Кіріспе

Солтүстік Никарагуадағы аңғар Пантасма - Никарагуаның солтүстігіндегі аймақ. Мискито тілінде "пантасма" сөзі кішкентай адамдарды немесе жалпақ бас дегенді білдіреді. Испанша Fantasma (Galician) грекше Phantasma сөзінен шыққан және арбақ дегенді білдіреді. Valle de Pantasma, сонымен қатар "Pantasma кратері" деп аталады, ол Никарагуада орналасқан диаметрі 12 км-ден асатын дөңгелек аңғар. Оны Коко өзенінің (сонымен қатар Сеговия өзені деп те аталады) саласы - Пантасма өзені өтеді. Оның ортасында Лас-Прадерас ауылы орналасқан, бұл Санта-Мария-де-Пантасма қауымының негізгі орны, онда 40 000-ға жуық тұрғын тұрады. Кедей, бірақ құнарлы және ауыл шаруашылығына көп жұмсалатын аңғарда жүгері, дәнді дақылдар, жеміс-жидек, кофе өсіріледі және ірі қара мал өсіріледі. Бұл қалада Сандинист үкімет пен қарсылық күштерінің арасындағы азамат соғысының ең атақты оқиғасы орын алды. 1983 жылы 18 қазанда Никарагуаның Демократиялық күштерінің Дирианген арнайы тобы, командир "Майк Лима" командасы қалаға күтпеген жерден шабуыл жасап, батальонның бас штабын басып алды, оқ-дәрі қоймасын жарытты, мемлекеттік банкті тонап, полиция бекеті, мектеп және басқа да барлық мемлекеттік кеңселер мен нысандарды қиратты, 47 қорғаушы мен тұрғындарды өлтірді. Әскери табысқа қарамастан, Сандинистер бұл шабуылды саяси тұрғыдан "қаза" және бүлікшілердің зұлымдықтарының символы ретінде көрсетті.

Жарылыс кратерлері гипотезасы

Кейбіреулер Пантасмадағы кратер Никарагуаның солтүстігіндегі жанартау тауларының үшінші қабаттарына ірі метеорит соққы берген кезде пайда болды деп болжайды. Кратердің дөңгелек пішіні, оның еденінің кең тау беткейіне сәйкес қисығы және оның кездейсоқ жағдайы метеориттің соқтығысуы туралы тезисті қолдайды. Орталық көтерілу жоқ немесе ол шөгінділермен қапталған болуы мүмкін. Айналадағы дөңгелектерде лақтыру сақинасы анық байқалмайды. Кратердің көлемі мен пішіні Ганадағы Босумтви көлінің 10 км үлкен және шамамен бір миллион жылдық кратеріне ұқсас. 2011 жылы Povenmire et al. Орталық Америкада Пантасмаға ортақтасқан тектит өскіндері бар екені айтылды. Авторлар Орталық Американың жері Гондурас, Никарагуа, Гватемала, Белиз және Мексиканың оңтүстігін қамтиды деп есептеді. 2019 жылғы зерттеуде Пантасманың соққыдан пайда болуына дәлел келтірілді, оның ішінде балқыған тоқпан, лехателиерит, коэзит, жоғары қысымдағы кремний диоксиді полиморф коэзиті және жердің сыртындағы хром изотоптарының арақатынасы бар соққы шынылары бар. Көшпе шыныларының аргондық датасы 2022 жылы, Кир кратерінің жасын көрсетеді. Белиз шыныларының құрамы соққыдан пайда болуы мүмкін дегенге қарамастан, геохимиялық дәлелдер айқын емес; тек химияға сүйене отырып, жанартаулық шығу тегі де ықтимал. Алайда олардың су құрамының аз болуы, лехателиериттің болуы және кристалдық фазалардың болмауы Белиз шынылары соққы кезінде пайда болғандығын көрсетеді.