Кіріспе
Шахта апатынан кейін қамалған адамдарды құтқару Шахтада құтқару немесе шахтада құтқару - шахтада апатқа ұшырағаннан, шахтаның шатырлары құлағаннан немесе су тасқынынан және жарылыстар сияқты апаттардан кейін жер асты шахталарында қамалып қалған немесе жарақат алған шахтерлерді және басқаларды құтқарудың арнайы жұмысы.
Mine rescue or mines rescue is the specialised job of rescuing miners and others who have become trapped or injured in underground mines because of mining accidents, roof falls or floods and disasters such as explosions.
Өмірбаян
Дамыған елдердің тау-кен заңдары бойынша жер үсті және жер асты тау-кен жұмыстарының барлық операцияларында арнайы даярланған, жабдықталған тау-кен құтқарушыларының болуы талап етіледі. Шахтада өрт, жарылыс, үңгірлер, улы газ, түтін жұту және шахтаға су кіру сияқты түрлі қауіп-қатерлерге ұшыраған шахташыларды құтқару үшін қолданылатын процедураларды шахта құтқарушылар білуі керек. Кенді құтқару топтарының көпшілігі кен орнын білетін және құтқару кезінде кездесетін кен машиналары, жұмыс орындарының орналасуы, геологиялық жағдайлары мен жұмыс тәжірибесімен таныс кеншілерден тұрады. Жергілікті және мемлекеттік органдарда кен орындарында болған апаттарға дайын командалар болуы мүмкін.
Құтқарушылар мен жабдықтар
Алғашқы шахта құтқарушылары жарылыстар, шатырлардың құлауы және басқа да жер асты оқиғалары құрбандарының шахта басшылары мен ерікті әріптестері болды. Олар тіршілік белгілерін іздеді, жарақаттанғандарды құтқарып, жер асты өрттерін сөндірді, сонда шұңқырды қайта ашуға мүмкіндік болды, қауіпті жағдайларда жұмыс істеп, кейде өздеріне үлкен шығын келтіре отырып, денелерді қалпына келтірді. Газдарды анықтау үшін арнайы шамдардан басқа арнайы жабдықтары жоқ еді. Көмір шахталарында өлім-жітімнің көпшілігі жарылыстардан пайда болған улы газдардан, әсіресе, ылғалдан немесе көміртек тотығынан болды. Жарылыстан аман қалғандар өте сирек кездеседі, жер астына алынған құралдардың көпшілігі өрт сөндіру немесе денелерді табу үшін пайдаланылады. Теңіз астындағы суға түсуден алынған алғашқы тыныс алу аппараты жасалды және 1800 жылға дейін Францияда шикі мұрын, ауызша және тыныс алу түтіктері сыналды. 19-ғасырдың басында газ маскаларының әртүрлі түрлері сыналды: кейбіреулерінде химиялық сүзгілер, басқаларында ешкі терісі немесе металл банкалар болды, бірақ олардың ешқайсысы көмірқышқыл газын алып тастамады, сондықтан оларды шектеулі түрде қолданды. Бельгияда жұмыс істейтін неміс профессоры Теодор Шванн 1854 жылы регенеративті процеске негізделген тыныс алу аппаратын жасады және ол 1870 жылдары Парижде көрмеге қойылды, бірақ ешқашан қолданылмаған болуы мүмкін. Генри Флюс Шваннның аппаратын 1880 жылдары өздігінен тыныс алу аппаратының бір түрі ретінде әзірледі және ол 1881 жылы Сиам кен орнында жарылыс болғаннан кейін қолданылды. Бұл құрылғыны Сиб Горман Proto rebreather деп өзгертті. 1908 жылы Proto аппараты бірнеше өндірушілердің жабдықтарын сынақтан өткізу кезінде Хоу Бридж кен орындарын құтқару станциясында жер астындағы пайдалану үшін ең тиімді аппаратты таңдау үшін таңдалды және 1911 жылғы көмір кен орындары туралы заңнан кейін құрылған құтқару станцияларының стандарты болды. Бұл құралдар 1908 жылы тамыз айында Абрам қаласындағы Мейпол кен орнында жарылыс болғаннан кейін қолданылды. Алты оқытылған құтқарушылар Хоу көпірінде жеке шахталарда адамдарды жабдықтарды пайдалануға үйретті және 1910 жылы Претория шұңқыр апаты кезінде бірнеше жүз оқытылған адам операцияға қатысты. Шахталық құтқару топтары алғашқы көмек көрсетуге, әртүрлі құралдарды қолдануға және өздігінен тыныс алу аппаратын (SCBA) пайдалануға үйретіледі. 1989 жылдан 2004 жылға дейін SEFA рюкзагы SCBA жасалды. Құтқарушылар оны және оның орнын басқан Draeger rebreather және Biomarine қолданды. Шахтадағы тар кеңістіктерде үлкен қысылған ауа баллондары бар ашық контурлы жиынтықтар жиі тым тар болады. 2010 жылы Колорадоның кен мектепінде тек әйелдер құтқару тобы құрылды.
Британдық миналарды құтқару станциялары
Алтофтс кен орнының басқарушысы В. Э. Гарфорт 1899 жылы құтқару аппаратын сынап, құтқарушыларды даярлау үшін "галерея" пайдалануды ұсынды және оның бірі Батыс Йоркширдегі Алтофтс орнында салынған. Оның құны 13 000 фунт стерлинг. Ол сондай-ақ құтқару станцияларының желісін құру идеясын ұсынды. 1902 жылы Танкерслиде алғашқы британдық шахталарды құтқару станциясы ашылды. Оны Батыс Йоркширдің көмір шахталары иелерінің қауымдастығы тапсырған. Оның ғимараты ІІ дәрежелі мұражай болып табылады. Ұлыбританияда XIX ғасырда болған апаттардан кейін кен орындарында қауіпсіздікті жақсарту идеясын ұсынған Корольдік комиссиялар құрылды. Комиссиялар 1911 жылғы көмір шахтасы туралы заңға ықпал етті, ол құтқару станцияларын міндетті түрде қамтамасыз етті. 1919 жылы Ұлыбританияда 43 станция болды, бірақ XX ғасырдың соңғы ширегінде көмір өнеркәсібі құлдырағандықтан, олардың көпшілігі жабылды, 2013 жылы Файфтағы Кросгейтсте, Тайн мен Уэрдегі Хоутон ле Спрингте, Солтүстік Йоркширдегі Билдегі Келлинглиде, Дербиширдегі Роудонда, Гламморгандағы Тонипандидегі Динас және Ноттингемширдегі Мансфилд Вудхауста. 1913 жылы ашылған Хоутон-ле-Спрингтегі MRS оқу орталығы MRS Training and Rescue компаниясы басқаратын алты британдық құтқару станцияларының бірі болып табылады. Бұл ІІ дәрежелі мұражай. 1952 жылы "Батырлар жыламайды" фильмінде көрнекті болған миналарды құтқару. Британияда шахтада құтқарушылар ерлік үшін медальдармен марапатталады. Британияда кен орындарын құтқарушы топтар жер бетіндегі ескі шахталар мен шахталардың жұмыстарына жердің астына түсуі салдарынан пайда болған жер астындағы ойықтарды тексеруге шақырылуы мүмкін.
Польша
Польшада әр шахтада құтқарушылар тобы бар. Сонымен қатар, Бытом, Яворзно және Водзислав Сляскиде үш арнайы авариялық станция бар. Олар тәулік бойы жұмыс істейді.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африкада шахталарды құтқару топтары "Прото-топтар" деп те аталады, бұл олардың қолданған бастапқы Siebe Gorman Proto оттегі қайта демдеу қондырғысына сілтеме.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық армия Францияда жау сызығының астында шахта қазған, ал сарбаздарға шахтада құтқару бойынша оқу қажет болды, олар көбінесе Корольдік инженерлердің туннельдік компанияларының құрамында жұмыс істеген білікті көмір шахташылары болды. Әскери тау-кен қызметі туралы көптеген құжаттар 1961 жылға дейін құпия ақпарат болды.