Кіріспе

Су жыландарының кіші туысы Мифология мен криптозоологиядағы теңіз жыландары Теңіз жыландары немесе коралл рифтері жыландары - теңіз ортасында өмір сүретін элапид жыландар. Олар екі кіші тұқымдасқа жатады, Hydrophiinae және Laticaudinae . Гидрофиналарға Австралиялық құрлықтағы жыландар да кіреді, ал Laticaudinae тек теңіз крайттарын (Laticauda) қамтиды, оның үш түрі тек тұщы суда кездеседі. Егер осы үш тұщы су түрін алып тастасақ, онда теңіз жыландарының 69 түрі жеті тұқымдас болып бөлінеді. Теңіздегі жыландардың көпшілігі улы, тек Emydocephalus тұқымдасы ғана, олар тек балық жұмыртқаларымен ғана қоректенеді. Теңіз жыландары судағы өмірге бейімделген және құрлықта қозғала алмайды, тек теңіз крайттары ғана құрлықта қозғалады. Олар Үнді мұхитынан Тынық мұхитына дейінгі жылы жағалау суларында кездеседі және Австралиядағы улы құрлықтағы жыландарға жақын. Барлық теңіз жыландарының құйрықтары құйрыққа ұқсас, ал көпшілігі денелерін бүйірінен қысып, оларға бақаға ұқсас көрінеді. Балықтардан айырмашылығы - олардың жабырқақтары жоқ, сондықтан олар суға түсу үшін үнемі суға шығуы керек. Олар киттермен бірге барлық тіршілік ететін омыртқалы жануарлардың ішіндегі ең толық сулы болып табылады. Бұл топқа барлық жыландардан ең күшті улы заттардан тұратын түрлері жатады. Кейбіреулері жұмсақ, ашуланғанда ғана шағады, ал басқалары әлдеқайда қатал.

Сипаттама

Ересектердегі теңіз жыланының басым көпшілігі орташа ұзындыққа дейін өседі, ең үлкені - Hydrophis spiralis, ең көп ұзындығы - 1,5 м. Олардың көздері дөңгелек оқушымен салыстырмалы түрде кішкентай және көбіне мұрын тесіктері арқалық орналасқан. Қаңқалары құрлықтағы элапидтерден айтарлықтай айырмашылығы жоқ, бірақ олардың тістері салыстырмалы түрде бастапқы, қысқа тістері және (Эмидоцефалусты қоспағанда) олардың артқы жағында 18 кіші тістері бар. Көптеген түрлердің денелері әртүрлі дәрежеде, әсіресе пелагикалық түрлерде, бүйірінен қысылады. Бұл көбінесе жамбас тарақтардың көлемін азайтып, оларды көрші тарақтардан ажыратуды қиындатады. Олардың қарыншалық шашақтары жоқ, яғни олар құрлықта мүлдем құтқара алмайтын, бірақ олар өмірінің бүкіл циклін теңізде өткізетіндіктен, судан шығудың қажеті жоқ. Теңіз ортасында өмір сүруге бейімделген басқа құрлық жануарлары сияқты, теңіз жыландары да тамақтану арқылы және теңіз суын байқамай жұтқан кезде құрлықтағы туыстарына қарағанда әлдеқайда көп тұз сіңіреді. Сондықтан қандағы тұздың мөлшерін реттеудің тиімді әдісі қажет. Теңіз жыландарының тіл қабығының астында және айналасында орналасқан тіл асты бездері тілінің көмегімен тұзды шығаруға мүмкіндік береді. Су астындағы жер астындағы тербелістердің нашар көрінуі, химиялық сұйытылуы және шектеулері теңіз жыландары мен теңіз краттарының басқа сезімтал белгілердің салыстырмалы жетіспеушілігін өтейтін ерекше сезімтал қабілеттері болуы мүмкін екенін көрсетеді. Теңіз жыланының көру қабілеті туралы біраз нәрсе белгілі. Теңіз жыландары - лапемис курт және акалиптофис перонидің торшасында фоторецепторларды зерттеу барысында үш класты опсиндер табылды. Теңіз жыланының көзінде таяқша жасушалары болмағанмен, Simeos және басқалар. Бұл зерттеулер кезінде родопсин (rh1), таяқшалардың опсині, әлі де экспрессияланып жатқанын анықтады. Бұл теңіз жыландарындағы кейбір конустардың таяқшалар болып өзгергенін көрсетеді. Әдептілік байқаулары көрініс табудың құрбанды ұстауда және жұп таңдауда шектеулі рөлі бар екенін көрсетеді, бірақ дыбыс тербелісі мен химиорецепция маңызды болуы мүмкін. Бір зерттеуде Лапемис curtus басындағы шағын сезім мүшелері, аллигаторлар мен су жыландарындағы механикалық рецепторларға ұқсас, олар балықтардың қозғалысын сезу үшін қолданылады. Westhoff және басқалар. Аудиологиялық мидың су астындағы тербеліске жауаптары тіркелді, олар олжаның қозғалысын анықтауға жеткілікті сезімтал, бірақ балықтардың бүйірлік желі жүйелері сияқты сезімтал емес. Сол сияқты, жұп табуда көздің маңызы шектеулі. Шайн жылан тәрізді заттарға тері секрецияларын (феромондарды) қолдану арқылы тәжірибе жүргізді. Шайнның айтуынша, қысқа қашықтықтан (аяғырақ) көрудің пайдасы болса да, еркек затты физикалық түрде ұстаған кезде феромондар маңыздырақ. Зәйтүнді теңіз жыланының, Aipysurus laevis, құйрығының терісінде фоторецепторлары бар екені анықталды, бұл оған жарықты анықтауға мүмкіндік береді және күндіз оның құйрығымен бірге коралл ойықтарында мүлдем жасырылуын қамтамасыз етеді. Басқа түрлер сыналмаған, бірақ А. лаевис осы тұрғыдан теңіз жыландары арасында бірегей емес. Теңіз жыландары үшін электромагниттік қабылдау және қысымды анықтау сияқты басқа да ерекше сезімдер ұсынылды, бірақ осы сезімдерді тексеру үшін ғылыми зерттеулер әлі жүргізілмеген. Бір түрінің, Пеламис платурус, географиялық таралу аймағы теңіз торнайысының бірнеше түрін қоспағанда, басқа жыртқыш түрлерінің аумағынан кеңірек. Үнді мұхиты, Тынық мұхиты арқылы, оңтүстікке қарай Жаңа Зеландияның солтүстік жағалауына дейін, Американың батыс жағалауына дейін, ол оңтүстіктегі Перудің солтүстігінен (Галапагос аралдарын қоса алғанда) солтүстіктегі Калифорния шығанағына дейін кездеседі. Бірнеше данасы АҚШ-тың Сан-Диего және Окснард қалаларынан алыста табылған. Теңіз жыландары Атлант мұхитында кездеспейді. Кейбір теңіз жыландары мангроу жыландары мен ұқсас тұщы сулы мекендерде мекендейді, ал екі құрлықсыз тұщы су түрлері кездеседі: Филиппиндегі Таал көлінде Гидрофис семпери және Соломон аралдарындағы Реннелл аралында Те Нгано көлінде Laticauda crockeri.

Көбею

Бір тұқымдастан басқа, барлық теңіз жыландары жұмыртқалы-тұмсықты болып келеді; жас тұқымдар суда тірі туады және олар өмір бойы сонда өмір сүреді. Улануы мүмкін тістер әдетте ауыртпайтын және тіпті қолмен ұсталғанда байқалмайтын болады. Тіс жарада қалуы мүмкін. Әдетте, аз немесе мүлдем ісігі болмайды және сирек жағдайда жақын маңдағы лимфа түйіндері зақымданады. Ең маңызды белгілері рабдомиолиз (шекеттік бұлшық еттерінің тез бұзылуы) және паралич. Алғашқы белгілері: бас ауруы, тілдің қалыңданып, шөлдеп, терлеп, құсу. Уыт өте баяу әсер етеді, ал тістегеннен кейін 30 минуттан бірнеше сағатқа дейін пайда болатын белгілерге жалпы ауру, денедегі бұлшық еттердің қаттылығы мен сезімталдығы жатады. Бұлшықеттерді пассивті созу да ауыртады, ал тризмус, тетанусқа ұқсас, жиі кездеседі. Кейіннен басқа элапидтік улануларға тән белгілер пайда болады, бұл - ерікті бұлшық еттердің птозы мен парализімен басталатын, прогресивті салқын шалдық. Ішу мен тыныс алуда қатысатын бұлшық еттердің салпынуы өлімге әкелуі мүмкін. Вик және басқалар (1975) 70 кг адам үшін үш теңіз жыланының улы заттарының (H. platurus, L. semifasciata және L. laticaudata) LD50-ін 7,7 - 21 мг аралығында деп есептеді. Сол кезде маймылдарда жүргізілген теңіз жыланының уытынан алынған деректер приматтардың дозаға жауап негізінде тышқанға қарағанда у әсеріне сәл төзімді екенін көрсетті. Ишикава және басқалар (1985) теңіз жыланының нейротоксині мен адам мен шимпанзе АХР-ы арасындағы байланысудың басқа жануарларға қарағанда әлдеқайда төмен екенін көрсетті. Адамда улы заттар негізінен ерікті (скелет) бұлшық еттерінің жасуша қабырғалары мен бүйректің дистальді түтікшелі бөліктері, соның ішінде Хенльдің бұрышы, екінші бүктелген түтікше және жинақтаушы түтікшелер болып көрінеді. Sitprija және басқалар (1973) теңіз жыландарынан қатты уланған екі науқаста бүйрек түтіктерінің барлық бөліктерінде түтікшелік некроздың дәлелдерін тапты. Адамдағы теңіз жыланының уы көбінесе миотоксикалық және/немесе нефротоксикалық, невротоксикалық емес.

Молекулалық зерттеулер

Молекулалық деректерді зерттеулер барлық үш монотиптік жартылай сулы тұқымның (Эфалофис, Парагидрофис және Гидрелапс) ерте кездері әртүрлі тектес екендігін көрсетеді.

Тұтқындық

Теңіз жыландары үшін тұтқынға алу қиын. Дитмарс (1933) оларды әдетте тамақтанбайтын, тек танктің қараңғы бұрышында жасырынғанды ұнататын, жүйкелі және нәзік тұтқындар деп сипаттады. Бір түрі - Laticauda crockeri - қауіпті деп саналады. Aipysurus-тің бірнеше түрі үлкен алаңдаушылық туғызатын сақтау мәртебесімен саналады, Тимор түрі A. fuscus құрып кету қаупі бар екені белгілі, ал Австралияның солтүстігіндегі теңіздерде кездесетін тағы екеуі, жапыраққа шашақты A. foliosquama және қысқа мұрынды A. apraefrontalis, IUCN қауіп төндіретін түрлердің қызыл тізіміне сәйкес қауіпті деп саналады.