Кіріспе

Мендосино округінің өзені, Калифорния (АҚШ), Мендосино ауылының оңтүстігінде

Тарих

Еуропалықтармен байланысқа дейін Үлкен өзеннің айналасындағы жерлер Метумма немесе Митом Помоға тиесілі болған. Бұл Солтүстік Помоның шағын тайпасы Виллитс маңындағы Кіші көл аңғарының аумағында өмір сүрді және жағалауды Noyo өзенінің оңтүстігінен қазіргі Форт-Брэггке дейін, Наварро өзенінің солтүстігіне дейін, он сегіз шақырым оңтүстікке дейін мәлімдеді. Олардың өзеннің солтүстік жағалауындағы, оның сағасына жақын жерде орналасқан Бульдам деген қонысы болған, бірақ оның нақты орналасқан жері белгісіз және қоныстанған күні туралы әңгімелер қарама-қайшы. Биг-Риверге оның жағалауларын бір кездері алып секвоудтар алып тұрған. Ол 1844 жылы 30 қазанда Альбион мексикалық жер грантының дизайнында Аройо Гранде ретінде көрсетілген. Ағаш өнеркәсібі 1850-ші жылдардан бері бұл аймақта басым болды, ол кезде алғашқы диірмен мендосино қаласы (қазіргі мендосино) деп аталатын жерде салынған болатын. Өзен сағасына қарай шығатын жартасқа салынған диірменде кемелерге дайын ағаштарды тиеу үшін қақпақ орнатылған. Үлкен өзеннің су айдыны солтүстікте Нойо өзенінің су айдындарымен, шығыста Иль және Рус өзендерімен, оңтүстікте Литтл, Альбион және Наварро өзендерімен шектеседі. Өзеннің бастауы Мендосино тау жотасынан басталады, бұл Калифорнияның жағалау жотасының бөлігі, шамамен 2800 фут (865 м) биіктікте, Тынық мұхитынан 30 миль (48 км) ішкі жерде. Су басқышы Монтгомери Крикпен ішінара қоректеніп, Монтгомери Вудс мемлекеттік қорығының биік жерлердегі өзен жағалауындағы мекені мен қызыл ағаштары арқылы ағады. Сол жерден өзен шамамен батысқа қарай Джексон демонстрациялық мемлекеттік орманы арқылы ағады. Өзеннің төменгі бөліктері Мендосино Вудлендс мемлекеттік паркі мен Мендосино Хедлендс мемлекеттік паркіне қарасты Үлкен өзен бірлігі арқылы өтіп, Мендосино қаласынан оңтүстікке қарай Тынық мұхитпен өзен сағасына жетеді. Биг-Ривер сағасы штаттың ең ұзын дамымаған сағасы болып табылады. Мұхиттың тұздылығы өзеннің сағасынан жазында 13 шақырымға дейін, ал қыста 5 шақырымға дейін жетеді. Аталмыш жобаның мақсаты қорғауға қол жеткізбегенмен, 2002 жылы мендосино жер қоры Хоторн ағаш компаниясынан 7334 акр жер учаскесін сатып алған кезде, суағасы қорғауға ие болды. Жер Калифорнияның мемлекеттік парктеріне Мендосино хедлендс мемлекеттік паркі құрамына берілді.

Мекендейтін орта және экология

Үлкен өзеннің суын жауын-шашын құяды, оның 90 пайызы қазан мен сәуір аралығында түседі. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері жағалауда Форт-Брэггте және ішкі аймақта Виллитсте. Биг-Риверде жануарлар дүниесі үшін ылғалды мекенжай және балықтардың көшіп-қонуы мен ұрынуы үшін суық тұщы су мекенжайы бар. Биг-Ривер сағасы маңызды ылғалды мекен-жайлар мен салмондалардың маңызды мекен-жайларын қамтамасыз ету мүмкіндігі бар. Үлкен өзен сағасындағы теңіздің күшті әсері балықтардың әртүрлілігіне байланысты. Тынық мұхит балықтары (Clupea pallasi) сағаға жұмыртқа салады, шыршалы (Cymatogaster aggregata) және шығанақ құбыр балықтары (Syngnathus leptorhynchus) сағаға туады, ал жас ағылшындық (Pleuronectes vetulus) және мыс тас балықтары (Sebastes caurinus) сағаға көшіп келеді. Көптеген теңіз балық түрлері де тамақтану үшін сағаға маусымдық түрде кіреді, мысалы, түнгі смирт (Spirinchus starski), ал жағалаудағы әртүрлі түрлері жыл бойы сағаға кіреді және шығады, соның ішінде кабезон (Scorpaenichthys marmoratus), tidepool sculpin (Oligocottus maculosus) және кельп көкжапырағы (Hexogrammos decagrammus). Калифорниялық алтын бобёр (Castor canadensis subauratus) ХХ ғасырдың аяғы мен ХІХ ғасырдың басында Калифорниялық тері Rush кезінде жойылуына қарамастан, ХХ ғасырдың ортасында Биг Риверге қалпына келтірілді. Үлгісін Дж. Г. Холл Мендосинодан шығысқа қарай 10 миль (16 км) биіктегі Биг өзенінде жинады 200 фут (61 м) (нақты орналасқан жері 39.31148, 123.6396) 1966 жылы Калифорния ғылым академиясының сүтқоректілер коллекциясы үшін. Бобралар тоғандары тұнбаларды жинап, су сапасын жақсарту, жас лосось үшін жаз бойы бассейндермен қамтамасыз ету, құрғақ мезгілде өзендерді толтыратын су деңгейін көтеру, балықтарды қорғайтын су және жағалау тіршілік ету аймағын ұлғайту және жарқын дауыл ағыстарын азайту арқылы лосось тіршілік ету ортасын қалпына келтіруге көмектеседі. Жақында бауырларды балықтарға салудың әсері туралы әдебиеттің толық шолуы бауырлардың жоғалуы қазір қауіп төндірген немесе құрып кету қаупі төнген Калифорниялық салмондарының санының елеулі азаюына тікелей байланысты екенін көрсетеді, оның ішінде құрып кету қаупі бар түрлер туралы заң бойынша санамаланған үш түр: Кохо салмоны (Oncorhynchus kisutch) (құрып кету қаупі бар), стальбасты (Oncorhynchus mykiss) (қауіппен) және Чинук салмоны (Oncorhynchus tshawytscha) (қауіппен). Биг Риверде өмір сүретін басқа жартылай су жануарларына өзен саңырауқұлағы (Lontra canadensis) және норка (Neogale vison) жатады. Ағаштарды жыл сайынғы суды ағызу кезінде құдыққа тасымалдады. Ағаш бүркемелері Каспардағы арақашықтықтағы ағаш кесу зауытына Каспар, Оңтүстік бұрышы және Шығыс темір жолымен 20-шы лагерден (Калифорния штатының 20-шы жолындағы MEN 17.3 шақырымдық посты) тасымалданады. Каспар ағаш компаниясының ағаш алқаптары 1955 жылы Джексонның демонстрациялық мемлекеттік орманы болды. Джексон мемлекеттік орманы су айдынындағы аумақтың шамамен үштен бір бөлігін құрайды, ал Мендосино Редвуд компаниясының, Пионер ресурстарының, Хоторн ағаш компаниясының және Вегер холдингтерінің жері қалған бөлігін құрайды. Солтүстік Калифорния жағалауындағы су айдындарындағыдай, аймақтағы ең маңызды экологиялық проблема - ағаш кесудің әсерінен ерозияның артуы, бұл өзен мен оның қосалқы өзендеріндегі шамадан тыс шөгіндіге әкеледі. Нәтижесінде, Биг-Ривер 2003 жылдан бері Таза су туралы заңның 303 (d) бөлімі бойынша шөгінді және температураның нашарлауы ретінде саналады. Бұталардың тығырықталуы сальмондар үшін көшудің жоғарғы ағысын тежеп отыр. Биг-Ривер су айдынын қазіргі басқарудың мақсаты - сүрек жинаудың жақсартылған әдістері арқылы ағаш жинауды сақтай отырып, салмондалардың тіршілік ету ортасын жақсарту. Қазіргі заманғы ағаш жинау әдістері мен жолдарды үнемі күтіп-ұстау шөгінділердің азаюына әкеліп соқты және су айдынының 55%-ында ағаш жинауды жалғастыруға мүмкіндік берді.