Кіріспе
Солтүстік Никарагуадағы аңғар Пантасма - Никарагуаның солтүстігіндегі аймақ. Мискито тілінде "пантасма" сөзі кішкентай адамдарды немесе жалпақ бас дегенді білдіреді. Испанша Fantasma (Galician) грекше Phantasma сөзінен шыққан және арбақ дегенді білдіреді. Valle de Pantasma, сонымен қатар "Pantasma кратері" деп аталады, ол Никарагуада орналасқан диаметрі 12 км-ден асатын дөңгелек аңғар. Оны Коко өзенінің (сонымен қатар Сеговия өзені деп те аталады) саласы - Пантасма өзені өтеді. Оның ортасында Лас-Прадерас ауылы орналасқан, бұл Санта-Мария-де-Пантасма қауымының негізгі орны, онда 40 000-ға жуық тұрғын тұрады. Кедей, бірақ құнарлы және ауыл шаруашылығына көп жұмсалатын аңғарда жүгері, дәнді дақылдар, жеміс-жидек, кофе өсіріледі және ірі қара мал өсіріледі. Бұл қалада Сандинист үкімет пен қарсылық күштерінің арасындағы азамат соғысының ең атақты оқиғасы орын алды. 1983 жылы 18 қазанда Никарагуаның Демократиялық күштерінің Дирианген арнайы тобы, командир "Майк Лима" командасы қалаға күтпеген жерден шабуыл жасап, батальонның бас штабын басып алды, оқ-дәрі қоймасын жарытты, мемлекеттік банкті тонап, полиция бекеті, мектеп және басқа да барлық мемлекеттік кеңселер мен нысандарды қиратты, 47 қорғаушы мен тұрғындарды өлтірді. Әскери табысқа қарамастан, Сандинистер бұл шабуылды саяси тұрғыдан "қаза" және бүлікшілердің зұлымдықтарының символы ретінде көрсетті.
Pantasma is a region in the north of Nicaragua. In the Miskito language the word Pantasma means small humans or flat head. The Spanish word Fantasma (Galician: Pantasma) origins from the Greek Phantasma and means ghost. The Valle de Pantasma, also called the "Crater of Pantasma", is a circular valley over 12 km in diameter situated in Nicaragua. It is passed by the Rio Pantasma, a tributary of the Rio Coco (also called Rio Segovia). In its center lies the village of Las Praderas, the principal place of the community of Santa Maria de Pantasma with about 40,000 inhabitants in the province of Jinotega. In the poor, but fertile and agricultural intensely used valley corn, grain, fruit, and coffee are cultivated and cattle is bred. The town is the site of one of the most famous actions of the civil war between the Sandinista government and the rebel Contras. On October 18, 1983, the Nicaraguan Democratic Force's Task Force Diriangén, under Comandante "Mike Lima," launched a surprise attack on the town, overrunning a battalion headquarters, detonating a munitions depot, robbing a state bank, and destroying a police station, a school, and all other government offices and facilities, leaving 47 defenders and residents dead. Though a military success, politically the Sandinistas depicted the assault as a "massacre" and a symbol of rebel atrocities.
Жарылыс кратерлері гипотезасы
Кейбіреулер Пантасмадағы кратер Никарагуаның солтүстігіндегі жанартау тауларының үшінші қабаттарына ірі метеорит соққы берген кезде пайда болды деп болжайды. Кратердің дөңгелек пішіні, оның еденінің кең тау беткейіне сәйкес қисығы және оның кездейсоқ жағдайы метеориттің соқтығысуы туралы тезисті қолдайды. Орталық көтерілу жоқ немесе ол шөгінділермен қапталған болуы мүмкін. Айналадағы дөңгелектерде лақтыру сақинасы анық байқалмайды. Кратердің көлемі мен пішіні Ганадағы Босумтви көлінің 10 км үлкен және шамамен бір миллион жылдық кратеріне ұқсас. 2011 жылы Povenmire et al. Орталық Америкада Пантасмаға ортақтасқан тектит өскіндері бар екені айтылды. Авторлар Орталық Американың жері Гондурас, Никарагуа, Гватемала, Белиз және Мексиканың оңтүстігін қамтиды деп есептеді. 2019 жылғы зерттеуде Пантасманың соққыдан пайда болуына дәлел келтірілді, оның ішінде балқыған тоқпан, лехателиерит, коэзит, жоғары қысымдағы кремний диоксиді полиморф коэзиті және жердің сыртындағы хром изотоптарының арақатынасы бар соққы шынылары бар. Көшпе шыныларының аргондық датасы 2022 жылы, Кир кратерінің жасын көрсетеді. Белиз шыныларының құрамы соққыдан пайда болуы мүмкін дегенге қарамастан, геохимиялық дәлелдер айқын емес; тек химияға сүйене отырып, жанартаулық шығу тегі де ықтимал. Алайда олардың су құрамының аз болуы, лехателиериттің болуы және кристалдық фазалардың болмауы Белиз шынылары соққы кезінде пайда болғандығын көрсетеді.