Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Славонски Брод, көбінесе қысқаша Брод деп аталады, Босния және Герцеговина шекарасына жақын, Хорватияның шығысындағы қала. Славония және Посавина тарихи аймақтарының маңызды қалаларының бірі ретінде, Славонски Брод 2011 жылғы халық санауы бойынша 59 141 тұрғыны бар елдегі 7-ші ірі қала болып табылады. Бұл Брод-Посавина облысының орталығы және Сава өзеніндегі маңызды өзен порты.
Slavonski Brod , commonly shortened to simply Brod, is a city in eastern Croatia, near the border with Bosnia and Herzegovina. Being one of the principal cities in the historical regions of Slavonia and Posavina, Slavonski Brod is the 7th largest city in the country, with a population of 59,141 at the 2011 census. It is the centre of Brod Posavina County and a major river port on the Sava river.
Аттар
Қазіргі хорват тілінде "brod" сөзі "кеме" деген мағынаны білдірсе де, қаланың атауы ежелгі "суды кесіп өту", "өткел" мағынасын сақтайды. Тарихи түрде қолданылған атаулардың арасында: Рим империясы кезеңінде Марсония, неміс тілді австриялық кезеңде Брод (Славонияда), 1934 жылдан бастап Брод на Сави. "Марсония" есімі, болжам бойынша, прото-үнді-еуропа тіліндегі *mory (батпақ) сөзінен шыққан, сондай-ақ осы түбірге жақын жердегі "Мурса" және "Маринияна" сияқты топонимдерде де кездеседі. Сенімсіз дереккөз: күні=2017 жылдың тамызы.
Although brod means 'ship' in modern Croatian, the city's name bears witness to an older meaning 'water crossing', 'ford'. Among the names historically in use: Marsonia in the Roman Empire, Brood (in Slawonien) in the German speaking Austrian period, Brod na Savi after 1934. The ancient name "Marsonia" probably comes from the Proto Indo European word *mory (marsh), and the same root is seen in the nearby toponyms such as "Mursa" and "Mariniana". Unreliable source: date=August 2017
География
Қала Загребтен оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан және Босния мен Герцеговинадағы Сава өзені арқылы Босански Бродқа қарай стратегиялық маңызды өткелде дамыған. Босниядағы қала 2009 жылға дейін Босански Брод деп аталды. Славонски Брод – автомобиль жолының Посавина бөлігіндегі маңызды түйіскен нүкте және теміржол торабы, себебі ол Загреб–Липовац–Белград (E70, A3) және Загреб–Винковци–Белград теміржолын байланыстыратын трассада орналасқан. Сава өзеніндегі "Брод" кеме порты салынып жатыр. Сонымен қатар, Пан-Еуропалық дәліз Vc-де жаңа заманауи автомобиль жолы салынуда, ол Солтүстік Еуропа мен Венгрияны Хорватиямен (Славония аймағы арқылы) және Босния мен Герцеговинаны Хорватиямен (Дальмация жағалауы арқылы) байланыстырады. Бұл трассаның жобаланған бағыты қала орталығынан шамамен бір қашықтықта жатыр. Бұл маршрут аяқталғаннан кейін Славонски Брод қаласының аймағы Еуропаның осы бөлігінде батыс-шығыс және солтүстік-оңтүстік бағыттарын байланыстыратын маңызды автомобиль жолдарының түйіскен жеріне айналады.
The city is located southeast of Zagreb and at an elevation of It developed at the strategically important crossing over the Sava river toward Bosanski Brod in Bosnia and Herzegovina. The Bosnian city was called Bosanski Brod until 2009. Slavonski Brod is an important intersection of the Posavina part of the highway and a railway junction, since it is located on the highway linking Zagreb–Lipovac–Belgrade (E70, A3) and the Zagreb–Vinkovci–Belgrade railway. The ship port "Brod" on the Sava river is under construction. There is also a new modern highway under construction, on the Pan European Corridor Vc, which will connect Northern Europe and Hungary with Croatia (through the region of Slavonia), and Bosnia and Herzegovina with Croatia (through the coastal region of Dalmatia). The alignment of this highway is approximately at a distance from the center of the town. With the completion of this route, the area of the town Slavonski Brod will become one of the major highway intersections in this part of Europe connecting directions west–east and north–south.
Демография
Славонски Брод – Хорватияның Загреб, Сплит, Риека, Осиек және Задар қалаларынан кейінгі алтыншы ірі қаласы. Брод – Босниядағы Брод, Сибинь, Буковье, Бродский Ступник, Подкравлье, Горня Врба және Клакарды қоса алғанда, 110 000-нан астам тұрғыны бар құрылыс аймағының орталығы. Славонски Бродтың әкімшілік аймағына келесі елді мекендер кіреді: 1691 жылға дейін, ол 1699 жылы Карловиц шартымен расталған Австрия империясына өткізілді. 1918 жылға дейін Брод (1850 жылға дейін Брод деп аталған) Австрия монархиясында (1867 жылғы келісімнен кейін Хорватия Корольдігі Славония) Славон әскери шекарасында, 1881 жылға дейін Брод Гренц пехоталық полкінің N°VII басқаруында болды. Вуковацтың шығысында үлкен Ваuban типіндегі бекініс салынды. Қорғаныс міндеттерімен қатар, қалада қолөнер мен сауда дамыды. Білім мен мәдениетке францискандар үлкен ықпал етті. 20-ғасыр қаланың қарқынды экономикалық өсу кезеңі болды, ал 1920-шы жылдар "Бродтың алтын ғасыры" деп аталды. Қаланың қазіргі атауы 1934 жылы Брод на Савиден өзгертілді. 1941-1945 жылдары қала Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің құрамына кірді. 1944 және 1945 жылдары одақтастар қаланы ауыр бомбалады. Бомбалау салдарынан Славонски Бродтағы ғимараттардың 80%-ы зақымданды. Бомбалау нәтижесінде Славонски Брод пен Босански Бродта 897 азамат, 244 әскери қызметкер қаза тапты, 208 азамат және 28 әскери қызметкер жараланды. 1990 жылы демократиялық реформалар Хорватия Коммунистер лигасынан басқа саяси партиялар құруға рұқсат берді. Славонски Бродта алғаш құрылған партиялар Хорват Демократиялық Одағы және Хорват Демократиялық Партиясы болды.
Slavonski Brod is the sixth largest city in Croatia, after Zagreb, Split, Rijeka, Osijek and Zadar. Brod is the center of a built up area of more than 110,000 inhabitants including Brod in Bosnia, Sibinj, Bukovlje, Brodski Stupnik, Podcrkavlje, Gornja Vrba and Klakar. The following settlements comprise the administrative area of Slavonski Brod: until 1691, when it was ceded to the Empire of Austria, as confirmed by the Treaty of Karlowitz in 1699. Until 1918, Brod (named Brood before 1850) remained in the Austrian monarchy (Kingdom of Croatia Slavonia after the compromise of 1867), in the Slavonian Military Frontier, under the administration of the Brooder Grenz Infanterie Regiment N°VII until 1881. A huge Vauban type fortress was built east of Vukovac. Alongside its defence role the city saw steady development of crafts and commerce. The education and culture were strongly dominated by the Franciscans. The 20th century was a period of strong economic growth of the city, with the 1920s being called "the Golden Age of Brod". The city's current name dates from 1934 when it was changed from Brod na Savi. From 1941 to 1945 the city was part of the Independent State of Croatia. The town was heavily bombed by the Allies in 1944 and 1945. The bombing resulted in damage to 80% of the buildings in Slavonski Brod. The bombing resulted in 897 civilian deaths, 244 military deaths, 208 wounded civilians, and 28 military wounded in Slavonski Brod and Bosanski Brod. In 1990 democratic reforms legalised the formation of political parties other than the League of Communists of Croatia. In Slavonski Brod, the first parties formed were the Croatian Democratic Union and the Croatian Democratic Party.
Югославия соғыстары кезінде
Югослав соғыстары кезінде 1992 жылдың сәуір және қазан айлары аралығында "Корридор-92" операциясы барысында Босниялық Посавина шекарасы ар жағынан босниялық серб әскерлерінің қатты бомбалауына ұшырады. Қалаға барлығы 11 651 артиллериялық снаряд және он төрт 9К52 Луна М ракетасы атылды, сондай-ақ 130 бомбадан әуеден тасталды. Осының салдарынан 116 бейбіт тұрғын, оның ішінде 27 бала қаза тапты.
During the Yugoslav wars, Slavonski Brod came under heavy bombardment from Bosnian Serb forces, positioned across the border in Bosanska Posavina, between April and October 1992, during Operation Corridor 92. A total of 11,651 artillery shells and fourteen 9K52 Luna M rockets were fired against the city, and 130 bombs were dropped from the air, resulting in the deaths of 116 civilians, including 27 children.
Азшылық кеңестері
Тікелей сайланған азшылық кеңестері мен өкілдері жергілікті немесе аймақтық билік органдарымен кеңес беруге міндетті, олардың қызметі азшылықтардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға, қоғамдық өмірге интеграциялануына және жергілікті істерді басқаруға қатысуына бағытталған. 2023 жылғы Хорватиядағы ұлттық азшылықтар кеңестері мен өкілдерінің сайлауында Хорватиядағы рома және сербтер Славонски Брод қаласының 15 мүшеден тұратын азшылық кеңестерін сайлау үшін қажетті заң талаптарын орындады, ал Хорватиядағы босниялықтар жеке өкіл сайлады.
Directly elected minority councils and representatives are tasked with consulting tasks for the local or regional authorities in which they are advocating for minority rights and interests, integration into public life and participation in the management of local affairs. At the 2023 Croatian national minorities councils and representatives elections Roma and Serbs of Croatia fulfilled legal requirements to elect 15 members minority councils of the City of Slavonski Brod while Bosniaks of Croatia elected individual representative.
Экономика
Қаланың экономикасы егіншілікке, жүзім шаруашылығына, жеміс өсіруге, металл өңдеуге, ағаш өңдеуге (жинақталған жиһаз ағашы, паркет), тоқыма өнеркәсібіне (дайын киім), былғары өнімдеріне, азық-түлік өндірісіне (сыра зауыттары), құрылыс материалдарына (әктас) және баспа өнеркәсібіне негізделген. Славонски-Бродта Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ең ірі металлургия компанияларының бірі – Djuro Djakovic консорциумы орналасқан. Консорциум негізінен экспортқа бағытталған, түрлі-түрлі өнімдерді шығаратын бірнеше зауыттан тұрады. Олар: локомотивтер, трамвайлар, вагондар, көпірлер, өнеркәсіптік объектілер, ядролық реакторлар, автокөлік бөліктері, қаруланған көлік құралдары, бронетранспорттық техника, оның ішінде танктер және миналық соғыс машиналары, ауыл шаруашылығы техникасы және тағы да басқалар. Қызмет көрсету саласы, әсіресе туризм, қарқынды дамып келеді. Қаланың маңызды мәдени мұраларына қамал және бай кітапханасы бар францискандық монастырь жатады.
The city's economy is based on farming, viticulture, fruit growing, metal processing, timber (furniture wood, parquetry), textiles (ready made), leather, foodstuffs (brewery), building material (lime), and printing industries. Slavonski Brod is also home to some of the most important metal companies in Southeastern Europe, the Djuro Djakovic consortium, consisting of a number of factories producing very diverse products, mainly for export. The consortium is capable of producing: locomotives, tramways, wagons, bridges, industrial plants, nuclear reactors, car parts, heavily armed vehicles, armoured fighting vehicles, including main battle tanks and mine warfare vehicles, agricultural machinery, etc. Service industries are becoming rapidly important, especially tourism. The city has an important cultural heritage, including a fortress and a Franciscan monastery with a rich library.
Мәдени мұра
Барокко дәуіріндегі Брод бекінісі Австро-Венгрия империясы тұсында Сава өзенінің қарсы жағасында орналасқан Осман империясына қарсы тұру үшін салынған. Ол 17 және 18 ғасырлардағы бекініс салудағы ең көрнекті еуропалық сарапшылардың бірі Вобанның есімімен аталатын стильде салынған. Бұл Еуропадағы ең жақсы сақталған бекіністердің бірі және бұрынғы Австро-Венгрия әскери шебіндегі ең ірі бекіністердің бірі. Оның монументалдығымен, ол Диоклетиан сарайының (Сплитте) құрлықтағы кері бейнесі іспеттес. Қаладағы францискандық монастырь 18 ғасырда салынған, ол да барокко стилінде, ерекше архитектуралық шешімдермен, әсіресе шіркеу ауласы мен монастырь шіркеуінің ішкі безендірілісімен, әдемі алтары мен суреттерімен ерекшеленеді. 1720 жылы мұнда философия факультеті ашылды. Қаладағы ең маңызды жылдық мәдени оқиға – сәуір және мамыр айларында өтетін жазушы Ивана Брлич Мажураничтің ертегілеріне арналған балалар фестивалі. Жыл сайынғы «Бродское коло» фестивалі маусымның ортасында ұлттық фольклорды көрсетеді, ал мамыр айында патриоттық халық әндері фестивалі өтеді. «Сава» суретшілер орталығы акварель салу дәстүрін сақтайды. Славонски Бродтың танымал орындарының бірі – қаланың орталық алаңы, Хорватиядағы ең үлкен алаңдардың бірі – Ивана Брлич Мажуранич алаңы, ол танымал балалар жазушысының құрметіне аталған, оның үйі осы алаңда орналасқан. Алаңда көптеген мәдени шаралар өтеді және Сава өзенінің әдемі көрінісін тамашалауға болады. Галереялар, кітап дүкендері, кафелер, түнгі клубтар мен дүкендер алаңды ойын-сауық орталығына айналдырады. Алаңға жақын, қала тұрғындары «Кей» деп атайтын Сава өзенінің жағасындағы романтикалық серуендеу жолы да бар. Екінші дүниежүзілік соғыста қираған Славонски Брод синагогасы Хорватиядағы ең ірі және беделді синагогалардың бірі болған. Славонски Бродта епископ Иосип Штадлер мен Хорватияның бірінші президенті Франьо Туджманға қойылған ескерткіштер бар. Агата Кристидің «Ориент экспресіндегі кісі өлтіру» романында Славонски Брод пен оның теміржол станциясы, «Ориент экспресі» пойзының бұзылған жері ретінде көрсетілген.
The Brod Fortress from the Baroque period, was constructed during the Austro Hungarian Empire to serve as a stronghold against the Ottoman Empire, which was situated on the other bank of the Sava river. It is in the Vauban style, named after one of the best European experts in the building of fortifications in 17th and 18th centuries. It is one of Europe's best preserved fortresses, and also one of the biggest on the former Austro Hungarian Military Frontier. In a way, it is the continental obverse of Diocletian's Palace in Split, by its monumentality. The city's Franciscan monastery dates from the 18th century, and is also Baroque in style, with exceptional architecture, especially of the church yard, and monastery church interior, with its beautiful altar and paintings. In 1720, a faculty of philosophy was opened here. The most important annual cultural event in the town is the children's festival 'In the World of the Fairy Tales of Writer Ivana Brlić Mažuranić', in April and May. The Brodsko kolo, an annual show of original folklore, is held in mid June, while the Festival of Patriotic Folk Songs takes place in May. The artistic 'Sava' colony cherishes the tradition of watercolour painting. One of the attractions of Slavonski Brod is a beautiful central town square, one of the two or three biggest in all of Croatia, Ivana Brlić Mažuranić square, named after a popular children's writer, whose house is on the square. This square is also home to numerous cultural events and has a perfect view of the beautiful Sava river. The square is also dotted with galleries, book stores, cafes, night clubs, and shops, making it a center for entertainment. Close to the square, another attraction is the romantic promenade next to the Sava river 'Kej' as it is called by citizens of town. Slavonski Brod Synagogue, destroyed during World War II, was among the largest and most prestigious synagogues in Croatia. Slavonski Brod is home to monuments to bishop Josip Stadler and Croatia's first president Franjo Tuđman. Slavonski Brod and its rail station are featured in Agatha Christie's Murder on the Orient Express as the place near which the Orient Express train breaks down.
Білім
Славонски Брод қаласында мектепке дейінгі, бастауыш, орта және жоғары білім беру мекемелері өте жақсы дамыған. Қалада Славонски Брод университеті мен Бастауыш мектеп мұғалімдерін даярлау колледжі де орналасқан. Жақын арада тағы бірнеше факультет ашылатыны күтілуде. 2006 жылдың қазан айында бірнеше факультеттермен бірге жоғары білім беретін колледж құрылды.
Slavonski Brod has very well developed educational institutions in pre school, primary, secondary and higher education. The city also hosts the University of Slavonski Brod, and the Primary School Teacher Training College. Some other faculties are expected to be opened soon. In October 2006. an associate degree college has been founded with several other faculties.
Көлік
Славонски Брод М104 теміржол дәлізінде орналасқан теміржол станциясына ие, ол қаладан өтетін халықаралық бағыттардағы барлық пойздар үшін аялдама қызметін атқарады (мысалы, Винковци – Вилах немесе Загреб – Белград), сондай-ақ, Загреб қаласы мен Винковци/(Сербиямен мемлекеттік шекарасы – Товарник) арасында жүретін көптеген ішкі, жергілікті және тоқтау орны шектеулі қызметтермен тікелей байланыстырылған. Әртүрлі компаниялардың тұрақты автобус бағдарлары арқылы Славонски Брод автовокзалы Славониядағы айналасындағы ауылдармен, муниципалитеттермен және қалалармен, мысалы: Джаково, Пожега және Нова Градишка, сондай-ақ Хорватиядағы барлық ірі қалалармен: Пула, Риека, Умаг, Пореч, Ровинь, Осиек, Загреб, Карловац, Задар, Сплит, Шибеник және т.б. жақсы байланысқан. Халықаралық бағдарлардан Германия және Швейцария бағытына тұрақты рейстер бар.
Slavonski Brod has a train station on M104 railway corridor it serves as a stop for all trains on international routes which passes through the town (such as Vinkovci Villach or Zagreb Belgrade), also being directly connected by a large number of domestic local and limited stop services running between the capital city of Zagreb and Vinkovci/(Tovarnik, state border with Serbia). By regular bus lines from various companies, Slavonski Brod bus station is well connected with the surrounding villages, municipalities and cities in Slavonia, such as: Đakovo, Požega and Nova Gradiška, as well as with all major cities throughout Croatia: Pula, Rijeka, Umag, Poreč, Rovinj, Osijek, Zagreb, Karlovac, Zadar, Split, Šibenik, etc. From the international lines there are regular departures in the direction of Germany and Switzerland.
Қоршаған орта
Қаланың жанында қызықты аң ауру орындары (Мигаловци), балық шаруашылықтары (Желас Полье) және көл (Петня) орналасқан. Жағымды жеміс бақтары мен жүзімдіктер, Дилж тауы (немесе "Дилж Гора") және жүзуге қолайлы жағдайлар бар.
In the immediate surroundings of the town there are interesting hunting grounds (Migalovci), fishponds (Jelas Polje), and a lake (Petnja). There are pleasant orchards and vineyards, Dilj mountain (or 'Dilj Gora'), and swimming opportunities.
Климат
Славонски-Бродтың климаты жаз айларындағы жылы және ылғалды континенттік климат (Кёппен климат жіктелімі Dfb).
Slavonski Brod has a warm summer humid continental climate (Köppen climate classification Dfb).