Кіріспе
Бірлесіп жұмыс істейтін даму ұйымы Ашық биологиялық және биомедициналық онтологиялар (ОБО) құю - бұл өмір ғылымдарына қатысты онтологияларды құруға және сақтауға арналған адамдар тобы. OBO Foundry биомедициналық салада өзара әрекеттесетін анықтамалық онтологиялар жиынтығын құру үшін онтологияларды әзірлеу қағидаларының жиынтығын белгілейді. Қазіргі уақытта OBO Foundry принциптерін ұстанатын жүзден астам онтология бар. OBO Foundry-нің көмегімен биомедициналық нәтижелерді біріктіру және биоинформатикада талдау жүргізу жеңілдетілді. Ол әр түрлі зерттеу салалары мен олардың өзара байланыстары терминдерінің құрылымдық сілтемелерін ұсыну арқылы жүзеге асырылады (мысалы, тышқан үлгісіндегі фенотип және оның зебралық балықтағы фенотипі).
The Open Biological and Biomedical Ontologies (OBO) Foundry is a group of people dedicated to build and maintain ontologies related to the life sciences. The OBO Foundry establishes a set of principles for ontology development for creating a suite of interoperable reference ontologies in the biomedical domain. Currently, there are more than a hundred ontologies that follow the OBO Foundry principles. The OBO Foundry effort makes it easier to integrate biomedical results and carry out analysis in bioinformatics. It does so by offering a structured reference for terms of different research fields and their interconnections (ex: a phenotype in a mouse model and its related phenotype in zebrafish).
Кіріспе
"Қойма" бастамасы өмір ғылымдарында деректерді интеграциялауды жақсартуға бағытталған. Интеграцияның бір тәсілі - басқарылатын сөздіктер арқылы әртүрлі көздерден алынған деректерді аннотациялау. Идеалда, мұндай бақыланатын сөздіктер онтологиялар түрінде болады, олар сөздіктердегі терминдерді қолдана отырып, түсініктеме берілген деректер бойынша логикалық ойлауды қолдайды. Биомедициналық саладағы тұжырымдамаларды ресмилендіру, әсіресе, OBO Foundry-дің бір бөлігі - Gene Ontology Consortium жұмысымен танымал. Бұл онтологияны әзірлеуде жақсы тәжірибеге арналған кейбір ұсынылатын қағидаларды әзірлеуге әкелді, олар қазір OBO Foundry бастамасы арқылы Open Biomedical Ontologies консорциумы шеңберінде тәжірибеге енгізілуде. OBO онтологиялары Ұлттық биомедициналық онтология орталығының ресурстарының бір бөлігін құрайды, онда олар NCBO BioPortal-тің орталық компонентін құрайды.
Ашық биологиялық және биомедициналық онтологиялар
Ашық биологиялық және биомедициналық онтологиялар (OBO; бұрын Ашық биомедициналық онтологиялар) - биологиялық және медициналық салаларда қолдану үшін онтологиялар (бақыланатын сөздіктер) құруға бағытталған күш-жігер. Бастапқы OBO онтологияларының бір бөлігі OBO Foundry-ді бастады, ол 2007 жылдан бері OBO күш-жігерін басқарады. OBO АҚШ Ұлттық биомедициналық онтология орталығының (NCBIO) ресурстарының бір бөлігін құрайды және NCBO BioPortal-тің орталық элементі болып табылады. Бұл - ОБО құю зауытының бастамасы.
Қатысу ережесі
ОБО құю зауыты кез келген мүдделі тұлғалардың қатысуына ашық. OBO Foundry-дің ресми бөлігі болуға ниеттенген онтологиялар OBO қағидаларын ұстануға және мүшелер жасаған бірқатар шолулардан өтуі керек, онда "Оболон координаторлары журнал редакторларының аналогтары ретінде қызмет етеді". және Контексттік Онтологиядағы Жануарлар. OntoClean-тің қатаңдық теориясының OBO-ға интеграциясы кандидат онтологияларды стандарттау үшін қадам ретінде ұсынылды. Бұл интеграция үміткерлерді автоматты түрде тексеру үшін бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуді жеңілдетеді.
Құралдар
OBO Foundry қауымдастығы онтологияларды құру мен сақтауға көмектесетін құралдарды әзірлеуге де арналған. OBO-дағы ontology әзірлеушілерінің көпшілігі ontologies құру үшін Protégé ontology редакторы мен Web Ontology Language (OWL) бағдарламасын қолданады. Протоге және OWL үйлесімді форматта онтологияларды басқаруды жеңілдету үшін OBO Foundry ROBOT құралын жасады (ROBOT - OBO құралы). ROBOT онтологияны әзірлеудегі әдеттегі тапсырмалар үшін функцияларды жинақтайды, ашық бастапқы коды бар және командалық жол арқылы немесе Java виртуалды машинасындағы кез-келген тілдің кітапханасы ретінде қолданылуы мүмкін. OBO-ға байланысты тағы бір құрал - OBO Edit, Генологиялық онтология консорциумы қаржыландыратын онтология редакторы және ойлаушысы. OBO Edit-ке арналған онтологияларды әзірлеуді жеңілдететін плагиндер де бар, мысалы DOG4DAG жартылай автоматты онтология генераторы.
OBO файл пішімі
OBO файл пішімі - онтологияларды құру үшін биологияға бағдарланған тіл. Ол Веб-онтология тілінің (OWL) қағидаларына негізделген. Қоғамдық күш ретінде Ашық биомедициналық онтологиялар (OBO) форматы мен OWL арасындағы жоғалтусыз айналымдағы түрлендірулер үшін стандартты жалпы карталар жасалды. Зерттеуде OBO-ның әр конструкциясының әдістемелік сараптамасы және OBO үшін семантикалық веб стегіне ұқсас қабат торт бар.
ОБО құю онтологиясы
OBO Foundry ontologies бастапқы жиынтығы жетілген ontologies (мысалы, Гендік ontology, GO және Анатомияның іргелі моделі, FMAO), бұрын бар ontologies бірігуі арқылы (мысалы, жасуша ontology, CL, әр түрлі арнайы ontologies және GO және FMAO-да байланысты бөліктерден құрылған) және оның қағидаттарына негізделген жаңа ontologies дамуы арқылы құралды. Онтологиялардың бастапқы жиынтығына Зебрабалық анатомиялық онтология (Зебрабалық ақпараттық желісінің бөлігі), CheBI онтологиясы, аурулар онтологиясы, өсімдіктер онтологиясы, реттілік онтологиясы, биомедициналық зерттеулер мен ақуыздар онтологиясы бар. Бұл OBO-ның құрылымды онтологиясын басқа, OBO емес деректер қорынан алынған деректерге біріктіруге әкелді. Мысалы, Адам аурулары онтологиясының Wikidata-ға біріктірілуі Cellosaurus ресурсынан жасушалық желілерді сипаттауға байланысты болды. OBO Foundry-ді Wikidata-ға біріктірудің мақсаттарының бірі онтолог еместердің онтологияларға үлес қосу және пайдалану кедергілерін төмендету болды. Уикидеректерді дәстүрлі онтология модельдерінен (олар жоғары деңгейдегі арнайы біліктілікті талап етеді) түсіну және пайдалану оңайырақ.
Ашық болу
Онтологиялар ашық түрде қол жетімді және CC BY 3.0 лицензиясы немесе CC0 (Civil Domain) лицензиясы бойынша шығарылуы тиіс. Онтологиялардың ашықтығы, мысалы, Гендік онтологиядан (ОБО қағидаларын ұстанатын онтологиялардың бірі) терминдерді Викидата жобасына импорттауға мүмкіндік берді.
Ортақ пішім
Онтологиялар ортақ ресми тілде болуы тиіс. Іс жүзінде бұл OBO құюының бір бөлігі болып табылатын онтологиялар өзара іс-қимылды барынша арттыру үшін RDF / XML синтаксисін пайдалана отырып, OWL / OWL2 немесе OBO форматындағы элементтерді сипаттауы керек дегенді білдіреді.
Ортогоналдылық
[[File:Screenshot from 2020 05 08 06 52 55. pngядядяд thumb Дауалдар OBO ID-ден OBO Бірыңғай Ресурс Идентификаторларына (URI) картаға түсіру, әр элемент үшін бірегей. Сандық идентификатор ресурстарды сақтау мен дамытуды жақсарту үшін таңдалды. OBO Foundry-ге қатысу үшін онтологиялар ортогональды болуы керек және ол модельдердегі тұжырымдамалар OBO-да бірегей болуы керек, сондықтан әрбір тұжырымдаманың бірыңғай ресурстық идентификаторы (URI) болуы керек. Жаңа онтологиялар басқа жұмыстарда жасалған жұмысты қайта пайдалануы керек.
Версияларды басқару
Онтологиялар өздерінің белгілі бір салаларындағы білімнің жетістіктеріне сәйкес ұғымдар мен сипаттамаларды жетілдіріп, уақыт өте келе дамып келеді. Жаңа нұсқалардың жаңартылуын қамтамасыз ету үшін, бірақ онтологиялардың ескі нұсқаларын пайдаланатын құралдар әлі де жұмыс істейді, OBO әр онтология нұсқасы бірегей идентификаторын, күн немесе нөмірлеу жүйесі форматында және метадеректер базасында алатын нұсқалар жүйесін қолданады.
Қолданылу аясы
Онтологиялардың нақты анықталуы тиіс (олар қамтуға ниетті сала).
Мәтіндік анықтамалар бар
Онтологияларда әр элемент үшін адам оқи алатын мәтіндік анықтамалар болуы тиіс. Бұл дегеніміз, әр элементтің әлфө-цифрлық сәйкестендіруден басқа, олар онтологияда бірегей болып табылатын Аристотельдік логикаға сәйкес логикалық растаулар арқылы табиғи тілде сипатталуы керек.
Стандартталған қатынастар және қатынас онтологиясы (RO)
Онтологиялар қатынастар онтологиясының (RO) элементтері арасындағы қатынастарды пайдалануы тиіс. Бұл әр түрлі онтологиялардың бір-бірімен үздіксіз интеграциялануын қамтамасыз етеді, бұл әсіресе логикалық тұжырымдауға маңызды. Қатынас онтологиясы (RO) - биомедициналық ұғымдардың арасындағы қатынастарды көрсетуге арналған онтология. Ол көптеген OBO Foundry онтологияларында қайта пайдаланылатын "бөлік", "орналасқан" және "алдыңғы" сияқты қатынастарды қатаң сипаттайды.
Құжаттамалық
ОБО онтологиясы мұқият құжатталуы қажет. Жиі бұл GitHub репозиторийлері арқылы әр нақты онтологиялар үшін жасалады (OBO Foundry онтологияларының тізімін қараңыз).
Пайдаланушылардың көптігі
Онтологиялар әр түрлі адамдар үшін пайдалы болуы керек, ал онтологияны әзірлеушілер пайдаланудың дәлелін құжаттандыруы керек. Бұл критерий қайта қарау процесінде маңызды. Пайдалану мысалдары: басқа онтологиялар арқылы терминдерге сілтеме жасау, семантикалық веб-жобаларда пайдалану, аннотацияларда немесе басқа да зерттеу бағдарламаларында пайдалану.
Ынтымақтастыққа дайындық
Онтологиялар басқа OBO Foundry мүшелерімен бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік беретін түрде жасалуы тиіс.
Билік орны
Онтологияда қоғамдастықпен өзара әрекеттесуді аралаушы онтологияға жауапты бір адам болуы тиіс.
Атау беру ережесі
OBO онтологиясы үшін атау конвенциялары негізгі белгілерді онтологияның ішінде (және, мүмкіндігінше, OBO ішінде) анық және бірегей етуге бағытталған. Жазушылар белгілерді және синонимдерді ағылшын тілінде жазуы керек, ал төменгі әріптер мен үлкен әріптер қолданылмауы керек. OBO-да, әр түрлі жүйелерде белгілерге мүмкіндік беретін Wikidata-дан айырмашылығы, көп тілді қолдау механизмі жоқ. OBO-дағы атау жүйесі қазіргі онтологиялардың атау конвенцияларын каталогтауға, сондай-ақ осы конвенцияларға қатысты мәселелерді анықтауға арналған бірқатар зерттеулерге негізделген.
Сақтау
Онтологиялар ғылыми консенсустың өзгеруіне байланысты жаңартылуы тиіс. OBO Foundry ғылыми консенсусты "бір жылдан астам уақыт ішінде тәуелсіз зертханалардың бірнеше басылымдары бірдей қорытындыға келеді және бір уақытта жарияланған келіспейтін пікірлер жоқ немесе шектеулі (<10%) болып табылады" деп анықтайды.