Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс физигі (1864–1928)
German physicist (1864–1928)
Вильгельм Карл Вернер Отто Фриц Франц Вьен (; 13 қаңтар 1864 – 30 тамыз 1928) – неміс физигі, 1893 жылы жылу және электромагнетизм туралы теорияларды қолданып, Вьеннің ығысу заңын шығарды, ол кез келген температурадағы қара дененің сәуле шығаруын белгілі бір температурадағы сәуле шығарудан есептейді. Ол сонымен қатар фотон газы шегінде дұрыс болатын қара дене сәулеленуінің формуласын жасады. Оның дәлелдері адиабатикалық инварианттылық тұжырымына негізделген және кванттық механиканың қалыптасуына зор үлес қосты. Вьен 1911 жылы жылу сәулеленуін зерттегені үшін Нобель сыйлығын алды. Ол Вена көпірін ойлап тапқан Макс Вьеннің туысы болды.
Wilhelm Carl Werner Otto Fritz Franz Wien (; 13 January 1864 – 30 August 1928) was a German physicist who, in 1893, used theories about heat and electromagnetism to deduce Wien's displacement law, which calculates the emission of a blackbody at any temperature from the emission at any one reference temperature. He also formulated an expression for the black body radiation, which is correct in the photon gas limit. His arguments were based on the notion of adiabatic invariance, and were instrumental for the formulation of quantum mechanics. Wien received the 1911 Nobel Prize for his work on heat radiation. He was a cousin of Max Wien, inventor of the Wien bridge.
Алғашқы жылдар
Виен Пруссия провинциясындағы Фишхаузенге жақын Гаффкенде (қазіргі Балтийский ауданында) жер иесі Карл Виеннің ұлы болып дүниеге келді. 1866 жылы оның отбасы Растенбургке жақын Дракенштейнге (қазіргі Кентшин, Польша) көшіп келді. 1879 жылы Виен Растенбургте мектепке барды, ал 1880 жылдан 1882 жылға дейін Гейдельберг қалалық мектебінде оқыды. 1882 жылы Геттинген және Берлин университеттеріне түсті. 1883-1885 жылдары Герман фон Гельмгольцтің зертханасында жұмыс істеді, ал 1886 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясы металдардағы жарық дифракциясы және әртүрлі материалдардың сынған жарықтың түсіне тигізетін әсері туралы болды. 1896 жылдан 1899 жылға дейін Виен Аахендегі РВТХ университетінде дәріс берді. Ол екі рет Вильгельм Конрад Рентгеннің орнын басты, 1900 жылы Вюрцбург университетінде және 1919 жылы Мюнхен университетінде. Виен ғылым саясатында өте белсенді болды, консервативті және ұлтшыл көзқарастарды ұстанып, бірақ "Немец физикасын" дамытушылардың пікірлеріне дейін жете қоймады. Ол Альберт Эйнштейнді де, оның теориясын да жоғары бағалады.
Wien was born at Gaffken (now in Baltiysky District) near Fischhausen in the Province of Prussia as the son of landowner Carl Wien. In 1866, his family moved to Drachenstein near Rastenburg (now Kętrzyn, Poland). In 1879, Wien went to school in Rastenburg and from 1880 to 1882 he attended the city school of Heidelberg. In 1882 he attended the University of Göttingen and the University of Berlin. From 1883 to 1885, he worked in the laboratory of Hermann von Helmholtz and, in 1886, he received his Ph. D. with a thesis on the diffraction of light upon metals and on the influence of various materials upon the color of refracted light. From 1896 to 1899, Wien lectured at RWTH Aachen University. He became twice successor of Wilhelm Conrad Röntgen, in 1900 at the University of Würzburg and in 1919 at the University of Munich. Wien was very active in science politics representing conservative and nationalistic positions though being not as extreme as sharing the attitude of those going to develop the "Deutsche Physik". He appreciated both Albert Einstein and relativity.
Мансап
1896 жылы Виен эмпирикалық жолмен қара дене сәулеленуінің таралу заңдылығын анықтады, кейіннен оның атымен аталатын Виен заңы. Виеннің әріптесі Макс Планк эмпирикалық заңдарға сенбеді, сондықтан электромагнетизм мен термодинамиканы пайдалана отырып, Виен заңының теориялық негізін ұсынды, ол Виен-Планк заңы болып танылды. Дегенмен, Виен заңы жоғары жиіліктерде ғана қолданылды, ал төмен жиіліктерде сәулелену мөлшерін дұрыс бағаламады. Планк теорияны жетілдіріп, қазір Планк заңы деп аталатын заңды ұсынды, бұл кванттық теорияның дамуына ықпал етті. Алайда, Виеннің орын ауыстыру заңы деп аталатын тағы бір эмпирикалық формуласы әлі де өте пайдалы, себебі ол дененің (λmax) шығаратын ең жоғары толқын ұзындығын дененің температурасына (T) байланыстырады. 1900 жылы (Джордж Фредерик Чарльз Сёрлдің жұмысынан кейін) ол материяның барлық массасы электромагниттік тектің болуын болжады және электромагниттік масса мен электромагниттік энергия арасындағы қатынасты сипаттайтын формула ұсынды. Виен 1898 жылы анод сәулелерін зерттеу үшін Виен сүзгісін (немесе жылдамдық таңдағышы) жасады. Бұл құрылғы перпендикуляр электр және магнит өрістерінен тұрады және зарядталған бөлшектердің жылдамдығын сүзуге қолданылады, мысалы электрондық микроскоптар мен спектрометрлерде. Ол үдеткіш массалық спектрометрияда бөлшектерді олардың жылдамдығы бойынша таңдау үшін де пайдаланылады. Құрылғы ортогональды электр және магнит өрістерінен құралған, сондықтан дұрыс жылдамдыққа ие бөлшектер өз бағытын өзгертпейді, ал қалғандары бұрылады. Оны зарядталған бөлшектердің энергиясын талдаушы, монохроматор немесе массалық спектрометр ретінде конфигурациялауға болады. 1898 жылы иондалған газдар ағынын зерттеу кезінде Виен массасы сутек атомының массасына тең оң бөлшекті анықтады. Осы жұмысымен Виен массалық спектрометрияның негізін қалады. Дж. Дж. Томсон 1913 жылы Виеннің аппаратын жетілдіріп, қосымша тәжірибелер жүргізді, ал 1919 жылы Эрнест Резерфордтың жұмысынан кейін Виеннің бөлшегі қабылданды және протон деп аталды. 1911 жылы Виен "жылу сәулеленуін басқаратын заңдарды ашқаны үшін" физика саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. Ол 1913 жылы Колумбия университетінде Эрнест Кемптон Адамс лекциясын оқыды.
In 1896 Wien empirically determined a distribution law of blackbody radiation, later named after him: Wien's law. Max Planck, who was a colleague of Wien's, did not believe in empirical laws, so using electromagnetism and thermodynamics, he proposed a theoretical basis for Wien's law, which became the Wien–Planck law. However, Wien's law was only valid at high frequencies, and underestimated the radiancy at low frequencies. Planck corrected the theory and proposed what is now called Planck's law, which led to the development of quantum theory. However, Wien's other empirical formulation , called Wien's displacement law, is still very useful, as it relates the peak wavelength emitted by a body (λmax), to the temperature of the body (T). In 1900 (following the work of George Frederick Charles Searle), he assumed that the entire mass of matter is of electromagnetic origin and proposed the formula for the relation between electromagnetic mass and electromagnetic energy. Wien developed the Wien filter (also known as velocity selector) in 1898 for the study of anode rays. It is a device consisting of perpendicular electric and magnetic fields that can be used as a velocity filter for charged particles, for example in electron microscopes and spectrometers. It is used in accelerator mass spectrometry to select particles based on their speed. The device is composed of orthogonal electric and magnetic fields, such that particles with the correct speed will be unaffected while other particles will be deflected. It can be configured as a charged particle energy analyzer, monochromator, or mass spectrometer. While studying streams of ionized gas, Wien, in 1898, identified a positive particle equal in mass to the hydrogen atom. Wien, with this work, laid the foundation of mass spectrometry. J. J. Thomson refined Wien's apparatus and conducted further experiments in 1913 then, after work by Ernest Rutherford in 1919, Wien's particle was accepted and named the proton. In 1911, Wien was awarded the Nobel Prize in Physics "for his discoveries regarding the laws governing the radiation of heat". He delivered the Ernest Kempton Adams Lecture at Columbia University in 1913.