Кіріспе
Карнак тастары - Францияның солтүстік-батысындағы Бретаньнің оңтүстік жағалауындағы мегалит жерлерінің ерекше тығыз жиынтығы. Олар тас тізбектерден (жолдардан), дольмендерден (тас қабірлерден), тумбульдерден (мазар үйінділерінен) және жеке менгирлерден (төсектегі тастардан) тұрады. 3000-нан астам тастар жергілікті граниттен қазылып, Бреттандағы кельт халқының қолына тиген. Тастардың көпшілігі Бретонның Карнак муниципалитеті аумағында, бірақ шығысында Ла Тринит-сюр-Мерде орналасқан. Тастар неолит кезеңінде, б.з.д. 3300 жыл шамасында, бәлкім, б.з.д. Тастар б.з.д. 45003300 жылдардан басталса да, қазіргі мифтер оларды б.з.б. Христиан мифтері бойынша, олар папа Корнелийді қуып жүрген жалған жауынгерлер болған, ол оларды тасқа айналдырған. Бриттаниде Артур циклының өзіндік жергілікті нұсқалары бар. Жергілікті дәстүрдің айтуынша, олардың осындай түзу тізімде тұруының себебі - олар Мерлин тасқа айналдырған римдік легион. Соңғы ғасырларда көптеген жерлер елеусіз қалдырылды, дольмендер қойлар, тауық үйлері немесе тіпті пештер ретінде пайдаланылды. Тіпті көбірек тас жол салу үшін немесе құрылыс материалдары ретінде алынып тасталған. Сайттарды басқарудың жалғасуы әлі де дау тудыратын тақырып болып табылады. Нил Оливердің BBC деректі фильмінде ежелгі Британияның тарихы бойынша, тізбектерді аңшы-жинақшылар салған ("Оларды неолиттік фермерлер емес, мезолиттік аңшылар тұрғызған"). Бұл оларды Англиядағы Стоунхенджден басқа санатқа жатқызуға болады, бұл ертедегі еуропалық фермерлердің жұмысы деп мәлімделген. Карнак тастары қай халыққа тиесілі деген мәселе әлі де талқылануда.
The Carnac stones are an exceptionally dense collection of megalithic sites near the south coast of Brittany in northwestern France, consisting of stone alignments (rows), dolmens (stone tombs), tumuli (burial mounds) and single menhirs (standing stones). More than 3,000 prehistoric standing stones were hewn from local granite and erected by the pre Celtic people of Brittany and form the largest such collection in the world. Most of the stones are within the Breton municipality of Carnac, but some to the east are within neighboring La Trinité sur Mer. The stones were erected at some stage during the Neolithic period, probably around 3300 BC, but some may date to as early as 4500 BC. Although the stones date from 4500–3300 BC, modern myths associated them with 1st century AD Roman and later Christian occupations. A Christian myth associated with the stones held that they were pagan soldiers in pursuit of Pope Cornelius when he turned them to stone. Brittany has its own local versions of the Arthurian cycle. Local tradition similarly claims that the reason they stand in such perfectly straight lines is that they are a Roman legion turned to stone by Merlin. In recent centuries, many of the sites have been neglected, with reports of dolmens being used as sheep shelters, chicken sheds or even ovens. Even more commonly, stones have been removed to make way for roads, or as building materials. The continuing management of the sites remains a controversial topic. According to Neil Oliver's BBC documentary A History of Ancient Britain, the alignments would have been built by hunter gatherer people ("These weren't erected by Neolithic farmers, but by Mesolithic hunters"). That would place them in a different category from Stonehenge in England, which has been claimed to be the work of Early European Farmers. The question of which people Carnac stones are to be attributed to is still debated.
Түзеткіштер
Тас қатардың үш негізгі тобы бар: Менек, Кермарио және Керлескан. Олар бір кезде бір топқа бірігіп тұрған болса керек, бірақ басқа мақсаттар үшін тастар алынып тасталған кезде бөлініп кетті. Бұл жердегі тастар бір кездері осы аймақты алып жатқан жердің жер астынан шыққан, тозған гранит тастарынан жасалған.
Ménec сәйкестендірулері
Он бір қатар менгирлер бір-біріне жақын орналасқан. Туристік кеңсеге сәйкес батыс шетінде "71 тас блокты қамтитын кромлек" және шығыс шетінде өте қираған кромлек бар. Ең үлкен тастар, айнала биік, кең, батыс шетінде; тастар содан кейін биіктігі жағынан кішірейіп, шығыс шетінде қайтадан биіктікке дейін өседі.
Кермарионың сәйкестігі
Бұл желдеткіш тәрізді орналасу Кермарио (Өлілер үйі) тізбегінде шығысқа қарай сәл әрі қарай қайталанады. Ол 10 бағанадан тұратын 1029 тастан тұрады. Аэрофотосуретке түсіру кезінде шығыс жағындағы тастар қысқарақ орналасқан тас шеңберін анықтадық.
Керлесканның сәйкестендірілуі
555 тастан тұратын кіші топ, қалған екі жердің шығысында орналасқан. Ол 13 сызықтан тұрады , олардың жалпы ұзындығы шамамен , биіктігі шамамен
Тумули
Мұнда бірнеше жер үйінділері бар, олар жердің үстіне салынған. Бұл аймақта, әдетте, олар неолиттік артефактілерді ұстаған орталық камераға апаратын өтуді қамтиды. Карнак пен Морбиан аймағынан б.з.д. V мыңжылдықтың ортасына жататын және "Карнасен мұмдары" деп аталатын үш ерекше үлкен қабірлер белгілі: Сент-Мишель, Тумиак және Мане-эр-Хроэк. Бұл үйінділердің әрқайсысында тек бір адамның қабірі, көптеген ірі жылтыратылған тас балта, тас қол сақиналары және каллаистан (варисцит пен түркуаздан) жасалған зергерлік бұйымдар бар. Ғылыми талдаулар көрсеткендей, балтаның көптеген тұстары итальян Альптерінен алынған нефриттен жасалған, ал кальясы Иберияның оңтүстік-батысынан әкелінген. Археологиялық деректерге сүйенсек, каллаиді Ибериядан жағалаумен немесе құрлық арқылы емес, каноэмен Бискай шығанағы арқылы алып келген. Бұл жерлеулердің ерекшелігі, құмдардың көлемі, алыстағы алмасу желілері және жұмсалған күш-жігер барлығы бұл жерлеулер аса маңызды элиталық адамдардың жерленгенін көрсетеді, кейбір зерттеушілер оларды "құдайлық патшалар" деп сипаттады. Эр Граның 20,6 метрлік биіктігі бар Гранд Менхир сияқты мегалитикалық ескерткіштердің құрылысына қатысы бар ауқымды күш-жігер мен ұйым Карнак пен Морбиан аймағындағы билеушілер немесе патшалардың бар екендігін көрсетеді. Ирландиядағы мегалит мәдениетінің кейінірек кездескен жағдайы да осыған ұқсас сипатталған, бұл Британиядағы мегалит мәдениетінің кейбір ұқсастықтарын көрсетеді. Археологиялық, ДНК және этнографиялық дәлелдерге сүйене отырып, Ньюгрейндж үңгіріндегі қабірге қойылған элиталық ер адам, шамамен б.з.д. Сондай-ақ, солтүстік-шығыс Франция мен Германиядағы Микельберг мәдениетімен (4200 ж. б.з.б.) ұқсас жағдайлар байқалды, онда бекіністі елді мекендердегі үлкен күмбездер және Альпілік нефритті балталар қолданылды, барлығы "жоғары дәрежелі элиталардың" пайда болуымен байланысты. Карнактағы мегалитикалық ескерткіштердегі оюлар билік пен биліктің символы ретінде түсіндірілген көптеген заттарды бейнелейді, мысалы, қисық қару-жарақ, балталар мен сабындар. Карнасеен мұражайлары Болгариядағы Варна мәдениетінің бай жерлеу орындарымен (б.з.д. Варнадағы жерлеулер Карнакта пайда болған уақытта оңтүстік-шығыс Еуропадағы қуатты элиталардың бар екендігін растайды. Варна некрополының 43-қазынында таққа және көптеген алтын әшекейлерге көмінген жалғыз ер адам болған, сонымен қатар Альпілік нефритті балтаның басы да болған.
Сен-Мишель
Сент-Мишель күмбезінің құрылысы б.з.д. 5000 мен б.з.д. Оның негізі жоғары және жоғары. Ол тас пен топырақтан жасалды. Оның қызметі билеуші тап мүшелерінің қабірі болды. Онда түрлі жерлеу заттары, мысалы 15 тас сандық, үлкен нефрит балта, қыш құмырасы және калья бижутериясы бар, олардың көпшілігі қазіргі уақытта Карнактағы Тарихқа дейінгі мұражайда сақталады. Оны 1862 жылы Рене Галльс тік шұңқырлар сериясымен қазып, 1900 және 1907 жылдар аралығында Ле Рузик қазып, қабір мен тас сандықтарды тапты. 1663 жылы үстіне шіркеу салынды және 1813 жылы қайта құрылды, 1923 жылы қиратылды. Қазіргі ғимарат - 1663 жылы салынған 1926 жылы салынған шіркеудің қайта құрылуы.
Тумиак
Тумиактың мұражайлары Арзон қаласында, Морбиан шығанағының оңтүстігінде, Рюис түбегінде орналасқан. Оны "Цезарь үйіндісі" деп те атайды, өйткені жергілікті аңыз бойынша ол 56 жылы Венецияға қарсы соғыста Юлий Цезарь үшін обсерватория ретінде қызмет етті. Бұл жер 1853 жылы қазба жұмыстарымен ашылған. Мұражайдың жоғарғы жағында көрінетін кратер сол кезде оның зерттеу үшін жасалған тік тесікке сәйкес келеді. 1934 жылы жаңа қазба жұмыстары жүргізіліп, бірнеше қосалқы жерлеу орындары ашылды. Дөңгелек немесе эллипстік пішінді үңгірлер қыш қабаттардан тұрады. Оның диаметрі 50 м, биіктігі 15 м. Оның ішінде ұзындығы 4,40 м, ені 2,40 м, биіктігі 1,75 м болатын төртбұрышты орталық қабір камерасы бар. Бұл камера үш монолитті тіректерден тұрады және 4,80 м ұзындықтағы кварц плитамен жабылған. Оның едені ағаштан, екі жағында ойылған тақташалар бар еді. Жерлеу бөлмесінде 11 жадеит балта, 26 фибролит балта және 249 каллаи мәрмәрінен тұратын бай жиһаз болды. Бұл заттар Ванн археологиялық мұражайында сақталған. Көміртек-14 датировкасына сәйкес, Тумиактың күмбезі б.з.д. 4790 және 4530 жылдар аралығында тұрғызылған. Тумиактың мұражай қорымы 1923 жылдан бері тарихи ескерткіш ретінде саналады.
Мане-ер-Хрок
Mané er Hroëk (Tumulus du Ruyk) тумулусы Локмариакерде, Морбианда, Эр-Хруэг ауылының батысында және Пьер-Платес дольменінің солтүстік-шығысында 1 км жерде орналасқан. Мұражайда 5мx3м шамасында төртбұрышты қабір қақпасы бар, оны екі төбе тақтасы жауып, ұзындығы 100м, ені 60м болатын үйіндіге сүйенген. Мұражай теңіз деңгейінен шамамен 15 м биіктікке, немесе табиғи жер бетінен 8 м биіктікке көтеріледі. Қазіргі кіреберіс сатылы, заманауи. Кіреберіс жағында үш бөлікке бөлінген кесінді тас табылған. Бұл қабырға 1863 жылы Морбиан полиматикалық қоғамымен қазылған. Бұл қазба жұмыстары үңгір мен стеланы табуға мүмкіндік берді және 106 асыл тастан жасалған балта (олардың ең үлкені 46 см), 49 каллаис мәрмәрлері мен 9 каллаис салғанына нұрын шашты. Кейіннен бұл заттар Ванн археологиялық мұражайына жеткізілді. Мұражай 1889 жылдан бері тарихи ескерткіш ретінде саналады.
Мұстафа
Бұл қабір ұзын, кең және биік бөлмелі қабір. Оның батыс жағында дольмен, ал шығысында екі қабір бар. Үлкен дольменді өлшейтін, ұзын сынған бас тасты.
Кермаркер
Кішкентай төбеде екі бөлек бөлме бар.
Басқа құрылымдар
Жоғарыда аталған санаттарға жатпайтын кейбір жеке менхирлер және кем дегенде бір басқа құрылым бар.
Манио төртбұрышы
Үлкен төртбұрыштың периметріне айналып тұратын тастардың орналасуы. Бастапқыда орталық үйіндісі бар "тертр тумулус" ұзақ және солтүстік-шығысқа қарай шығысқа қарай тігілген. Төртбұрышты шығыс жағынан кең, бірақ батысы жағынан ғана кең.
Манио алып
Төртбұрыштың жанында қазір "Жиһандық" деп аталатын бір ғана үлкен менгир орналасқан. Бұл ғимаратты 1900 жылы Закари Ле Рузик қайта тұрғызып,
Қазба және талдау
1720-жылдардан бастап бұл ерекшеліктерге қызығушылық арта бастады. Мысалы, 1796 жылы "La Tour d'Auvergne" газетінде бұл оқиғалар друидтардың жиналысына байланысты деп жазылған. Рональдс олардың көпшілігінің алғашқы дәл суреттерін өзінің патенттелген перспективалық іздеу аспаппен жасаған, олар 1834 жылы Карнакта (Британия) "Шекіремелер" кітабында басылып шыққан.
Мильн және Ле Рузиц
Алғашқы кең көлемді қазба жұмыстарын 1860 жылдары шотландтық антиквари Джеймс Милн (1819-1881) жүргізді. Ол кезде 3000 тастың 700-ден азы әлі де тірі екендігін хабарлады. 1875 жылы Милн жергілікті балаға (18641939) көмекші болып жұмысқа орналасты, ал Захари археологияны үйренді. Милн қайтыс болғаннан кейін ол өз қазбаларының нәтижелерін Карнак қаласына қалдырды, ал Джеймс Милн мұражайын оның ағасы Роберт артефакттерді орналастыру үшін құрды. Закари музейдің директоры болды және өзін-өзі оқытса да, аймақтағы мегалиттер бойынша халықаралық танылған сарапшы болды. Ол да өз жұмысының нәтижелерін қалаға қалдырды, ал мұражай қазір Le Musée de Préhistoire James Miln Zacharie le Rouzic деп аталады.
Басқа теориялар
1887 жылы Х. де Клезиу тас қатары мен күнбағыс батысының бағыттары арасындағы байланысты дәлелдеді. Томның мегалитикалық ауласы сынға ұшырады. Тастарды астрономиялық обсерватория ретінде пайдалану туралы жалпы теориялар да бар, өйткені Стоунхендж үшін талап етілді. Осындай теориялардың біріне сәйкес, жақын маңдағы Локмариакердегі үлкен менхир осындай мақсат үшін орнатылған тізбектерге байланысты болды.
Менеджмент
Музей де Прехистори Джеймс Милн Закари ле Рузиц бұл аймақтағы артефакттерді сақтау мен көрсету орталығында. Англиядағы Стоунхендж мегалитикалық құрылымы сияқты, тастарды басқару да даулы болуы мүмкін. 1991 жылдан бері тас қатардың негізгі топтары "өсімдіктердің өсуіне көмектесу үшін" қоршаулармен халықтан қорғалған. Джеймс Милн 1860 жылдары тастарды зерттегенде, ол 3000 тастың 700-ден аз ғана әлі де тұрғанын, ал 1930 және 1980 жылдары (булдозерлерді қолдану арқылы) тастарды қайта орналастырып, жолдар немесе басқа құрылымдарға жол ашу үшін қайта тұрғызды. 2002 жылы наразылық білдірушілер ғимаратқа басып кіріп, кілемдерді ашып, туристерге кіруге рұқсат берді. Соңғы жылдары жерді басқарушылар, шөптер мен басқа да арамшөптерді бақылау үшін, қойларға тастардың арасында жайылуға рұқсат берумен тәжірибе жүргізді. 2023 жылдың маусым айында ЮНЕСКО қорғауындағы аумақтан тыс 39 менгир 2022 жылдың тамызында жергілікті қалалық әкімдіктен құрылыс рұқсатын алған "Мистер Бриколаж" франшизасының DIY дүкенін салу үшін жойылды. Зақымдалған тастар Монтаубин қаласында, 1,5 км-ден сәл алыста орналасқан Менек пен Кермарионың негізгі туристік орындарынан бөлек орналасқан. Қаланың мэрі Оливье Лепик AFP агенттігіне "заңды орындағанын" және құрылыс басталғанға дейін тексеріс кезінде табылған заттардың "археологиялық құндылығының төмендігін" айтты. Ол сондай-ақ, бұл сайттың ЮНЕСКО-ның тарихи мұралар атласына енгізілгенін білмейтінін мойындады, бірақ ол осы тарихи-тарихи нысандарға ЮНЕСКО мәртебесін беруді сұраған топтың төрағасы болған. Лепик аймақтың аймақтарға бөлу мәселесін күрделі деп есептеген болса, зерттеуші Кристиан Обельц "аймақтағы және департаменттегі сайланған лауазымды адамдар бірдеңе жасауға асығады, өйткені ол ЮНЕСКО-ға жатқызылғаннан кейін, бұл енді мүмкін емес" деп мәлімдеді. Жергілікті Кун-Брейж қауымдастығы археологиялық мұраға қатысты нысандарды қасақана жойғаны үшін Ванн прокурорына шағымдануды шешті.
When James Miln studied the stones in the 1860s, he reported that fewer than 700 of the 3,000 stones were still standing, and subsequent work during the 1930s and 1980s (using bulldozers) rearranged the stones, re erecting some, to make way for roads or other structures. In 2002, protesters invaded the site, opening the padlocks and allowing tourists free entry. In recent years, management of the site has also experimented with allowing sheep to graze among the stones, in order to keep gorse and other weeds under control. In June 2023, 39 menhirs still outside the UNESCO protected site were destroyed to construct a DIY store of the Mr. Bricolage franchise, which obtained a building permit from the local town hall in August 2022. The affected stones are located in the town of Montaubin, separate from the primary tourist locations of Ménec and Kermario, which are situated a little over 1.5km (1 mile) away. The town's mayor, Olivier Lepick, told AFP that he had "followed the law" and pointed to the "low archaeological value" of objects found during checks before the construction process began. He also admitted to being unaware that the site was listed on the Heritage Atlas, despite reportedly presiding over the group that applied for UNESCO status for the prehistoric sites. While Lepick blamed the region's complex zoning situation, the researcher Christian Obeltz claimed that "elected officials in the area and the department are in a hurry to build up anything because once it is classified with UNESCO, it won't be possible anymore". The local Koun Breizh association has decided to lodge a complaint with the public prosecutor of Vannes for willful destruction of sites that relate to archaeological heritage.