Кіріспе
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Азия және Тынық мұхит теңізі операциялар театры Бірінші дүниежүзілік соғыс Азия құрлығы мен Тынық мұхит аралдарында болған әр түрлі әскери қимылдардан тұрады. Олар: теңіз шайқастары, Тынық мұхит пен Қытайдағы одақтас Германияның отарлық иеліктерін жаулап алу, Ресей Түркістанындағы Ресейге қарсы көтеріліс және Британдық Малайядағы Османдықтар қолдаған көтеріліс. Ең маңызды әскери іс-қимыл Қытайдағы Циндаоның мұқият және жақсы орындалған қоршауы болды, бірақ неміс Жаңа Гвинеясындағы Бита-Пака мен Томада да кішігірім іс-қимылдар болды. Азия мен Тынық мұхиттағы Германия мен Австрия-Мажарстанның басқа да иеліктері қан төгілмей құлады. Теңіз соғысы кең таралған болды; барлық отаршылдық державалардың теңіз эскадрильялары Үнді немесе Тынық мұхиттарында орналасты. Бұл флоттар Германияның басып алған аумақтарына шабуыл жасауды қолдап, Германия Императорлық Әскери-теңіз флотының Шығыс Азия эскадрильясын жою арқылы жұмыс істеді.
Asian and Pacific theatre of World War I consisted of various military engagements that took place on the Asian continent and on Pacific islands. They include naval battles, the Allied conquest of German colonial possessions in the Pacific Ocean and China, an anti Russian rebellion in Russian Turkestan and an Ottoman supported rebellion in British Malaya. The most significant military action was the careful and well executed Siege of Qingdao in China, but smaller actions were also fought at Bita Paka and Toma in German New Guinea. All other German and Austro Hungarian possessions in Asia and the Pacific fell without bloodshed. Naval warfare was common; all of the colonial powers had naval squadrons stationed in the Indian or Pacific Oceans. These fleets operated by supporting the invasions of German held territories and by destroying the East Asia Squadron of the Imperial German Navy.
Қиндао
Циньдао - осы аймақтағы ең маңызды неміс базасы. Оны жақсы жобаланған бекіністі басып алған 3650 неміс әскері 100 қытайлық отаршыл әскері мен австро-венгр сарбаздары мен теңізшілері қолдады. Қорғаушыларды Германия империясының және Австрия-Венгрияның әскери-теңіз флотының аз сандағы кемелері қолдады. Жапондық екінші эскадрильясы 5 ескі линзерден, 12 крейсерден, 24 эсминецтен, 4 канонерлік қайықтан, 13 торпедалық қайықтан, тасымалдаушы кемеден, бірнеше қолдау кемесінен және 26 транспорттан құралған. Олардың ішінде 23000 сарбаз болды. Британдықтар Тхенцзиндегі гарнизонынан 1500 адамнан тұратын екі әскери бөлімді соғысқа жіберді, ал немістер басып алмаған қытайлықтар одақтастардың жағында бірнеше мыңнан астам әскер жіберді. Фортқа қарсы шабуыл 1914 жылдың 31 қазанында басталды. Жапон императорлық әскері 6 қараша күні түнде шабуыл жасады. Келесі күні гарнизон берілді. Соғыста неміс жағында 703 адам қаза тауып, 3600 адам тұтқынға алынды. Бір одақтас қорғалған крейсерді неміс торпедалық қайығы батты, ал жеңіліс сенімді болған кезде немістер мен австро-венгрлер өз эскадрильясын батты.
Тынық мұхит
Тынық мұхит теңізіндегі алғашқы құрлықтық шабуылдардың бірі - 1914 жылы 29-30 тамызда Жаңа Зеландия күштерінің Неміс Самоасына басып кіруі. Самоаны басып алу науқаны 1000-нан астам жаңа зеландиялықтардың австралиялық және француздық теңіз эскадрильясының қолдауымен неміс колониясына қонғаннан кейін қан төгілмей аяқталды. AN&MEF деп те аталатын, 1000 жаяу әскер мен 500 әскери-теңіз резервтері бар, олар Тынық мұхит аймағындағы неміс қауіпін жоюға тағайындалды. Екі апталық жаттығудан кейін олар Пальм аралынан кемемен Рабаулға жөнелді. 1914 жылдың қыркүйегінде австралиялық күштер Германияның Жаңа Гвинеясына шабуыл жасады: 500 австралиялық 300 неміс және жергілікті полиция қызметкерлерімен Бита-Пака шайқасында кездесті; одақтастар жеңіп, немістер Томаға кері шегініп кетті. Австралиялықтар мен британдық әскери кемелері неміс және олардың отарлаушы субъектілерін қоршап алды, бұл неміс губернаторы Эдуард Хабердің бүкіл колонияны тапсыруымен аяқталды. Хабердің капитуляция бұйрығына қарамастан, Жаңа Гвинеядағы оқшауланған неміс бөлімшелерінің әртүрлілігі Томаның құлауынан кейін қарсы тұруды жалғастырды. Бұл шағын неміс күштері, әдетте, австралиялық бөлімшелерге тап болған кезде қан төгілмей берілді. 1914 жылдың 11 қазанында неміс қарулы яхтасы Комет және оның 57 экипажы олардың кемесі күтпеген жерден алынып, Таласеаға отырғызылғаннан кейін берілді. 1914 жылдың желтоқсан айында Ангорум маңында неміс офицері одақтастардың басқыншылығына отыз жергілікті полициямен қарсылық көрсетуге тырысты, бірақ оның күштері австралиялық барлаушы топқа атқаннан кейін оны тастап кетті, содан кейін ол тұтқындалды. Фолкленд аралдарында болған ұрыстан аман қалған жалғыз неміс кемелерінің бірі - жеңіл крейсер және көмекші "Сейдлиц". Сейдлиц бейтарап Аргентинаға тұтқындалғанға дейін Атлантикаға қашып кетті, ал Дрезден бұрылып, Тынық мұхитқа қайтып келді. 1915 жылы наурыз айында оның қозғалтқыштары бұзыла бастағанға дейін, "Дрезден" коммерциялық рейдкер ретінде әрекет етуге тырысты. Жөндеуге мүмкіндіксіз неміс жеңіл крейсері Мас-а-Тьерра аралында бейтарап Чили суларына қарай жүзіп кетті, онда оны британдық әскери-теңіз күштері қоршап алды. Қысқа шайқастан кейін оның төрт экипажы қаза тапты, Дрезден суға батуға мәжбүр болды және оның экипажы Чили билігімен тұтқындалды.
SMS Emden Үнді мұхитында
"Эмден" кемесі Тынық мұхит арқылы кері шегінуді бастаған кезде, адмирал граф Максимилиан фон Шпее қалдырған. Кеме Пенанг шайқасында жеңіске жетті, онда немістер ресейлік крейсерді және француздық эсминецін батты. Сонымен қатар, ол одақтастардың сауда кемелерін қинады және олардың отыздан астамын жойды. Ол Үндістанның Мадрас қаласын бомбалап, британдық мұнай танкілеріне зақым келтіріп, одақтас сауда кемесін батты. Шабуыл қалада кең тараған үрей туғызды және мыңдаған адам жағалаудан қашып кетті, өйткені немістер бүкіл Үндістанға басып кіруді бастаған шығар деп қорқып қалды. Саудагерлік рейдкер ретінде өте табысты мансабынан кейін, Эмден Кокос шайқасында қатысып, неміс кемесін жойды. Хеллмут фон Мюке командалық жасағындағы теңізшілер тобы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия империясының одақтасы болған Осман империясының бөлігі болған Арабия түбегіне қарай қашып құтылуға қол жеткізді.
SMS Seeadler кемесі
, Феликс фон Лакнердің қолбасшылығындағы көмекші крейсерлік желге қарсы және саудалық рейдкер Атлант және Тынық мұхиттарда одақтас кемелерге сәтті шабуыл жасады. Ол 16 кеме басып алып, олардың көпшілігін батты. 1917 жылдың тамызында Сиэдлер француз полинезиясындағы Мопелия аралында құлаған, сондықтан немістер аралда шағын колония құрды, онда олар және бірнеше одақтас тұтқындар болды, олардың көпшілігі американдықтар болды. Ақырында, аштық шұғыл мәселе болып көрінген кезде, Лакнер мен оның командасы тұтқындарды адам тұрмайтын аралда қалдырып, құтқарылды, және Фиджиге құтқару қайығына отырды. 5 қыркүйекте Лакнер француздық "Лютес" атты шхунаны тұтқынға алып, оны "Фортуна" деп атады. Содан кейін олар Пасха аралына қарай бет алды, ал олардың кемесі тағы да рифке соғылып, күйреді. Кейіннен 1917 жылы 5 қазанда немістер Чилидің тұтқындарына түседі. Барлық круиз кезінде бір адам ғана апаттан қаза тапты.
Гуамда "СМС Корморан" кемесінің батуы
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың Тынық мұхитында неміспен кем дегенде бір қақтығысы болды. 1917 жылы 7 сәуірде Гуамдағы Апра портында "Supply" көмекші крейсерінің тұтқындауына жол бермеу үшін батылды. Америкалықтар соғыс кезінде бірінші рет немістерге оқ атқанда, олар кемені батырыуға тырысты. Ақырында немістер "Корморанды" тоғыз адамынан айырылып, суға батырып жіберді.
Ресей
1916 жылдың маусым айында патша Николай II 19 жастан 43 жасқа дейінгі Орта Азия еркектерін жалғасып жатқан Брусилов шабуылдарын қолдау үшін еңбек батальондарына шақыру туралы жоба қабылдады. Нәтижесінде 3 шілдеде Ресей Түркістанның мұсылман тұрғындары арасында Ресей билігіне қарсы көтеріліс болды. Ресей 1917 жылы ақпанда аяқталған көтерілісті басу үшін Шығыс майданнан бірнеше мың сарбазын аударуға мәжбүр болды. Көтерілісшілерді басып-жану жергілікті халыққа қарсы жалпы қырғынмен сипатталды. Мұнан кейін тірі қалған қырғыздар мен қазақтар Ресей Түркістанынан Қытайға қарай қуылды; босқындардың көбі Тянь-Шань тауларын кесіп өтуге тырысқанда жолда қайтыс болды. Көтеріліс нәтижесінде қырғыз халқының 100 000-270 000-ға жуығы қаза тапты.
Қытай
Германия үкіметі Қытайдағы Жан Сюньнің монархистік төңкерісінің артында Дуаң Кируидің соғыс жақтасы фракциясының одақтастарды қолдауына жол бермеу үшін тұрғаны үшін айыпталды. 1917 жылы шілдеде төңкеріс сәтсіз аяқталғаннан кейін Дуан бұл оқиғаны Германияға соғыс жариялауға сылтау ретінде қолданды. Германия мен Австрия-Мажарстанның Тенцин мен Ханкоудағы концессиялары басып алынып, олардың азаматтары тұтқындалды. Қытай сонымен қатар одақтастарға батыс майданда негізінен жауынгерлік емес және көмекші рөлдер үшін азаматтық жұмысшыларды жеткізді.
Сиам
1917 жылы 22 шілдеде Сиам Германия мен Австрия-Мажарстанға соғыс жариялады. Сиам порттарында тоқтаған 12 неміс кемесі дереу тұтқындалды. Екіпаждар мен басқа да Орталық держава азаматтары тұтқындалып, Үндістанға ағылшын Үндістанының азаматтық лагерьлерінде өз азаматтарына қосылуға жіберілді. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы отаршылдық кезеңінде тәуелсіздігін сақтаған жалғыз мемлекет болғандықтан, Сиам осы аймақтағы жалғыз мемлекет болды. Сиамдықтар мен вьетнамдықтар да соғысқа қатысқан Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жалғыз екі мемлекет болды. Сиам Еуропаға әскер жіберді және Париж бейбітшілік конференциясына қатысып, Ұлттар Лигасының құрылтайшы мүшесі болды. Жалпы алғанда, оның халықаралық мәртебесін арттыру және олардың әскерін және қазіргі заманғы соғысты түсінуін жаңғырту.