Кіріспе

Нью-Мексико штатындағы халық санағымен белгіленген елді мекен, АҚШ.

Кристалл – АҚШ-тың Нью-Мексико штатындағы Маккинли және Сан-Хуан округтерінде орналасқан Навахо ұлтындағы халық санағымен белгіленген елді мекен (CDP). 2010 жылғы халық санағы бойынша халқы 311 адамды құрады. Ол Нарбона өткелінің батыс жағында орналасқан.

Сипаттама

Кристалдың Маккинли округі бөлігі Галлап Микрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді, ал Сан-Хуан округі бөлігі Фармингтон Микрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді. Кристал 1884 жылы сауда ошағы ашылған кезде пайда болған. Оның аты, шамасы, "кристалл су ағып шығады" деген мағына беретін навахо тіліндегі атауынан шыққан. 1903 жылдан 1941 жылға дейін пошта бөлімшесі жұмыс істеді.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, CDP-ның жалпы ауданы 4,4 шаршы миль (11,4 км²), оның ішінде 4,4 шаршы миль (11,4 км²) құрлық және 0,04 шаршы миль (0,1 км²) (0,45%) су алабын құрайды.

Тарих

Вашингтон асуында алғашқы саудагер 1873 жылы Форт-Дефианс қаласынан келген испан-американ Ромуло Мартинес болды. Келесі жылдары басқа саудагерлердің есімдері де тіркелген, бірақ олардың барлығы уақытша болған сияқты, жаз айларында шатырларда сауда жасаған. 1896 жылы Вайоминг штатының Шеридан қаласынан ирландтық Джон Брэдфорд Мур келді. Ол сауда алаңын сатып алып, таудан ағаш кесіп, одан сауда постын салды, ал оны Галлаптан теміржолмен жеткізілген тауарлармен толтырды. Нарбона асуының батыс жағындағы постты ол «Кристалл сауда пост» деп атады. Қыс айларында ол навахо тоқымашыларын кілем тоқуға жұмысқа алды. Мур жүннің және тоқудың сапалы болуын қадағалап, өзінің дизайндарын жасады және жақсы сапалы кілемдердің көзі ретінде тез жұртқа танылды. Мур АҚШ-тың шығыс нарығының неге құндылық беретінін түсінді және каталогында табиғи материалдар мен қарапайым технологияны қолдануды баса көрсетті. Дегенмен, ол конвейерлік өндіріс тәсілдерін енгізіп, синтетикалық бояулармен жасалған машина жіптерін пайдалануға қарсы болған жоқ. Навахо кілемдерімен сауда жасаушылардың бәсекеге қабілетті баға ұсынуы үшін шығындарды төмен ұстауы қажет болды, сондықтан жалақы төмен болды. Тоқымашының өмірі туралы Мур: «Оның өнеркәсіптегі еңбегі үшін одан жағымсыз жалақы ұсынысы жоқ. Егер оның еңбегіне басқа төлем түрі болғанда, жапсырма өндірісі деген нәрсе тез арада жойылған болар еді, себебі бұл оның ақша табудың жалғыз жолы», – деді. Мурдың орнын 1911 жылы оның менеджері А. Дж. Молохон басты. «Кристалл сауда пост» 1919 жылдан 1922 жылға дейін C. C. Manning компаниясына тиесілі болды. Кейін Чарли Ньюкомб, содан кейін Джим Коллиер постқа иелік етті. 1944 жылы Дон Дженсен постты сатып алып, 1981 жылға дейін басқарды. Дженсен қазіргі «Кристалл» кілемін жасаған деген мәлімдеме бар.

Демография

Тілдер (2000) Үйде ағылшын тілінде сөйлейтіндер 51.90% Үйде навахо тілінде сөйлейтіндер 48.10% 2000 жылғы халық санауы бойынша, аталған елді мекенде 347 адам, 100 шаңырақ және 77 отбасы тұрады. Халық тығыздығы 113 тұрғын үй құрады, орташа тығыздық – 25,7 шаршы мильге (9,9/км²). Елді мекеннің нәсілдік құрамы: 97,98% – американдық индейлер, 1,73% – ақ нәсілділер және 0,29% – екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латиноамерикандықтар халықтың 2,59% құрайды. 100 шаңырақтың 41,0% -ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 44,0% -ында бірге тұратын жұбайлар, 27,0% -ында күйеуі жоқ әйелдер және 23,0% -ында отбасы емес. Барлық шаңырақтың 21,0% жеке адамдардан тұрады, ал 8,0% -ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Шаңырақтың орташа мүше саны 3,47, ал отбасының орташа мүше саны 4,10 адамды құрайды. Елді мекенде халық жас бойынша таралып орналасқан: 38,0% - 18 жасқа дейінгілер, 10,4% - 18-24 жас аралығындағылар, 26,8% - 25-44 жас аралығындағылар, 17,6% - 45-64 жас аралығындағылар және 7,2% - 65 жастан асқандар. Орташа жас 27 жасқа тең. Әр 100 әйелге 74,4 еркек шамасында. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 83,8 еркек шамасында. Елді мекендегі шаңырақтың орташа табысы 24 722 доллар, ал отбасының орташа табысы 13 906 долларды құрайды. Ер адамдардың орташа табысы 31 023 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 16 250 долларды құрайды. Елді мекеннің жан басына шаққандағы орташа табысы 7 002 доллар. Отбасылардың 54,7% және халықтың 54,1% кедейлік шегінен төмен, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 63,8% және 65 жастан асқандардың 20,0% кедейлікте өмір сүреді.

Білім

Үндістан білім беру бюросы (BIE) Кристалл мектеп-интернатын, 1-6 сыныптарды қамтитын мектеп-интернатты басқарады. Ол 1935 жылы «Жаңа мәміле» жобасының аясында резервациядан тыс жердегі үнді мектептерін резервациядағы мектептерге алмастыру мақсатында ашылды. 2014 жылы шамамен 30 оқушы жатақханаға орналасты, бірақ көптеген оқушылар орналаспады, және қауіпсіз деп танылғандықтан бір ғана жатақхана ашық болды. 2013 жылы оқушылардың 5% ғана математикалық білімі өз сыныптарының деңгейіне сай деп бағаланды, тіпті мектеп оқу бағдарламасын ғылым мен әлеуметтану пәндерінен математика мен оқуға көшірген болатын. 2015 жылы Politico басылымы мектеп кампусының жағдайы нашар екенін хабарлады. Мектепте психолог болмады. Gallup McKinley County Schools мектебі Кристаллдың Маккинли округіне қарасты бөлігін қамтамасыз етеді. Маккинли округінің аумағы Наваходағы Навахо бастауыш мектебіне, Навахо орта мектебіне және Навахо Пайн орта мектебіне қарасты.