавир шөлінің солтүстік бөлігіндегі Семнан қаласының оңтүстігіндегі жерден екі сатылы Safir SLV-ді екінші сынақпен ұшырды. Иранның Аэроғарыш ұйымының басшысы Реза Тагизаде мемлекеттік теледидарға "Бүгін "Сафир" (Амбасадор) спутниктік кемесі ұшырылды және біз алғаш рет жасанды спутникті орбитаға сәтті ұшырттық" деді. 2009 жылдың 2 ақпанында Иранның мемлекеттік теледидары Иранның алғашқы отандық жасалған спутнигі Омид ("Үміт" дегенді білдіреді) Иранның Сафир зымыранымен Жердің төменгі орбитасына сәтті ұшырылғанын және сондықтан Иран отандық жасалған спутникті орбитаға шығарған 9-шы ел болғанын хабарлады. Операция Иран революциясының 30 жылдығына орай жасалды. 2011 жылдың ақпан айында Иран президенті Махмуд Ахмадинежад 2011-2012 жылдары жер бетінде өндірілген орбиталық аппараттарды көп рет ұшыратуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Иран 1000 км орбитаға бір тонналық спутниктерді жіберуге жоспарлап отыр және осы мақсатта жаңа ұшыру базасын құруда. Иран 2027 жылға қарай 36 000 км-ге дейінгі орбитаға спутниктерді жіберуді жоспарлап отыр.

Суборбитальдық ұшырулар

2007 жылдың 25 ақпанында Иранның мемлекеттік теледидары ғылым және қорғаныс министрліктері жасаған және белгісіз жүк тасыған ракетаның сәтті ұшырылғанын хабарлады. Бұл үш сатылы Сафир SLV-дің алғашқы сынақ ұшуы болуы мүмкін, ол сәтсіздікпен аяқталды. Кейін Иран президенті Махмуд Ахмадинежад бұл сәтсіздік ракетаның соңғы сатысындағы техникалық проблемаға байланысты екенін атап өтті. 2008 жылдың 4 ақпанында Иран екі сатылы қатты отынмен жабдықталған Kavoshgar 1 (Explorer 1) суборбитальдық зымыранды Shahroud-дан, оның жаңадан ашылған ішкі ғарыш ұшыру кешенінен алғашқы суборбитальдық сынақ ұшуы үшін сәтті ұшырды. Ракетаның бірінші сатысы 90 секундтан кейін бөлініп, жерге парашют көмегімен оралды, ал екінші сатысы 300 секундтан кейін Жер атмосферасына қайта кірмес бұрын 200 км биіктікке жетті. Ракетаның атмосфералық зондты қамтитын үшінші бөлімі атмосфера және электромагниттік толқындар туралы ғылыми деректерді Жерге сәтті жіберіп, 250 км-ге көтерілді. Ол төменгі биіктікте алты минуттан кейін парашютпен ұшып кетті. Екінші Кавошгар (Кавошгар 2), ғарыш зертханасы мен қалпына келтіру жүйесін алып, 2008 жылдың қарашасында ұшырылды. 2016, 2017, 2019 және 2020 жылдары Иран Симоргқа суборбиталды спутник жіберді, ал 2021 және 2022 жылдары Зул Джанахқа спутник жіберді, екеуі де сәтті болды.

Ғарышқа ұшқан жануарлар

Иран ғарышқа жануарларды жіберген алтыншы ел. 2010 жылдың 3 ақпанында ИСА бір кеміргіш, екі торғай және бірнеше құртты қосалқы орбиталық кеңістікке алып барған Кавошгар 3 (Explorer 3) зымыранды ұшырып, оларды тірідей Жерге қайтарды. Ракета Жерге электрондық деректерді және тікелей эфирлік бейнелерді жіберуге мүмкіндік алды. Иранның Аэроғарыш ұйымы (IAO) биологиялық капсуланы зерттеу үшін шағын экологиялық зертхананың тікелей бейнеін көрсетті. Бұл Иранның алғашқы биологиялық зарядтау зымыраны болды. Иран ғарышқа жануарларды жіберген алтыншы ел. 2011 жылдың 15 наурызында ИСА "Кавошгар 4" (Explorer 4) зымыранды ұшырды, оның ішінде маймыл тасымалдауға арналған, бірақ тірі жандар жоқ сынақ капсуласы болды. 2011 жылдың қыркүйек айында тірі маймылды тасымалдайтын Кавошгар 5 (Explorer 5) 20 минутқа созылған орбиталық ұшуға жіберілді, бірақ миссия сәтсіз аяқталды. 2011 жылдың 3 қазанында Иран ғалымдар болашақ миссияларға дайындықты қарастырған кезде, алдағы жоспарларын белгісіз мерзімге кейінге қалдырды. 2012 жылдың мамыр айында Иран жазда ғарышқа тірі жаратылыстарды жіберетінін мәлімдеді. Соңғы сәтсіз әрекеттен кейін, ИСА 2013 жылға дейін маймылды ғарышқа жіберуге тырысты. ИАҚ басшысы Хамид Фазели Иранның "Мехр" ақпарат агенттігіне аталмыш маймылдар карантинде екенін айтты. 2013 жылдың 29 қаңтарында Иранның мемлекеттік БАҚ-тары маймылдың ғарышқа жіберіліп, 120 км биіктікке жеткеннен кейін "Пишгам" капсуласына аман-есен оралғандығын жариялады. Бұл Иранның ғарышқа бірінші рет приматты жібергені еді. Алғашқы маймылдар Эбл мен Бейкер аман-есен оралғаннан кейін 54 жыл өтті. Ұшыру уақыты мен орны туралы нақты мәлімет берілмеген. 2013 жылдың 14 желтоқсанында Иран екінші маймылды, Фаргамды, суборбитальдық ұшуға жіберді. Маймыл 15 минут ұшқаннан кейін аман-есен және сәтті табылды. 2023 жылдың 6 желтоқсанында Иран өзінің ең жаңа биоғарыш капсуласын жергілікті ұшыру құрылғысын пайдалана отырып, орбитаға шығарады. 500 килограммдық капсула Жер бетінен 130 шақырым қашықтықта ұшырылды. Бұл ұшыру, қалпына келтіру және жылдамдықты басқару жүйелері, сондай-ақ соққы қалқандары, капсуланың аэродинамикалық дизайны және биологиялық жағдайларды бақылау мен бақылауға байланысты жүйелер саласындағы ғарыш технологияларын сынау болды. Салман деп аталатын капсула ұшыру аппараты - жарты тонна салмақтағы биологиялық капсулаларды ұшыратуға қабілетті тұңғыш модель.

Жерсеріктіктер

Иран - өз елінде жасалған спутникті орбитаға өз зымыранға шығару қондырғысымен жіберген тоғызыншы ел.

Ұшырылған спутниктер

2005 жылдың 28 қазанында "Космос 3М" зымыран тасығышы "Сина-1" ұшырды. Иран мен Ресейдің бірлескен Sina 1 жобасы 15 миллион АҚШ долларына шықты, ал ұшыру Иранды өзінің спутнигі бар 43-шы елге айналдырды. 2008 жылғы 6 қыркүйекте Қытайдың "Жұмыртқаны қорғау" 2С ұшағымен Иран, Қытай және Таиландтың бірлескен зерттеу спутнигі Environment 1 ұшырылды. Оның мақсаты су тасқыны, құрғақшылық, тайфун, жер сілкінісі және жер сілкінісі сияқты табиғи апаттармен күресуде ынтымақтастықты нығайту. Тайюань СЛК-дан жоспарланған сегіз Жерді бақылаудың қос спутнигі ұшырылды. Бұл спутниктер әлі іске қосылмаған тағы алты спутникпен бірлесіп жұмыс істейді. Оның бақылау аяқ-сағаты 720 км. Үш жылдан астам өмір сүретін олар заманауи бейнелеу жүйелері мен инфрақызыл камералармен жабдықталған және екі күнде бір рет бүкіл әлемді сканерлейді. Иран жобаның жалпы құны 44 миллион доллардың 6,5 миллион долларын өз мойнына алды. Омид - 2009 жылы ақпанда Сафир атты отандық ұшыру құрылғысын пайдалана отырып, орбитаға шығарылған Иранның алғашқы спутнигі. Omid зерттеулер мен телекоммуникация үшін деректерді өңдеу спутнигі ретінде сипатталды. Rasad-1 - Иранмен сәтті жасалған және ұшырылған бейнелеу спутнигі. Сатылдықты Сафир зымыран шығару аппараты 2011 жылдың 15 маусымында 260 шақырым орбитаға жіберді. Ол жерге 150 метрлік қашықтықтағы суреттерді жібереді. 2011 жылдың 6 шілдесінде ұшырылғаннан кейін үш аптадан кейін орбитадан ыдырап кетті. Навид е Елм о Санат (сонымен қатар "Я Махди" деп те аталады) - студенттер камера мен телекоммуникациялық жабдықтарды сынау үшін жасаған "эксперименталды спутник" 2010 жылдың 3 ақпанында көпшілікке ашылды. Бұл құрылғы 400 метрлік қашықтықтағы суды сақтауға мүмкіндік береді. 2012 жылдың 3 ақпанында Иран баспасөзінде Иран өзінің отандық Navid e Elm o Sanat спутнигін орбитаға сәтті ұшырды деп хабарлады. Спутник екі ай бойы орбитада қалып, 2012 жылдың 1 сәуірінде атмосфераға қайта кірді. Fajr - Иранның электроника өнеркәсібімен құрылған жергілікті тәжірибелік GPS жүйесі бар бейнелеу спутнигі. Спутниктің өмір сүру ұзақтығы 1,5 жыл, ал суреттеу қасиеті 500 метрге жетеді. Бұл "салқын газды қозғалтқыш" және күн батареялары бар алғашқы ирандық спутник. Бастапқыда ол 2012 жылы іске қосылуы тиіс еді. Иран мәлімдегендей, 2012 жылы 23 мамырда Фаджр спутниктерін іске қосу сәтсіз аяқталды. Ақырында, Fajr сәтті ұшырылып, 2015 жылдың 2 ақпанында орбитаға шығарылды. 2015 жылдың 26 ақпанында Фаджр Жердің атмосферасына орбитада 23,8 күн болғаннан кейін қайта кірді. Толу - Иранның SIGINT мүмкіндіктері бар электроника өнеркәсібі жасаған жаңа буын детекторлы спутниктердің алғашқы спутнигі. Ол "Симорг" спутнигімен Имам Хомейни зымыранға шығару базасынан ұшырылды, бірақ сәтті ұшырылмады және орбитаға кірмеді. "Дости" - Жерді бақылауға арналған спутник. 2019 жылдың 5 ақпанында Сафир зымыранымен ұшырылған. Ұшыру сәтсіз аяқталды. AUT SAT - Америка биі технология университетінің студенттері әзірлеген микроспутник. Ол алыс-қыстау жерсерік ретінде жасалған. Ол 2019 жылдың 15 қаңтарында Симорг зымыранымен ұшырылды, бірақ орбитаға жетпеді. 80 кг салмақтағы "Амир Кәбир" спутнигі 660 км радиуста Күннің синхронды орбитасына орналастырылып, ғарышқа 3-5 жыл бойы ұшып шығады. Оқтырғыш Simorgh зымыраны болады деп күтілуде. 2020 жылдың 9 ақпанында Иран жергілікті уақыт бойынша сағат 19:15-те Имам Хомейни ғарыш орталығынан Симорг зымыраны арқылы байланыс спутнигі "Зафар-1" ғарышқа ұшырды. Алайда Қорғаныс министрлігінің ғарыш бағдарламасының өкілі Ахмад Хоссейни жер шарына шығару үшін қажетті жылдамдыққа жетпегенін мәлімдеді. 2020 жылдың 22 сәуірінде Иран 426 х 444 км / 59,8° орбитаға әскери спутник "Нұрды" (фарсы тілінде "Нұр") сәтті ұшырды. 2021 жылдың 31 желтоқсанында Иран "ғарышқа үш зерттеу жүгін" тасымалдайтын Симорг зымыранін ұшырды. Алайда, ұшырудан кейін қорғаныс министрлігінің өкілі Ахмад Хоссейни ракета қажетті жылдамдыққа жете алмағандықтан, миссияның үш пайдалы зарядын орбитаға шығара алмағанын растады. Франция бұл іске қосуды "өкінішті" деп сипаттады, өйткені ол бірлескен кешенді іс-қимыл жоспарын қайта келіссөздер барысында жүргізілді. 2022 жылдың 8 наурызында Иран өзінің екінші "Нұр-2" әскери спутнигін 500 км орбитаға жіберген. Хайям - жоғары дайындайтын бейнелеу спутнигі 2022 жылдың 9 тамызында Ресейдің "Союз" зымыранымен орбитаға сәтті ұшырылды. Нахид 1 зымыранның алғашқы ұшуының бір бөлігі ретінде 2023 жылдың 4 наурызында Qaem 100 кемесімен ұшырылды, алайда ұшыру сәтсіз аяқталды және спутник зымыранмен бірге жойылды. "Нұр-3" - "Нәжм" д�...

Ұшырылмаған спутниктер

Nasir 1, Иранның жер бетінде жасалған спутниктік навигациялық жүйесі (SAT NAV) орбитада қозғалатын спутниктердің нақты орналасуын табу үшін жасалды. Шәриф спутнигі 2012 жылы ұшырылуға жоспарланған еді. Бұл - 12,5 метрден артық бейнелеу қасиеті бар бақылау спутнигі. Спутникті Шариф технология университеті жасап шығарған. Месбах ("Шам") Иран Италияның Карло Гавацци Space S. p. A. компаниясымен бірлесіп жасайтын болды. Месбах Жердің төменгі орбитасы бойынша телекоммуникациялық спутник болды. Спутник ешқашан ұшырылмады, өйткені Ресей мен Италия Иранмен ғарыш жобаларында ынтымақтастық жасаудан бас тартты. Алғашқы Месба жобасының орнына кейіннен Иран ғана салып, іске қосқан жергілікті Месба 2 жобасы енгізілді. 2011 жылдың сәуірінде Италияда салынған 10 миллион АҚШ долларына арзандатылған спутник Иранға жеткізілмегені туралы хабарланды. Италия Иранға халықаралық санкциялар деген сылтаумен спутникті Иранға беруден бас тартты. Иран жер серігін Иранның жер серігін тасымалдағыш компаниясы ұшыру үшін тапсыруды талап етеді. Мешбах-2 - Иранға халықаралық қысым салдарынан алғашқы Мешбах жобасы жүзеге аспай қалғаннан кейін жергілікті деңгейде жасалған байланыс спутнигі. Оның жұмыс істеу мерзімі 3 жыл болады, ол қойманы лақтырып тастауға және өзінің навигациялық жүйесімен қамтамасыз етіледі. Ол 2012 жылы іске қосылады деп жоспарланған. "Парс Сепхер" - Ираннан ұшырылатын қашықтан зондтау спутнигі. Оның ұшырылу күні әлі белгісіз. "Сина-2" - бұл "Сина-1" миссиясының орнын басатын шағын спутник. Иран Азия-Тынық мұхит кеңістігі ынтымақтастығы ұйымының (APSCO) мүшелерімен бірге 10 спутниктік жобаны жүзеге асыруда. Ұйым жеңіл спутниктерді, 500-600 кг салмақтағы орта класты спутниктерді, зерттеу спутниктерін, қашықтан зондтау және телекоммуникациялық спутниктерді жобалау, жасау және ұшыру бойынша 10 жобаны анықтады. Бесхарат спутнигін Иран өз еркімен жобаға қатысқан кейбір ИЫҰ мүшелерінің қатысуымен жасап жатыр. Оны Иран іске қосады. Иранмен бірлесіп жұмыс істейтін елдер - Пәкістан, Түркия, Малайзия және кейбір араб елдері. Оның ұшырылу күні әлі белгісіз. Саар (старлинг) Иранның Хаджх Насир Туси технология университеті өндіреді. Zohreh) - 1970 жылдары Революциядан бұрын NASA ғарыш шаттлдары арқылы ұшырылатын төрт ирандық спутниктің бірлескен Үндістан-Иран жобасының бөлігі ретінде ұсынылған геосинхронды байланыс спутнигі. Иран Франциямен спутниктерді жасау және ұшыру туралы келіссөздер жүргізді, бірақ бұл жоба жүзеге аспады. 2005 жылы Иран Ресеймен бірінші Зохре спутнигін жасау және ұшыру туралы келіссөздер жүргізді. Келісімнің құны 132 миллион доллар, спутникті ұшыру мерзімі 2007-2008 деп белгіленген. Жаңа келісім 2003 жылы Ресеймен бұған дейін жүргізілген келіссөздердің сәтсіз аяқталғанына байланысты жасалды. Спутник Express 1000 типті болуы тиіс және телефон, факс, деректер және теледидар сигналдарын 15 жыл өмір сүру мерзімімен қайта беруге қабілетті. 2010 жылдың қыркүйегінде Иран шетелдік мердігерлер жобаны аяқтаудан бас тартқандықтан, спутникті жергілікті жерде жасап, ұшыратып шығаратынын мәлімдеді. Жер серігін ұшырудың жаңа күні 2014 жылы жарияланды. Ресей 2009 жылы Иранмен ешқандай ғарыш жобаларында ынтымақтастық жасамайтынын жариялаған болатын, бірақ 2015 жылы Иранға қарсы халықаралық санкциялар алынып тасталғаннан кейін тағы да бағытын өзгертті. Иран болашақ ғарыш жобаларында NASA-ның да ынтымақтастығын сұрады. Экватор - Ресей мен Иранның бұрын жасаған ғарыш ынтымақтастығының жалғасы ретінде Иран үшін ISS Reshetnev компаниясы жасаған геосинхронды байланыс спутнигі. 2022 жылдың қазанында "Экватор" 2024 жылдың басында "Протон М" зымыранымен ұшырылады деп күтілуде. Ресейдің ұшыру аппараты "Каусар" және "Хоход" атты екі спутникті ұшырады. Бұл екі спутниктің ұшырылу уақыты 2024 жылдың басында жарияланды. Толу-3 спутнигі - Иранның алғашқы шағын спутнигі, ол 5 метрлік кеңістіктік ажыратылымдықпен қара-ақ және 10 метрлік ажыратылымдықпен түсті фотосуреттерді түсіре алады. 2024 жылдың наурыз айының ортасында іске қосылады деп жоспарланған. Иранның ғарыш зерттеулер орталығы жасаған Nahid 2 - бұл екі жыл өмір сүретін, сонымен қатар жердің үстінен 500 шақырым орбитада орналасатын байланыс спутнигі, оны 2024 жылдың ортасында ұшыру жоспарланған.

Ғарыш орталықтары

Иранның ғарыш агенттігінің негізгі ұшыру орны Шахруд, орналасқан , онда суборбитальдық Шахаб 3s LV ұшырылды. Қом, орналасқан , екінші ұшыру орны. Иранның "Кавошгар 1" (Explorer 1) деп аталатын бірінші Сафир класты суборбитальды зымыранның тұңғыш ұшырылуы кезінде 2008 жылдың 4 ақпанында Иран өзінің алғашқы спутниктік ұшыру орталығын Семен қаласында ашты. Құрылысқа жер асты командалық-бақылау орталығы, бақылау станциясы және басқа құрылымдар арасында ұшыру алаңдары кіреді. 2010 жылдың желтоқсан айында бірінші ғарыш орталығының жерсерікті орбитаға жіберудегі географиялық шектеулеріне байланысты екінші (спутник) ұшыру алаңын құру бойынша зерттеулер жүргізілгені туралы хабарланды. Иранның жаңа ұлттық ғарыш айлағы, имам Хомейнидің есімімен аталып, Семнан қаласында салынуда. Бұл жаңа порт американдық Кеннеди ғарыш орталығы немесе Байконур ғарыш айлағына ұқсас барлық болашақ ирандық ғарыш миссияларын іске қосу үшін пайдаланылады. 2011 жылдың наурыз айында Jane's Information Group Иранның ғарышқа ұшыру орындарының спутниктік суреттерін талдау негізінде Иранның ғарышқа дайындыққа деген ұмтылысын өте жылдам қарқынмен кешенді нысандарды агрессивті түрде салып жатқанын хабарлады. 2013 жылдың маусым айында Иран Маркази провинциясындағы Делижан маңында орналасқан өзінің алғашқы ғарыш бақылау орталығын ашты. Иранның қорғаныс министрі генерал Ахмад Вахидидің айтуынша, Имам Джафар Садек деп аталатын жаңа орталық негізінен радар, электрооптика және радио жүйелерін қолдана отырып, ғарыш объектілері мен жер серіктерін бақылауға және анықтауға пайдаланылатын болады. Иран Чабахарда ғарыш орталығын салып жатыр, оның бірінші кезеңі 2025 жылы іске қосылады. АХАА-ның 10 жылдық ғарыш бағдарламасына сәйкес, Чабахар ғарыш орталығы 2031 жылдың наурыз айының соңына дейін толықтай іске қосылады және халықаралық ғарыш ұшуларын жүзеге асыруға қабілетті болады, деп толықтырды бас өкіл.

Интернет шоқжұлдызы

Үкімет Starlink-ке қарсы күресу үшін интернет-спутникті іске қосуды жоспарлап отыр.

Адамды космосқа жіберу бағдарламасы

Иран алғаш рет ғарышқа адам жіберу ниеті туралы 1990 жылы 21 маусымда өткен Кеңес және Иран президенттерінің саммиті кезінде мәлімдеді. Кеңес президенті Михаил Горбачев сол кездегі президент Акбар Хашеми Рафсанжанимен бірге "Мир" ғарыш станциясына бірлескен совет-ирандық ұшқыштармен ұшу туралы келісімге келді, бірақ бұл келісім Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін жүзеге асырылмады. 2005 жылы 21 қарашада Иранның жаңалықтар агенттігі Иранның ғарыш кемесін және ғарыш зертханасын әзірлеу жоспарларымен бірге адаммен бірге ғарыш бағдарламасын жүргізетінін мәлімдеді. Иранның Аэроғарыш өнеркәсібі ұйымының (IAIO) басшысы Реза Тагипур 2008 жылдың 20 тамызында Иранның ғарышқа адаммен ұшуды он жыл ішінде бастамақшы екенін мәлімдеді. Бұл мақсат алдағы 10 жыл ішінде Иранды аймақтың жетекші ғарыш державасы етіп құру үшін елдің басты басымдығы ретінде сипатталды. 2010 жылдың тамызында президент Ахмадинежад Иранның бірінші ғарышкерін 2019 жылдан кешіктірмей Иранның ғарыш кемесімен ғарышқа жіберу керектігін жариялады. Иранның адаммен бірге ұшу бағдарламасы бойынша, бірінші суборбитальдық ғарыш ұшуы 2016 жылы 200 шақырымнан төмен биіктікте орбитальдық ғарыш ұшуына дайындық ретінде өткізілді. Мұндай көлік құралы әзірленбеген. 2010 жылы Иран ғарышқа сыңар, екі торғай мен құртты "Кашговар-3" кемесімен ұшырып жіберді, ал 2011 жылы "Кашговар-4" кемесімен маймылға арналған сынақ капсуласын ұшырды. Өкінішке қарай, маймыл "Кашговар-5" зымыранына ұшырылғанда, зымыран апатты сәтсіздікке ұшырап, маймылмен бірге жойылып кетті. Ирандық мемлекеттік БАҚ бұл оқиға туралы хабарламай, бүкіл адаммен жүретін ғарыш бағдарламасы тоқтатылды. Иранның ғарыш әкімшісінің айтуынша, бұл бағдарлама 2017 жылы белгісіз мерзімге тоқтатылды. 2021 жылы ғарыш кемесі 2026 жылға дейін ғарышқа адамды жіберу үшін дайындалып жатыр. 2023 жылдың 6 желтоқсанында Иран "Салман" деп аталатын жаңа типті зымыранға орнатылған капсулада тірі жануарларды ғарышқа ұшыруды жалғастырды. Иранның телекоммуникация директорының айтуынша, бұл күш-жігер Иранның 2029 жылға дейін толықтай жергілікті ракетамен толықтай жергілікті ұшақпен ғарышқа кем дегенде бір ирандық ғарышкерді жіберу бағдарламасының бөлігі болып табылады.

Ғарыш станциясы

Қытайдың ресми емес интернет-ресурстары Иранның болашақ Қытай ғарыш станциясы бағдарламасына қатысуы талқыланып жатқанын айтады. Бұл қатысу 60 тонналық ғарыш станциясына ғарышкерлерді жіберуден бастап ғарыш зертханасының модулін әзірлеуге дейін болуы мүмкін. Қытайдың "Шенчжоу-7" ғарыш кемесі ұшырылысымен алғаш рет адаммен бірге ғарышқа ұшу бойынша халықаралық ынтымақтастық ресми түрде жарияланды.

Айлық бағдарлама

2012 жылдың 29 ақпанында Иран алғаш рет батыс журналистеріне өзінің Альборз ғарыш орталығын ашты. Онда журналистер Иранның ғарыш агенттігінің өкілдерімен баспасөз мәслихатын өткізді, олар 2025 жылға қарай Айға адамды жіберуді жоспарлап отырғанын айтты. Бұл Иранның осы уақыттағы және 2015 жылғы ұшу мүмкіндіктері Жердің төменгі орбитасына кішкентай пайдалы жүктермен шектелгендіктен, дереу күмәнмен қаралды.

Дау

Иранның ғарыш бағдарламасын АҚШ пен Еуропа оның әскери әлеуетінен алаңдаушылық танытып, айыптап отыр. Кейбір сарапшылар Иранның ғарыш техникасындағы салыстырмалы түрде жылдам жетістіктерін советтік "Спутник" бағдарламасымен салыстырып, бұл жетістік Иранның басқа да салалардағы әскери қабілетін арттырады деген болжам жасайды. Иранның ғарыш бағдарламасына қатысты әскери алаңдаушылықтары Сафир зымыранының екінші сатысына қатысты құпия сақталған, Иран зымыранының екінші сатысына қатысты ешқандай техникалық ақпаратты жарияламауымен, сыртқы бақылаушыларды техникалық жайттарды болжауға мәжбүр етті. Радио "Еркін Еуропа" үшін сұхбат алған тәуелсіз сарапшылар АҚШ пен Еуропаның түрлі елдерінің мәлімдемесінен келіспейді. SIPRI-дің Tytti Erästö ғарышқа ұшыратын аппараттар бағдарламасы зымыранды дамытуға ықпал ете алады, бірақ бұл континентаралық баллистикалық зымыран сияқты ұзақ қашықтықты зымырандарды әзірлеуге қысқа жол емес, тарихи түрде МБР-лер SLV-ге айналдырылды және ешқашан тарихта SLV ICBM-ге айналдырылмаған. IISS Майкл Эллеман АҚШ-тың Майк Помпео сияқты мәлімдемелері SLV бағдарламасының ICBM бағдарламасына қосқан үлесін тым арттырып айту болып табылады және SLV бағдарламасы ядролық қабілетті ICBM-терді жамылғы болып табылады деп айту қате, өйткені мәлімдемелер саяси мәлімдеме болып табылады. ST Analytics Маркус Шиллер Иранның 2000 км-ден астам қашықтықтағы зымырандарды жасауға тырысқанына ешқандай дәлел жоқ екенін, өйткені Иран өзінің қазіргі қысқа және орта қашықтықтағы зымырандарының дәлдігін жақсартуға тырысып жатқанын айтты.

АҚШ-тың саботаж жасауы

2019 жылы New York Times газетінде АҚШ Иранның ғарыш бағдарламасына бірнеше жыл бойы саботаж жасап келгені және оны кеңейтуді жоспарлап отырғаны туралы жазылған.