Кіріспе

Актиноформа немесе актиниформа - ерекше пішінге ие теңіздегі төменгі бұлттардың жиынтығы. Олардың атаулары грек тіліндегі "сәуле" деген сөзден алынған, себебі олардың құрылысы радиалдық болып келеді. Актиноформалы бұлттар кеңінен таралуы мүмкін, сондықтан оларды жай көзбен көруге болмайды. Сонымен қатар, актиноформалы бұлттар бастапқы бұлт өрісінен алты есе ұзын "поездар" құра алады, бірақ олар өздерінің ерекшелігін сақтайды.

Сипаттама

Жерсеріктік суретте олар төменгі бұлт өрісінің қалған бөлігінен ерекшеленіп тұрған дөңгелектің бедеріндегі жалбырақ тәрізді немесе сәулелер сияқты көрінеді. Алайда, олардың бұл пішіні неліктен пайда болғаны немесе қалай пайда болғаны белгісіз, бірақ соңғы дәлелдер радиация мен жауын-шашынның өзара әрекеттесуі оларды мезомасштабта ұйымдастыруға көмектесуі мүмкін екенін көрсетеді. Актиноформалы бұлтты құрайтын жеке конвективті жасушалар өте терең емес, биіктігі әдетте 0,7 м-ден аз және оларды жердегі бақылаушы стратокумул бұлттары деп жіктейді. Бұл бұлттардың кең мезомасштабты ұйымдастырылуын ескере отырып, оларды теңіздің стратокумуллы бұлт жүйелері (MSCS) деп сипаттау орынды.

Тарих және климаттану

Актиноформалы бұлттар 1960 жылдары TIROS V ауа райы спутнигін ұшырғаннан кейін көп ұзамай анықталды. Бірақ 1990 жылдардың аяғына дейін ғалымдар оларды жай ғана Stratocumulus бұлттарының ашық және жабық жасушалық формациялары арасындағы салыстырмалы түрде сирек кездесетін өтпелі форма деп қабылдамады. Актиноформ термині метеорологтар үшін толық анықтамалық еңбек болып саналатын "Метеорология сөздігі" 2000 жылғы басылымында жоқ. Алайда бұл бұлттар бастапқыда ойланғаннан әлдеқайда кең таралған және күрделі. Перудің батыс жағалауының MISR суреттерін мұқият зерттеу актиноформалы бұлттар шамамен төрттен бір бөлігінде осы аймақтағы жиі кездесетін стратокумуллы бұлттардағы ерекше құрылымдар ретінде пайда болғанын көрсетті. Жақын зерттеулер актиноформалы бұлттар теңіздің барлық аймақтарында кездесетінін көрсетті, әсіресе континенттердің батыс жағалауларында, әсіресе Перу, Африкадағы Намибия, Батыс Австралия және Оңтүстік Калифорнияда. Бұлт жүйесі жыл бойы жағалауда сақталады, бірақ белгілі бір мезгілдерде олар жағаға жетіп, құрлықта "маусымындағы қараңғылық" әсерін тудырады. Бұл бұлт жүйелері экватордың маңында сирек пайда болады.

Метеорологиялық әсерлері

Актиноформалы бұлттардың ауа райы жүйесіне және климаттық үлгілерге әсері әлі де талдалуда. Калифорния университеті метеорология профессоры Бьорн Стивенс бұл бұлттар ашық жасушалы стратокумулдармен бірге жаңбырдың пайда болуына байланысты деп болжайды. Солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығыс Тынық мұхит аймақтарындағы зерттеулер көрсеткендей, теңіздің стратус пен стратокумул бұлттары жалғыз болған кезде, бұл ашық жасушалар болмаған кезде, бұлт түзілімдері жарықпен немесе жаңбырмен байланысты. Ашық торлар мен актинофоблы бұлттар пайда болған кезде жаңбырдың көбеюі байқалады. Осылайша, соңғы далалық зерттеулер "ашық жасушалар қалталары" (АЖК) мен актиноформды бұлттардың болуы жауын-шашынның басталуымен байланысты екенін көрсетеді. Профессор Стивенс бұлттар жаңбыр жауғанда бұлт өрісінің пішіні өзін-өзі қайта ұйымдастыратынын анықтады.