Кіріспе

Ұяшық тасымалының түрі Транцитоз (цитоемпсис деп те аталады) - ұяшық ішіндегі әр түрлі макромолекулалар тасымалданатын ұяшықаралық тасымалдау түрі. Макромолекулалар жасушаның бір жағындағы көпіршіктерде тұтқындалып, жасушаның бойымен тартылады және екінші жағында шығарылады. Көшірілетін макромолекулалардың мысалдары: IgA, трансферрин және инсулин. Транцитоз эпителий жасушаларында жиі байқалатын болса да, бұл процесс басқа жерлерде де кездеседі. Қан капилляры - транситоздың белгілі орны, бірақ ол басқа жасушаларда, соның ішінде нейрондарда, остеокластарда және ішек М жасушаларында кездеседі.

Реттеу

Транцитоздың реттелуі бұл процесті байқалатын көптеген түрлі тіндерге байланысты әртүрлі болады. Транцитоздың тіндік ерекшеліктері анықталды. Брефельдин А, ER- ні Голги аппаратына тасымалдаудың жиі қолданылатын ингибиторы, ит бүйрек клеткаларында транцитозды тежейтіндігі көрсетілді, бұл транцитозды реттеу сипатына қатысты алғашқы сылтауларды берді. Ит бүйрек жасушаларындағы транцитозды Rab17, Rab11a және Rab25 апикальды мембранада реттейді. Иттің бүйрек жасушалары бойынша жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, EGFR- ді Yes фосфорилирлеуімен байланысты, Rab11FIP5- ті MAPK1 белсендіре бастайтын сигнал каскады транцитозды жоғары реттейді. Трансцитозды прогестерон мен эстрадиолдың біріктірілген әсерімен, содан кейін жүктілік кезінде қояндардың сүт безінде пролактин арқылы белсендірілуімен тежеу дәлелденген. Қалқанша безінде фоликулярлық жасушалар транситозы ТТГ арқылы оң реттеледі. Сондықтан трансцитозды реттеу ұлпалар арасында әр түрлі болатын күрделі процесс деп тұжырымдауға болады.

Патогенездегі рөлі

Транцитоздың макромолекулаларды жасушалар арқылы тасымалдау процесінің функциясы, бұл патогендердің тінге басып кіруіне ыңғайлы механизм болуы мүмкін. Транцитоз Cronobacter sakazakii- нің ішек эпителийі мен қан- ми кедергісі арқылы енуіне өте маңызды екені дәлелденді. Listeria monocytogenes ішек люменіне трансцитоз арқылы шарапша жасушалары арқылы кіретіндігі анықталды. Энтерогеморрагиялық E. coli секрецияланатын шига токсині ішек люменіне транцитозданғандығы дәлелденген. Осы мысалдардан трансцитоз инфекциялық агенттердің патогенезінің маңызды бөлігі екендігін айтуға болады.

Клиникалық қолдану

Қазіргі уақытта Lundbeck сияқты фармацевтикалық компаниялар трансцитозды емдеу препараттарын адам қан-мұзының кедергісі арқылы тасымалдау механизмі ретінде пайдалануды зерттейді. Денедегі жеке тасымалдау механизмін пайдалану, әдетте, ми мен орталық жүйке жүйесіне (ЖЖЖ) көптеген терапиялық антиденелердің сіңуін тежейтін БББ- ның жоғары селективтілігін жеңуге көмектеседі. Фармацевтикалық компания Genentech BACE1 ферментінің қызметін тиімді ингибиретін терапиялық антидене синтездегеннен кейін, антиденелердің миға жеткілікті, тиімді деңгейін беруде қиындықтар туындады. BACE1 - амилоидты прекурсорлы ақуыздарды амилоидты β- пептидтерге, соның ішінде Альцгеймер ауруына байланысты амилоидты плакаттарды қалыптастыруға бірігетін түрлерге өңдейтін фермент. Молекулалар эпителийлік немесе эндотелийлік кедергі арқылы екі жолдың бірімен тасымалданады: 1) жасушаның ішкі жасушалық бөліктері арқылы трансжасушалық жол немесе 2) жасушааралық кеңістік арқылы жасушааралық жол. Трансклеткалық жолды транцитоз деп те атайды. Транцитоз рецептор арқылы жүргізілуі мүмкін және үш кезеңнен тұрады: 1) молекуланың рецептор арқылы жүргізілетін эндоцитозы клетканың бір жағында, мысалы, люминальдық жағында; 2) молекуланың клеткааралық бөлік арқылы қозғалысы, әдетте, эндосомальдық жүйеде; және 3) молекуланың экзоцитозы клетканың екінші жағындағы клеткадан тыс кеңістікке, мысалы, аблюминальдық жағында. Трансцитоз бір бағытта немесе екі бағытта болуы мүмкін. Бір бағыттағы транситоз жарық бағытынан жарық бағытына қарай немесе керісінше жарық бағытынан жарық бағытына қарай таңдамалы түрде болуы мүмкін. Транцитоз микроваскулярлық пептидтер мен белоктарды тасымалдауда маңызды орын алады, өйткені микроваскулярлық эндотелий, бұл қан-мие кедергісін (BBB) in vivo қалыптастырады, бірегей, эпителийлік, жоғары кедергілі тығыз түйісулерді білдіреді. Мидың эндотелиялық тығыз түйісулері мидағы микроқан тамырлары эндотелиялық қабырға арқылы еріген заттарды тасымалдаудың параклеттік жолдарын іс жүзінде жояды. Керісінше, шеткі мүшелердегі эндотелиялық кедергі тығыз түйісулерді білдірмейді, ал параклеттік жол арқылы еріген заттар қозғалысы мидан немесе омыртқа миынан басқа мүшелердегі эндотелиялық кедергіде айқын көрінеді. Рецептор арқылы жүргізілетін транситоз немесе RMT, BBB арқылы дәрі-дәрмектерді миға жеткізудің ықтимал жолы болып табылады, әсіресе биологиялық дәрі-дәрмектер үшін, мысалы, рекомбинантты ақуыздар. Транспортировкаға жатпайтын дәрілік зат немесе терапиялық белок генетикалық түрде тасымалдаушы белокпен біріктіріледі. Транспортерлік ақуыз эндогендік пептид немесе пептидомиметикалық моноклональды антитело болуы мүмкін, ол мидың эндотелиялық рецепторлары, мысалы инсулин рецепторы немесе трансферрин рецепторы арқылы BBB арқылы RMT- ге өтеді. Транспортерлік белок молекулалық троялық жылқы сияқты әрекет етеді, ол рецепторға тән троялық жылқының белогына генетикалық қосылған терапиялық белокты миға жеткізеді. Моноклоналық антиденелер - BBB инсулин немесе трансферрин рецепторларын нысанаға алатын троялық жылқылар - 10 жылдан астам уақыт бойы Лос-Анджелестегі ArmaGen, Inc., биотехнология компаниясында дәрі-дәрмек әзірлеп келеді. ArmaGen инсулин мен трансферрин рецепторларына қарсы генетикалық инженериямен жасалған антиденелерді әзірледі және осы антиденелерге әр түрлі терапиялық ақуыздарды біріктіреді, соның ішінде лизосомалық ферменттер, терапиялық антиденелер, тұзақ рецепторлары және нейротрофиндер. Бұл терапиялық ақуыздар ғана БББ арқылы өтпейді, бірақ трояндық ат антиденесіне генетикалық бірігуден кейін терапиялық ақуыз БББ-ға кіші молекулалармен салыстырмалы жылдамдықпен еніп өтеді. 2015 жылы ArmaGen бірінші болып адам клиникалық сынақтарына қатысады. Бұл сынақ BBB трояндық жылқының синтез ақуыздарымен басталады. ArmaGen бастапқыда адам ауруларына бағытталған лизосомалық сақтау аурулары миға кері әсер етеді. Тұқым қуалайтын аурулар белгілі бір лизосомальдық фермент өндірілмейтін жағдайды тудырады, бұл мидың ауыр жағдайларына, соның ішінде ақыл-ойдың кеміуіне, мінез-құлық проблемаларына, содан кейін деменцияға әкеледі. Жоғалған ферментті дәрілік компаниялар өндіре алса да, фермент дәрісі ғана миды емдей алмайды, өйткені фермент қана BBB арқылы өтпейді. ArmaGen компаниясы жоғалған лизосомалды ферментті BBB арқылы өтетін трояндық ферменттер синтезіндегі белок ретінде қайта өңдеді. Жаңа Троян жылқысының синтездік ақу...