Кіріспе
Райт ағайындылары жасаған желкендер Райт ағайындылары 1900-1902 жылдары үш адамдық желкенді жобалап, жасап, ұшып жүрді. Олар қозғалтқышты ұшуға ұмтылды. Олар 1899 жылы перзентпен алғашқы сынақтарды да жүргізді. 1911 жылы Орвилл әлдеқайда күрделі планермен сынақтар жүргізді. Құс секілді, планерлердің ешқайсысы сақталмаған, бірақ олардың барлығының көшірмелері жасалды.
The Wright brothers designed, built and flew a series of three manned gliders in 1900–1902 as they worked towards achieving powered flight. They also made preliminary tests with a kite in 1899. In 1911 Orville conducted tests with a much more sophisticated glider. Neither the kite nor any of the gliders were preserved, but replicas of all have been built.
1899 ж. қайың
Уилбурдың 1899 жылы Огайо штатының Дейтон қаласында тұрған үйінің жанында ұшқан қайырымының ұзындығы 1,5 метр ғана еді. Бұл қарағай ағашынан жасалған және қабыршақты ұшақ, ұшқышты тасымалдауға тым кішкентай болса да, бауырластардың бақыланатын ұшу мәселесін шешуде маңызды болып табылатын, қанат бұрылысын басқарудың тұжырымдамасын сынады. 1905 жылы Райттер басқа қоқыстармен бірге кемелерді өртеп жіберді.
1900 жылқы
1900 жылы Wright Glider ағайындыларының алғашқы адам тасымалдауға қабілетті болды. Оның жалпы құрылымы Октав Шануттың 1896 жылғы екі жер үсті планеріне негізделген. Оның қанатының аэродинамикалық профилі Отто Лилиентальдың аэродинамикалық көтерілу кестесінен алынған. Глайдер 1899 жылы Wright Kite-де алғаш рет сыналған тұжырымдаманың толық көлемді сынағы үшін қанатты бүгу мүмкіндігімен жасалған. 1900 жылы 23 қыркүйекте Уилбур Китти Хоктан былай деп жазды: "Менің ойым тек тепе-теңдік мәселесін шешу мақсатында тәжірибе жүргізу және тәжірибе жүргізу. Машина барлық жағдайда дұрыс басқаруға ие болғаннан кейін, мотордың проблемасы тез шешіледі. Мен машинаны салмағымнан бес есе артық көпір сияқты көтеріп жүруге арналған етіп жасап жатырмын". Салмағы бойынша , желкенді ұшақтың қанатының ұзындығы 5 метр , қанатының ауданы , ал қанаттары 1 / 22 қатынасымен қисық . 1924 жылы Орвилл былай деп жазды: "Біз көптеген жылдар бойы лифтті алдыңғы жақта ұстадық, өйткені ол Лилиенталь сияқты көптеген басқалардың өлімін жойғандай тұмсық суға түсуді мүлдем болдырмады". Гарри Б. Комбс: "Лифті артта емес, алдыда болғандықтан, ұшақ тоқтаған кезде, кәдімгі ұшақ сияқты айналып, оларды өлтірудің орнына жай ғана жерге парашютпен түсіп, жазық күйде қалды. Алдыңғы лифт ұшақтың ұшудағы көзге көрінетін белгісі болды". Ұшқыш желдің кедергісін азайту үшін ұшақты төменгі қанатта тік тұрып басқаратын. Бұл желкенші 1900 жылы 5 қазанда Солтүстік Каролина штатының Китти-Хок қаласының маңында адамсыз желкен ретінде алғаш рет ұшырылған. Кейін Уилбур ұшқыш ретінде ұшып барады, ал жердегі адамдар әуе кемесіне байланған арқандарды ұстады. Кейіннен Уилбур бір күнде оншақты тегін ұшуды жасады, бұл маусымның сынақ күшін аяқтады. 23 қазанда лагерьге шыққанда, бауырластар желкенді тастап кетті, ал ол аймақтың қатты дауылдарында жоғалып кетті. Қанат бөлшектерінің матамен қапталған бөлігі көмекші Билл Тейттің әйеліне берілді, оның отбасы Вилбур алғаш рет 1900 жылы Китти Хок қаласында тұрды. Тейт айым бұл материалды қыздарына киім тігу үшін қолданған. Уилбур жазғандай, "ұзындығы бойынша теңгерімдеу мен басқару ұшақтардың алдында орналасқан көлденең руль арқылы жүзеге асырылды. Қанаттардың бір шетінен еңкейіп, екінші шетінен төмендеу арқылы оң және сол жаққа теңестіру және оң және сол жаққа бағыттау мүмкін болды". Бауырластар үш өлшемді басқару жүйесінің үштен екі бөлігін көрсетті (планерде тік руль жоқ). Сынақ аяқталғаннан кейін бауырластар желкенді лагерьдегі қорада сақтады. Кейіннен желдің дауылдарынан сарай мен планерға қатты зақым келген. 1902 жылы шыққан Glider-де қанаттың тік тұғыры сақталып қалды, ал қалған бөлігі тасталды. Комбстың айтуынша, "Райттар 1900 жылы Big Kill Devil Hill-те өздерінің желкенін алғаш рет сынағанда, олар өздерінің есептеулері қате екенін байқаған. Шын мәнінде, олардың қатты көңілі қалды, планера есептелген көтерілудің жартысын ғана шығарды. Олар жалпы конструкцияның созылуы немесе созылуы, егер ол салмақсыз болса және осылайша өте тегіс бұрышта ұшса, олар күткеннен әлдеқайда аз, мүмкін жартысынан көп". Бұл айырмашылық Райтс-тың ауа қысымы коэффициенті үшін 0,005 жарияланған мәнін (Смитон коэффициенті) пайдаланғанынан туындаған. Бұл коэффициентінің мәні қате екеніне сенімді болған олар тәжірибелерінен 0,0033-тің кіші мәнін алып, бастапқыда есептелгеннен және күтілгеннен аз көтергіш пен соғудың себебін түсіндірді. Ұшқыш бұрылысты тоқтата алмай, жерге соқтығысты. "Арт жағында орнатылған тік желпек машинаның қиындықтарын арттырып, оны өте қауіпті етті". Бауырластар бір рульді алып тастап, қалған рульді басқаруға болатын етіп жасауға шешім қабылдады. Жаңа руль 6 қазанға дейін дайын болды, биіктігі 5 фут (2 метр), ені 5 фут (2 метр), солға немесе оңға 30 градус қозғалыс болды. Бұрылыс ретімен басқарушыны қанаттың бұрылуын басқаратын сымдарға байлап, бұрылыс ретімен үйлестірді. Комбс жазғандай, "Октябрь айының соңғы апталарында Китти Хок қаласында олар мыңнан астам желкенді ұшуды жасады. Олар бірнеше рет 600 метрден аса ұшты, бір рет 26 секундқа дейін ұшты. Олар желдің жылдамдығы сағатына 50 шақырымнан асатын желмен ұшып жүрді". Ең бастысы, екі ағайынды да ұшып шықты, Орвиллдің алғашқы ұшуы 23 қыркүйекте болды. Уилбур былай деді: "Бізде қазір барлық рекордтар бар! Біз кез келген ауа райында қолданған ең үлкен машина ең ұзақ қашықтықты (америкалық) созылады, ауада ең ұзақ уақыт, ең кішкентай төмендеу бұрышы және ең жоғары жел болды !!!"
Көшірмелері
Глайдерлердің бірнеше көшірмесі бар. Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Райт ағайындыларының тарихшысы Рик Янг барлық Райт желкендерінің және 1903 Flyer-дің тоғыз дәл жұмыс жасайтын көшірмесін жасады. Янгтың 1902 жылы шыққан планерлері көптеген фильмдерде және теледидар деректі фильмдерінде, соның ішінде 1986 жылы IMAX фильмінде пайда болды. Оның 1902 жылғы репликаларының бірі Смитсоновтың Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының Райт ағайындылары галереясында көрініс тапқан. Ричмонд халықаралық әуежайындағы Вирджиния авиация мұражайында Янг салған Райт 1899 Kite, 1900, 1901 және 1902 жылдардың планерлері және 1903 жылдағы Flyer орналасқан. 2011 жылы Янг Орвилл Райттың рекордтық шанақ түсіруінің 100 жылдығына орай Wright Brothers National Monument-те Soaring 100 іс-шарасында көрсетілген Wright 1911 шанақ көшірмесін зерттеді және жасады. 1902 жылғы желкенші ұшақтың көшірмесі Огайо штатының Дейтон қаласында Дейтон авиациялық мұра ұлттық тарихи саябағында орналасқан. 1902 жылы шыққан осы желкенді тағы бір үлгісі Нью-Йорк штатының Эльмира қаласындағы АҚШ-тың ұлттық аспанда ұшып жүретін ұшақ мұражайында орналасқан. 1902 жылы шыққан планеттың толық көлемді көшірмесі Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайында (Калифорния штаты) орналасқан. Тағы бір көсем, жарты өлшемі, Денвердегі (Колорадо штаты) "Көлті таулар үстіндегі қанаттар" әуе және ғарыш мұражайында орналасқан. "Райт бауырлары" компаниясының Ник Энглер бастаған командасы да үш желкеннің көшірмелерін жасады. 1911 жылы Орвиллдің ұшып көтерілуінің 75 жылдығына арнап, Эрнест Швейцер 1911 жылы шыққан желкеннің көшірмесін жасады. Ол 1986 жылдан бері Нью-Йорктегі Эльмирадағы Ұлттық аспанда ұшып жүретін музейде орналасқан. Кейбір репликалар қазіргі уақытта ұшырылады.