Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мүйіз қабықтың бетіндегі эндотелий жасушаларының бір қабаты. Мүйіз қабықтың эндотелийі – мүйіз қабықтың ішкі бетінде орналасқан эндотелий жасушаларының бір қабаты. Ол мүйіз қабықшасы мен радужка арасындағы кеңістікке қарап жатады. Мүйіз қабықтың эндотелийі – арнайы, жалпақ, митохондрияға толы жасушалар болып, мүйіз қабықтың артқы бетін жабады және көздің алдыңғы камерасына қарап орналасқан. Мүйіз қабықтың эндотелийі мүйіз қабықтың артқы бетінен сұйық пен ерітінділердің тасымалын басқарады және оның оптикалық түсіну үшін қажетті, сәл кептірілген күйін сақтайды.
Single layer of endothelial cells on the surface of the cornea
The corneal endothelium is a single layer of endothelial cells on the inner surface of the cornea. It faces the chamber formed between the cornea and the iris. The corneal endothelium are specialized, flattened, mitochondria rich cells that line the posterior surface of the cornea and face the anterior chamber of the eye. The corneal endothelium governs fluid and solute transport across the posterior surface of the cornea and maintains the cornea in the slightly dehydrated state that is required for optical transparency.
Эмбриология және анатомия
Мүйіз қабығының эндотелийі эмбриологиялық тұрғыдан жүйке тінінен пайда болады. Туғаннан кейінгі мүйіз қабығының толық эндотелийлік жасуша саны (шамамен 300 000 жасушаға жуық) жүктіліктің екінші триместрінде қалыптасады. Содан кейін эндотелийлік жасушалардың тығыздығы (бірақ жасушалардың жалпы саны емес) ұрықтың мүйіз қабығының беттік ауданы өскен сайын тез төмендейді, нәтижесінде ересектердегі тығыздық шамамен 2400-3200 жасуша/мм² құрайды. Толық дамыған мүйіз қабығындағы эндотелий жасушаларының саны жас ұлғайған сайын, ересек жасқа дейін азаяды, ал 50 жасқа келгенде тұрақтанады. Қалыпты мүйіз қабығының эндотелийі – біркелкі мөлшердегі, көбінесе алтыбұрышты пішінді жасушалардың бір қабатынан тұрады. Бұл ұя тәрізді құрылым, белгілі бір ауданды жасушалармен артқы мүйіз қабығы бетін жабудың ең тиімді жолын қамтамасыз етеді, осы арқылы периметрдің максималды ұзындығына қол жеткізіледі. Мүйіз қабығының эндотелийі Десцемет мембранасы арқылы мүйіз қабығының қалған бөлігімен байланысады, ол негізінен IV типті коллагеннен тұратын жасушасыз қабат болып табылады.
The corneal endothelium is embryologically derived from the neural crest. The postnatal total endothelial cellularity of the cornea (approximately 300,000 cells per cornea) is achieved as early as the second trimester of gestation. Thereafter the endothelial cell density (but not the absolute number of cells) rapidly declines, as the fetal cornea grows in surface area, achieving a final adult density of approximately 2400 3200 cells/mm2. The number of endothelial cells in the fully developed cornea decreases with age up until early adulthood, stabilizing around 50 years of age. The normal corneal endothelium is a single layer of uniformly sized cells with a predominantly hexagonal shape. This honeycomb tiling scheme yields the greatest efficiency, in terms of total perimeter, of packing the posterior corneal surface with cells of a given area. The corneal endothelium is attached to the rest of the cornea through Descemet's membrane, which is an acellular layer composed mostly of collagen IV.
Физиологиясы
Мүйіз қабығының эндотелийінің басты физиологиялық қызметі – еріген заттар мен қоректік заттардың сулы юмордан мүйіз қабығының үстіңгі қабаттарына өтуіне жағдай жасау, сонымен бірге суды кері бағытта, стромадан сулы юморға сору. Мүйіз қабығының эндотелийінің осы екі қызметі "сору-сүзу гипотезасы" арқылы сипатталады. Мүйіз қабығының қан тамырлары болмауы оны ең мөлдір етеді, сондықтан мүйіз қабығының эпителийін, стромальды кератоциттерін және мүйіз қабығының эндотелийін глюкоза мен басқа еріген заттардың сулы юмордан диффузиясы арқылы қоректендіру қажет. Мүйіз қабығының эндотелийі суды стромаға қараған бетінен сулы юморға қараған бетіне белсенді және пассивті ион алмастырғыштардың байланысты тізбегі арқылы тасымалдайды. Бұл энергиямен жүзеге асырылатын процесте Na+/K+АТФаза және карбонат ангидразаның рөлі маңызды. Карбонат ангидразаның әрекетінен пайда болған бикарбонат иондары жасуша мембранасы арқылы транслокацияланады, бұл судың пассивті түрде одан әрі өтуіне мүмкіндік береді.
The principal physiological function of the corneal endothelium is to allow leakage of solutes and nutrients from the aqueous humor to the more superficial layers of the cornea while at the same time pumping water in the opposite direction, from the stroma to the aqueous. This dual function of the corneal endothelium is described by the "pump leak hypothesis." Since the cornea is avascular, which renders it optimally transparent, the nutrition of the corneal epithelium, stromal keratocytes, and corneal endothelium must occur via diffusion of glucose and other solutes from the aqueous humor, across the corneal endothelium. The corneal endothelium then transports water from the stromal facing surface to the aqueous facing surface by an interrelated series of active and passive ion exchangers. Critical to this energy driven process is the role of Na+/K+ATPase and carbonic anhydrase. Bicarbonate ions formed by the action of carbonic anhydrase are translocated across the cell membrane, allowing water to passively follow.
Мүйіз қабығының еміру механизмі
Мүйіздің эндотелий жасушалары митоздық циклден өтпейді және туылғаннан кейін адам мүйіз қабығында өте сирек, тіпті мүлдем бөлінбейді. Мүйіз қабығы эндотелийінің жарақатануы, мысалы, жарақаттан немесе басқа да зиянды әсерлерден, митозға емес, іргелес эндотелий жасушаларының жылжуы мен ұлғаюы арқылы эндотелийдің моноқабатты қабатының жазылуына алып келеді. Эндотелий жасушаларының жоғалуы, егер жеткілікті түрде ауыр болса, эндотелий жасушаларының тығыздығы мүйіз қабығының дегидратациясын сақтау үшін қажетті деңгейден төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бұл эндотелий жасушаларының тығыздығының шегі әр адамда әртүрлі болады, бірақ әдетте 500-1000 жасуша/мм2 шамасында құрайды. Әдетте, эндотелий жасушаларының тығыздығының төмендеуімен бірге жасуша өлшемдерінің әртүрлілігі (полимегатизм) және жасуша пішіндерінің әртүрлілігі (полиморфизм) артады. Көрнекті қабықтың ісінуі көз іші қабынуы немесе басқа да себептерге байланысты эндотелий функциясының бұзылуы нәтижесінде де пайда болуы мүмкін. Мүйіз қабығы стромасының артық ылғалдануы I типті коллаген фибриллаларының қалыпты біркелкі периодтық арақашықтығын бұзады, бұл жарық шашырауына себеп болады. Сонымен қатар, мүйіз қабығының шамадан тыс ылғалдануы мүйіз қабығы эпителий қабатының ісінуіне әкелуі мүмкін, бұл оптикалық тұрғыдан маңызды жас пленкасының ауа интерфейсінде бұрмалаушылықтар тудырады. Стромалық жарық шашырауы және беткі эпителийдің бұзылуы мүйіз қабығының оптикалық қасиеттерін нашарлатады және көру қабілетін төмендетеді.
Corneal endothelial cells are post mitotic and divide rarely, if at all, in the post natal human cornea. Wounding of the corneal endothelium, as from trauma or other insults, prompts healing of the endothelial monolayer by sliding and enlargement of adjacent endothelial cells, rather than mitosis. Endothelial cell loss, if sufficiently severe, can cause endothelial cell density to fall below the threshold level needed to maintain corneal deturgescence. This threshold of endothelial cell density varies considerably amongst individuals, but is typically in the range of 500 1000 cells/mm2. Typically, loss of endothelial cell density is accompanied by increases in cell size variability (polymegathism) and cell shape variation (polymorphism). Corneal edema can also occur as the result of compromised endothelial function due to intraocular inflammation or other causes. Excess hydration of the corneal stroma disrupts the normally uniform periodic spacing of Type I collagen fibrils, creating light scatter. In addition, excessive corneal hydration can result in edema of the corneal epithelial layer, which creates irregularity at the optically critical tear film air interface. Both stromal light scatter and surface epithelial irregularity contribute to degraded optical performance of the cornea and can compromise visual acuity.
Эндотелиялық аурудың себептері
Эндотелиялық жетіспеушіліктің басты себептері көз ішіне жасалған операциялар (мысалы, катаракта операциясы) кезінде эндотелияға түсетін кездейсоқ жарақаттар және Фукс дистрофиясы болып табылады. Эндотелиялық жетіспеушіліктің хирургиялық себептері жедел операция кезіндегі жарақаттармен қатар, операциядан кейін созымалы жарақаттарды да қамтиды, мысалы, дұрыс орналаспаған көз ішілік линза немесе алдыңғы камерада қалған ядролық фрагмент салдарынан туындаған жарақаттар. Басқа да қауіп факторларына тар бұрышты глаукома, қартаю және ирит жатады. 2006 жылы Х-хромосомалық байланысты эндотелиялық мүйіз қабығы дистрофиясы деп аталатын сирек ауру сипатталды.
Leading causes of endothelial failure include inadvertent endothelial trauma from intraocular surgery (such as cataract surgery) and Fuchs' dystrophy. Surgical causes of endothelial failure include both acute intraoperative trauma as well as chronic postoperative trauma, such as from a malpositioned intraocular lens or retained nuclear fragment in the anterior chamber. Other risk factors include narrow angle glaucoma, aging, and iritis. A rare disease called X linked endothelial corneal dystrophy was described in 2006.
Эндотелиялық ауруды емдеу
Жараның жазылуын немесе мүйіз қабығының эндотелийінің қалпына келуін қамтамасыз ететін ешқандай медициналық емдеу жоқ. Мүйіз қабығының едемасының бастапқы сатыларында, көрудің нашарлауы және эпизодтық көздің ауыруы басым болады, бұл мүйіз қабығының эпителийінің ісінуі мен көпіршіктерінің (буллалар) пайда болуына байланысты. Кейде осы симптомдарды жеңілдету үшін жергілікті гипертоникалық тұзды су тамшыларын қолдану, жұмсақ контактты линзалар және/немесе алдыңғы стромальды микропунктура жасау мүмкін. Мүйіз қабығының эндотелийінің қайта келмейтін жетіспеушілігі дамыған жағдайда, мүйіз қабығының ауыр едемасы пайда болады және жалғыз тиімді ем – хирургиялық жолмен аурулы мүйіз қабығының эндотелийін ауыстыру. Тарихи тұрғыдан алғанда, қайта келмейтін эндотелийлік жетіспеушілікті емдеу үшін толық қалыңдықтағы мүйіз қабығының трансплантациясы (кератопластика) таңдау жасалған. Соңғы уақытта, аурулы мүйіз қабығының эндотелийін таңдамалы түрде ауыстыруға мүмкіндік беретін жаңа мүйіз қабығы трансплантациясы әдістері әзірленді. Бұл тәсіл, эндокератопластика деп аталады, мүйіз қабығының эндотелийін ғана немесе басым бөлігін қамтитын ауру процестері үшін ең қолайлы. Егер ауру процесі мүйіз қабығының эндотелийіне ғана емес, сонымен қатар оның басқа қабаттарына да қайта келмейтін зақым келтірсе, терең кератопластика артықшылыққа ие. Толық қалыңдықты кератопластикамен салыстырғанда, эндокератопластика әдістері қысқарақ қалпына келу кезеңімен, жақсырақ көру нәтижелерімен және жараның жарылуына төзімділікпен байланысты. Эндокератопластикаға қажетті құралдар мен хирургиялық техникалар әлі де дамып келе жатқанмен, қазіргі уақытта кең таралған эндокератопластиканың бір түрі – Десцемет қабығын (автоматтандырылған) алып тастаумен жасалатын эндотелиялық кератопластика (DSEK [немесе DSAEK]). Эндокератопластиканың бұл түрінде, аурулы жандардың эндотелийі мен оған байланысты Десцемет қабығы орталық мүйіз қабығынан алынып, олардың орнына ерекше дайындалған донор тінінің қабаты отырғызылады. Бұл қабатқа, әдетте механикалық (немесе "автоматтандырылған") құралдарды пайдалану арқылы, мәйіттен алынған мүйіз қабығының тінінен бөлінген артқы строма, Десцемет қабығы және эндотелий кіреді. Мүйіз қабығының эндотелийін хирургиялық түрде ауыстырудың зерттелудегі әдістеріне Descemet қабығының эндотелиялық кератопластикасы (DMEK) кіреді, онда донор тіні тек Descemet қабығы мен эндотелийден тұрады, сондай-ақ in vitro жағдайында өсірілген эндотелий жасушаларын трансплантациялайтын мүйіз қабығының эндотелий жасушаларын ауыстыру терапиясы кіреді. Бұл әдістер әлі де дамудың бастапқы кезеңінде болғамен, трансплантация тәсілінің таңдамалылығын арттыруға бағытталған, ол трансплантацияланған тіндерден артқы стромальды тінді жою арқылы жүзеге асырылады.
There is no medical treatment that can promote wound healing or regeneration of the corneal endothelium. In early stages of corneal edema, symptoms of blurred vision and episodic ocular pain predominate, due to edema and blistering (bullae) of the corneal epithelium. Partial palliation of these symptoms can sometimes be obtained through the instillation of topical hypertonic saline drops, use of bandage soft contact lenses, and/or application of anterior stromal micropuncture. In cases in which irreversible corneal endothelial failure develops, severe corneal edema ensues, and the only effective remedy is replacement of the diseased corneal endothelium through the surgical approach of corneal transplantation. Historically, penetrating keratoplasty, or full thickness corneal transplantation, was the treatment of choice for irreversible endothelial failure. More recently, new corneal transplant techniques have been developed to enable more selective replacement of the diseased corneal endothelium. This approach, termed endokeratoplasty, is most appropriate for disease processes that exclusively or predominantly involve the corneal endothelium. Penetrating keratoplasty is preferred when the disease process involves irreversible damage not just to the corneal endothelium, but to other layers of the cornea as well. Compared to full thickness keratoplasty, endokeratoplasty techniques are associated with shorter recovery times, improved visual results, and greater resistance to wound rupture. Although instrumentation and surgical techniques for endokeratoplasty are still in evolution, one commonly performed form of endokeratoplasty at present is Descemet's Stripping (Automated) Endothelial Keratoplasty (DSEK [or DSAEK]). In this form of endokeratoplasty, the diseased host endothelium and associated Descemet's membrane are removed from the central cornea, and in their place a specially harvested layer of healthy donor tissue is grafted. This layer consists of posterior stroma, Descemet's membrane, and endothelium that has been dissected from cadaveric donor corneal tissue, typically using a mechanized (or "automated") instrument. Investigational methods of corneal endothelial surgical replacement include Descemet's Membrane Endothelial Keratoplasty (DMEK), in which the donor tissue consists only of Descemet's membrane and endothelium, and corneal endothelial cell replacement therapy, in which in vitro cultivated endothelial cells are transplanted. These techniques, although still in an early developmental stage, aim to improve the selectivity of the transplantation approach by eliminating the presence of posterior stromal tissue from the grafted tissue.