Кіріспе

Винковци – Славониядағы қала, Шығыс Хорватиядағы Вуковар-Сырмия округінің құрамында. 2021 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 28 111 адамды құрайды, ал жалпы саны 30 842 адамға жетеді. Винковциде табылған Вючедол мәдениетінің іздері б.з.д. 3000–2500 жылдарға жатады, соның ішінде б.з.д. 2600 жылға датирленген керамика фрагменті бар, онда көктемнің бірінші күнінің кешкі сағатында басталатын астрономиялық күнтізбенің суреті бейнеленген – бұл Еуропада табылған алғашқы мындай күнтіз. Адриан императоры тұсында қала муниципалитет (римдік қала атауы) мәртебесін алды, ал Каракалла императоры тұсында Colonia Aurelia Cibalae атағын иеленді. Рим императорлары Валентиниан I және Валенс осы қалада дүниеге келген. Римдіктердің термольдық ваннасы жер астында сақталған, қазіргі Винковцидің орталығына жақын жерде тағы бірнеше римдік ғимараттар орналасқан. IV ғасырда Константин I мен Лициний армиялары арасындағы Кибала шайқасы осы маңда өтті. 2012 жылы Винковци қазынасы табылған. Орта ғасырларда Винковци Биело Брдо мәдениетінің орталықтарының бірі болды. Винковци қалалық мұражайы қала мен оның айналасындағы он үш ортағасырлық археологиялық ескерткіштерді зерттейді. 1526 жылдан 1687 жылға дейін қала Осман империясының құрамында болды, әкімшілік жағынан Сирем санджағында (орталығы Будин Эялетіндегі Сремска Митровица қаласы) орналасқан. 1687 жылы қала Габсбург империясының бақылауына өтті, бұл 1699 жылғы Карловиц шартымен расталды. 1918 жылға дейін Винковци (1850 жылға дейін Винковче деп аталған) Австрия монархиясының құрамында болды (1867 жылғы келісімнен кейін Хорватия-Славония Корольдігі), Славон әскери шекарасында, Бродер Гренц пехоталық полкінің басқаруында (No. VII), 1881 жылға дейін. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Винковци Хорватия-Славония Корольдігінің Сырмия округінің орталық қаласы болды. Зион – қазіргі Хорватия аумағындағы алғашқы сионистік ұйым, ол Винковциде құрылды. 1939 жылы Польшаға жасалған неміс-кеңес басқындығынан кейін, Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы, Польшадан қашқан адамдардың басты жолдары Винковци арқылы Триестке, содан кейін Польшаның одақтас Франциясына бағытталды, онда Польша армиясы Германияға қарсы күресті жалғастыру үшін қайта құрылды. 1941-1945 жылдары Винковци Хорватияның тәуелсіз мемлекетінің құрамында болды, оның билігі 1941-1942 жылдары Хорватиядағы ең ірі және беделді синагогтардың бірі болған Винковци синагогын қиратты. 1944 жылдың 17 сәуірінен бастап қала одақтастардың бомбалауына ұшырады, себебі оның көлік саласындағы маңызды орны бар еді. Қала мен оның айналасы 1991-1995 жылдардағы Хорватияның тәуелсіздік соғысынан ауыр зардап шекті. Қала Хорватия күштері мен Шығыс Славония, Баранья және Батыс Сырмияның сепаратист сербтері арасындағы майданға жақын болды, бірақ ол Вуковар қаласының тағдырына тап болмады, ол атақты Вуковар шайқасында қоршауға алынған. Қаланың шығыс бөліктері артиллериялық оқтардан көп зақым көрді, ал жақын маңдағы Серич ауылы толығымен қирады. Қала орталығындағы ең ірі бұзушылықтар – өртеніп кеткен қалалық кітапхана, қалалық сот, католик және православие шіркеулері (әл-Евсевий және Полион шіркеулері, сондай-ақ Пятидесятница шіркеуі), екі аурухана, қалалық театр, екі кинотеатр және көптеген кәсіпорындар мен фабрикалар. Пятидесятница шіркеуі жергілікті хорват күштерімен серб сепаратистерінің жергілікті католик пасторлық үйіне салған зардабына жауап ретінде жарылғыш заттармен жарылды. 1995-1996 жылдың желтоқсанында Винковци теміржол станциясы АҚШ армиясының 1-ші бронетанкті дивизиясының Жұпаняға, Боснияға өту үшін Сава өзенін кесіп өтуге арналған теміржол түсіру базасы ретінде қызмет етті. Хорватия армиясы өз броньды механикаландырылған күзет бригадасының штабын Винковци казармасында орналастырды. Қазіргі бригада 2007 жылы құрылды, оған екі бұрынғы гвардиялық бригада (3-ші және 5-ші) және тәуелсіздік соғысы кезінде 1990 жылдары құрылған бірнеше басқа бөлімшелер кірді.

География

Винковци Славония аймағының шығыс бөлігінде, Вуковардан оңтүстік-батысқа қарай, Жупаньядан солтүстікке және Осиектен оңтүстікке қарай орналасқан. Қала Босут өзені жағасындағы жазықта, шамамен [биктік көрсетілмеген] биіктікте жатыр және қоңыржай континенттік климатқа ие. Винковци Сырмияның кіші аймағының солтүстік-батыс жиегінде де орналасқан. Жақын маңдағы ауылдар мен іргелес муниципалитеттерге Иванково, Ярмина, Маркушица, Нуштар, Привлака және Стари Янковцы кіреді.

Экономика және көлік

Оның экономикасы негізінен сауда, көлік, азық-түлік және металл өңдеуге негізделген. Өнеркәсіп салаларына азық-түлік, құрылыс материалдары, ағаш және ағаш өңдеу, металл өңдеу, былғары және тоқыма өндірісі жатады. Айналасындағы егістік жерлерге байланысты егін шаруашылығы мен мал өсіру де маңызды, ал қалада Егін сапасын жақсарту орталығы орналасқан. Винковци сонымен қатар D55 (Жупаня–Винковци–Вуковар), D46 (Дяково–Винковци–Сербия шекарасы), D518 (Осиек–Винковци) және бірнеше облыстық жолдардың тоғысқан жері болып табылады, осы арқылы Подравина және Посавина жолдарының, соның ішінде тас жолдардың (A3 және A5) шығысқа қарайғы байланысын қамтамасыз етеді. Винковци теміржол станциясы – Босния және Герцеговинадан Венгрияға, ал астана Загребтен Белградқа қарай бағытталған теміржолдардың шығыс Хорватиядағы маңызды торабы. Хорватиядағы Загребтен кейінгі екінші ірі теміржол торабы Винковцидегі транзиттің маңыздылығын көрсетеді. Босут өзені кеме жүзуге жарамды су жолы емес.

Азшылық кеңестері мен өкілдері

Тікелей сайланған азшылық кеңестері мен өкілдері жергілікті немесе аймақтық билік органдарымен кеңес беруге міндетті, олардың құзырында азшылықтардың құқықтары мен мүдделерін қорғау, қоғамдық өмірге интеграциялануы және жергілікті істерді басқаруға қатысуы іске асырылады. 2023 жылғы Хорватиядағы ұлттық азшылықтар кеңестері мен өкілдерінің сайлауында Хорватия сербтері Виньковци қаласының 15 мүшелі азшылық кеңесін сайлау үшін заң талаптарын орындады, ал Хорватия мажарлары өз жеке өкілдерін сайлады, ал рома өкілі кандидаттардың жетіспеуіне байланысты сайланбады.

Мәдениет

Қала өте бай мәдени және тарихи мұраға ие, ең қызықты жері – 1100 жылдан бері Мераядағы романға дейінгі шіркеу, онда корольдер Коломан мен Ладисластың гербтері бейнеленген. Бұл Хорватиядағы ең маңызды ортағасырлық мәдени ескерткіштердің бірі. Жақында ғимараттан ескі ағаш арқалықтары алынып, орнына жаңа, заманауи кірпіштен тұрғызылған жоғарғы бөлігі мен шатыры қосылды. Жыл сайынғы ең танымал шара, Славониядағы ең ірі шаралардың бірі – "Винковцы күздері" немесе Vinkovačke jeseni халық музыкасы фестивалі. Фестиваль барысында фольклорлық қойылымдар ұйымдастырылады және Славонияның халықтық салт-дәстүрлері көрсетіледі. Онда көптеген ерекше халық музыкасы орындалады, әдемі дәстүрлі киімдер таныстырылады, сұлулық конкурсы, кулен (түтінделген бұрышталған шұжық), слива брендиі және басқа да дәстүрлі азық-түлік өндірушілерінің жарыстары өткізіледі, әсіресе, әсем жабылу шеруі ерекше көзге түседі. Винковцидегі Йосип Руньянин атындағы музыка мектебі Хорватияның ұлттық әнұранының авторы – композитордың құрметіне аталған ("Lijepa naša domovino"). Винковци гимназиясы 18 ғасырда қалада тұрған славян жазушысы Матия Антун Релькковичтің есімімен аталады. "Ориент экспресіндегі кісі өлтіру" романында Агата Кристи Винковциді (кітапта Винковчи деп жазылған) және оның теміржол станциясын, Ориент экспресінің бұзылатын орны ретінде көрсеткен.

Спорт

Жергілікті футбол клубы Винковчи қаласының латынша атын – "Сибалия" деп әлі де сақтап жүр.