Багама аралдарының түпкі тұрғындары: Лукаян халқының тарихы

Кіріспе

Еуропалық-американдық жаулап алуға дейінгі Багам аралдарының түпкі тұрғындары

Лукайя халқы (/l//uː/'/k//aɪ//ən/ looKYən) – Американы еуропалықтар отарлау алдында Багам және Түркі-Кайкос аралдарының түпкі тұрғындары болған. Олар сол кезде Кариб теңізіндегі көптеген аралдарда қоныстанған таино тайпасының бір тармағы еді. Лукайя халқы Христофор Колумбтың кездескен алғашқы американдықтардың бірі болды. Алғашқы байланыстан кейін көп ұзамай испандықтар лукайяларды ұрлап, құлдыққа салды, нәтижесінде 1520 жылға дейін Багам аралдарынан Лукайя халқы толығымен жойылды. "Лукайя" атауы – испандық "Лукайос" сөзінің ағылшын тіліне аудармасы, ал "Лукайос" өзі таино тіліндегі "Луку Кайри" сөзінен шыққан, оны халық өздері қолданған, ол "арал халқы" деген мағынаны білдіреді. Таино тіліндегі "арал" сөзі испан тілінде "cayo", ал ағылшын тілінде "/k//iː/" деп айтылатын "cay" сөзіне айналды (американдық ағылшын тілінде "key" деп жазылады). Андрос аралында "Сибони тайпасының" бас сүйектері мен артефактілері табылды деген хабар бар, бірақ егер Сибони тайпасы Лукайялардан бұрын Багам аралдарына келген болса да, олар қоныстанғандығын көрсететін ешқандай дәлел қалдырмаған. Багам аралдарының басқа жерлерінде де Сибони тайпасының археологиялық орындары табылды, бірақ радиокөміртектік талдаудан өткен жалғыз орын 12 ғасырдың ортасы мен соңына жатады, ол Лукайя халқының аралдарда болу кезеңімен бірдей кезеңде болды. Кристофер Колумбтың күнделігінде Лукайя халқы туралы замандас бақылаулары бар. Лукайя халқының әдет-ғұрыптары туралы басқа да ақпарат археологиялық зерттеулерден және Куба мен Испаньола аралдарындағы таино мәдениеті туралы белгілі мәліметтермен салыстыру арқылы алынды. Лукайя халқы Куба мен Испаньола аралдарындағы таинолардан үйлерінің мөлшері, ауылдарының ұйымдастырылуы мен орналасуы, пайдаланған ресурстары және қыш ыдыстар жасауда қолданған материалдарымен ерекшеленді.

Шығуы және қоныстануы

500 және 800 жылдар аралығында таино тайпалары каноэлермен Испаньола және/немесе Кубадан Багама аралдарына келе бастады. Ең алғашқы көші-қон жолдары бойынша болжамдар бар: Испаньоладан Кайкос аралдарына, Испаньоладан немесе Кубаның шығысынан Ұлы Инагуа аралына, ал Кубаның орталығынан Багам аралдарындағы Лонг-Айлендке. Кайкос аралдарындағы қоныс орындары Багам аралдарындағы басқа жерлерден өзгеше, олар 1200 жылдан кейін пайда болған классикалық таино тайпаларының Испаньоладағы қоныстану орындарына ұқсайды. Уильям Киганның пікірінше, Кейкостағы орындар 1200 жылдан кейін аралдағы табиғи тұзды көлдерден тұз алу үшін келген Испаньола тайпаларының жаңа қонысы болып табылады. Ұлы Инагуа Багама аралдарындағы кез келген аралға қарағанда Испаньолаға да, Кубаға да жақын орналасқан. Ұлы Инагуадағы қоныс орындарында Кубадан және/немесе Испаньоладан әкелінген құм қосылған керамика көптеп табылды, ал Багам аралдарындағы басқа орындарда қабық қосылған керамика ("Пальметто керамикасы") жиі кездеседі, ол Багамда дамыған. Колумб Куба мен Лонг-Айленд арасында каноэмен сауда жасалғанын хабарлағанмен, бұл ашық теңізде кем дегенде саяхатты талап еткен, бірақ оның көп бөлігі Ұлы Багам жағалауының өте жақын суларында өтті. Таино тайпалары, шамамен, 1000 жылдан кейін ғана Кубаның орталық бөлігіне қоныстанған, және Багам аралдарының алғашқы қоныстану жолы осылай болғанына нақты дәлел жоқ. Ұлы Инагуа аралының алғашқы қонысынан бастап, лукайя тайпалары 800 жыл ішінде (шамамен 700 – 1500 жылдар) Багам аралдарына таралып, 40 000-ға жуық халыққа жетті. Еуропалықтармен алғашқы байланыс кезінде Багам аралдарының оңтүстік-орталық бөлігінде халық тығыздығы ең жоғары болды, солтүстікке қарай төмендеп, солтүстік аралдарды мекендеудің уақыты қысқаруын көрсетті. Лукайя тайпаларының қоныс орындары архипелагтың ең үлкен он тоғыз аралында немесе осы аралдардан бір шақырымдай қашықтықтағы кішігірім аралдарда орналасқан. Киган Ұлы Инагуа аралынан Аклинс және Крук аралдарына, содан кейін Лонг-Айлендке қарай солтүстікке қарай көшіп-қону жолын ұсынады. Лонг-Айлендтен шығысқа қарай Рум-Кей мен Сан-Сальвадор аралдарына, солтүстікке қарай Кэт-Айлендке, батысқа қарай Ұлы және Кіші Эксума аралдарына дейін таралу болған. Кэт аралынан таралу Элеутераға дейін жалғасты, одан Нью-Провиденс пен Андрос батысқа, Ұлы және Кіші Абако аралдары мен Гранд-Багама солтүстікке дейін жетті. Лукайя тайпаларының ауылдары Аклинс аралының шығысында, Маягуанада және Аклинстің солтүстігінде, Самана Кейде де белгілі. Шығыс, Орта және Солтүстік Кайкос аралдарында және Кайкос аралдарындағы Провиденсиалес аралдарында ауылдар бар, олардың кейбіреулерін Киган Испаниядан келген кешіккен қоныс толқынымен байланыстырады. Багам аралдарының оңтүстігінде халық тығыздығы төмен болды, бұл мұндағы құрғақ климатқа байланысты болуы мүмкін, Ұлы Инагуа аралында және Түркс және Кайкос аралдарында жылына жаңбыр мөлшері аз, ал Аклинс және Крук аралдарында мен Майагуанада аздап жоғары. Аралдардың лукайя тіліндегі атауларына сүйене отырып, Гранберри мен Весцелиус қоныстанудың екі бастауын көрсетеді: бірі Испаньоладан Түркс және Кайкос аралдарына Майагуана мен Аклинс және Крук аралдары арқылы Лонг-Айленд пен Ұлы және Кіші Эксума аралдарына дейін, ал екіншісі Кубадан Ұлы Инагуа аралы, Кіші Инагуа аралы және Раггд аралдары арқылы Лонг-Айленд пен Эксума аралдарына дейін. Гранберри мен Весцелиус сонымен қатар 1200 жылға таяу Түркс және Кайкос аралдары Испаньоладан қайта қоныстанғанын және одан кейін классикалық таино тайпаларының мәдениеті мен тілінің бөлігі болғанын, енді лукайя емес екенін айтады.

Sometime between 500 and 800 CE, Taínos began crossing in dugout canoes from Hispaniola and/or Cuba to the Bahamas. Hypothesized routes for the earliest migrations have been from Hispaniola to the Caicos Islands, from Hispaniola or eastern Cuba to Great Inagua Island, and from central Cuba to Long Island in the central Bahamas. The settlement sites in the Caicos Islands differ from those found elsewhere in the Bahamas, resembling sites in Hispaniola associated with the Classic Taíno settlements that arose after 1200. William Keegan argues that the sites on Caicos therefore represent a colonization after 1200 by Taínos from Hispaniola seeking salt from the natural salt pans on the island. Great Inagua is closer to both Hispaniola, at , and Cuba, at , than any other island in the Bahamas, and sites on Great Inagua contain large quantities of sand tempered pottery imported from Cuba and/or Hispaniola, while sites on other islands in the Bahamas contain more shell tempered pottery ("Palmetto Ware"), which developed in the Bahamas. While trade in dugout canoes between Cuba and Long Island was reported by Columbus, this involved a voyage of at least over open water, although much of that was on the very shallow waters of the Great Bahama Bank. The Taínos probably did not settle in central Cuba until after 1000, and there is no particular evidence that this was the route of the initial settlement of the Bahamas. From an initial settlement of Great Inagua Island, the Lucayans expanded throughout the Bahamas Islands in some 800 years (c. 700 – c. 1500), growing to a population of about 40,000. Population density at the time of first European contact was highest in the south central area of the Bahamas, declining towards the north, reflecting the progressively shorter time of occupation of the northern islands. Known Lucayan settlement sites are confined to the nineteen largest islands in the archipelago, or to smaller cays located less than one kilometre from those islands. Keegan posits a north ward migration route from Great Inagua Island to Acklins and Crooked Islands, then on to Long Island. From Long Island expansion would have gone east to Rum Cay and San Salvador Island, north to Cat Island and west to Great and Little Exuma Islands. From Cat Island the expansion proceeded to Eleuthera, from which New Providence and Andros to the west and Great and Little Abaco Islands and Grand Bahama to the north were reached. Lucayan village sites are also known on Mayaguana, east of Acklins Island, and Samana Cay, north of Acklins. There are village sites on East, Middle and North Caicos and on Providenciales, in the Caicos Islands, at least some of which Keegan attributes to a later settlement wave from Hispaniola. Population density in the southernmost Bahamas remained lower, probably due to the drier climate there, less than of rain a year on Great Inagua Island and the Turks and Caicos Islands and only slightly higher on Acklins and Crooked Islands and Mayaguana. Based on Lucayan names for the islands, Granberry and Vescelius argue for two origins of settlement; one from Hispaniola to the Turks and Caicos Islands through Mayaguana and Acklins and Crooked Islands to Long Island and the Great and Little Exuma Islands, and another from Cuba through Great Inagua Island, Little Inagua Island and Ragged Island to Long Island and the Exumas. Granberry and Vescelius also state that around 1200 the Turks and Caicos Islands were resettled from Hispaniola and were thereafter part of the Classical Taíno culture and language area, and no longer Lucayan.

Байланыстар

Лукайялықтар Үлкен Антиль аралдарындағы кең тайно қауымының бір бөлігі болды. Лукайялықтар, Ямайкадағы тайнолармен бірге, Кубаның көп бөлігі және Батыс Испаниоланың бір бөлігі субтайно, батыс тайно немесе цибони тайно мәдени және тілдік тобына жатқызылған. Киган Лукайялықтар мен Классикалық тайнолар арасындағы айырмашылықтарды, негізінен, Испаниола мен шығыс Кубадағы маңызсыз деп сипаттайды. Лукайялықтар Испаниоланың күрделі саяси құрылымдарымен салыстырғанда кішкентай саяси бірліктерде, қарапайым басшылықтарда өмір сүрді, ал олардың тілі мен мәдениеті айырмашылықтар көрсетсе де, олар тайно тайпасының бір бөлігі болып қалды, бірақ кең тайно әлемінің "шеткері" болды. Лукайялықтар Кариб теңізі аймағындағы кең сауда желісімен байланысты болды. Колумб Лонг-Айленд пен Куба арасындағы сауданы қаптал ойық каноэ арқылы жүзеге асырғанын көрді. Сан-Сальвадор аралында табылған жадеит үлгісінің элементтік құрамын талдау нәтижесінде Гватемаладан келген болуы мүмкін екені анықталды.

Сыртқы келбеті

Колумб лукаяндықтарды Канар аралдарындағы гуанчтарға ұқсас деп ойлады, өйткені олардың тері түсі еуропалықтар мен африкалықтардың арасындағы кезеңдік мәнді білдірді. Ол лукаяндықтарды әдемі, келісімді, дұрыс пропорцияланған, мейірімді, жомарт және бейбіт деп сипаттады, және олар көбінесе толығымен жалаңаяқ жүретін. Питер Мартир д'Анжиера лукаяндық әйелдердің соншалықты әдемі болғанын айтты, сондықтан "басқа елдерден" келген ер адамдар оларға жақын болу үшін аралдарға қоныс аударған. Жасөспірім шағына жеткен әйелдер мақтадан кішкентай белдемше киетін, ал ерлер мақтадан немесе тоқылған жапырақтан жасалған шалбар киетін. Кейбір адамдар бас киімдерін, белдіктерді, қауырсындарды, сүйектерді, құлақ және мұрын әшекейлерін кейде тағатын. Олар көбінесе татуировка жасап, денелеріне және/немесе беттеріне бояу жағар еді. Сондай-ақ, олар басын жапырақтап түзету тәжірибесін қолданды. Шаштары қара және түзу болды, оларды қысқа қырқып, артқы жағындағы бірнеше шашын ешқашан кеспейтін. Колумб кейбір ер адамдардың денесіндегі жараларды көргенін хабарлады, олардың себебі басқа аралдардан келген адамдардың оларды тұтқындау әрекеттерінен туындағанын түсіндірді.

1492 жылы Лукаян мен испандар кездеседі

1492 жылы Христофор Колумб Азияға тікелей жол іздеп, Испаниядан үш кемемен аттанды. 12 қазан күні 1492 жылы Колумб Багама аралдарындағы бір аралға жетті, бұл оқиға көптен бері Американың «жазылуы» ретінде қарастырылып келді. Колумб алғаш рет келген бұл аралды Лукаян тайпасы Гуанахани деп, ал испандықтар Сан-Сальвадор деп атады. Колумбтың Америкаға алғаш рет қоныстанған жерінің нақты орны әлі де даулы, бірақ көптеген авторлар кейін Уотлинг (немесе Уотлинг) аралы деп аталған Самуэль Э. Морисоннің Колумбтың Сан-Сальвадоры деген тұжырымын қабылдайды. Бұрынғы Уотлинг аралы 1925 жылы ресми түрде Сан-Сальвадор деп өзгертілді. Луис Марденнің Самана-Кейді Гуанахани деп тануы бұрынғы Уотлинг аралы теориясына қарсы ең күшті дәлел болып табылады. Колумб Кубаға жол тартқанша, Багама аралдарында алтын іздеу үшін бірнеше аралдарды аралады. Колумб жақын маңдағы Санта-Мария-де-ла-Консепсьон, Фернандина және Саомет аралдарына бірнеше күндік сапармен барды. Сан-Сальвадордағы Лукаян тайпасы Колумбқа Самаот ауылында көп алтынға ие «басшыны» табуға болатынын айтты, бұл ауыл Самоет, Саомет немесе Саомето деп те аталады. Тайно басшылары мен ауылдарының аттары көбінесе бір-біріне ұқсас болды. Киган бұл атаулардың шатасуы басшының және ауылдың немесе аралдың атын білдіретін грамматикалық формалардың өзгешелігінен немесе Колумбтың Лукаян тілін түсінудегі қиындықтарынан туындағанын болжайды. Колумб Самаотты іздеп, аралдың жағалауымен үш күн бойы алға-артқа жүзіп өтті. Бірде ол шығысқа қарай кемемен жүзіп, Самаотқа жетуге тырысты, бірақ су тым тереңдігі аз болғандықтан, аралды айналып өту «өте ұзаққа соғады» деп ойлады. Киган бұл сипаттаманы Аклинс/Крукид аралдары тобына сәйкес деп түсіндіреді, батыс жағындағы кеме Аклинс шығанағының өте тереңдігі аз сулары арқылы Аклинс аралының батыс жағалауын көре алады, онда жағалау бойымен созылған ауыл орналасқан. Америго Веспуччи 1499-1500 жылдары Багама аралдарында шамамен төрт ай өткізді. Оның сол кездегі жазулары түсініксіз, мүмкін ол Колумбтың жаңалықтарына қол сұққандықтан, ол сол кезде Колумбтың билігінде болды. Багам аралдарында басқа да испандықтардың жағалауға қоныстанғандары, кеме апаттары және құл сатуға арналған экспедициялар болған болуы мүмкін. 1500 және 1508 жылдар аралығында жарық көрген карталарда Багама аралдары, Куба және Солтүстік Америка материгі туралы кейін ресми түрде хабарланбаған мәліметтер көрсетілген. Осы кезеңде Сан-Сальвадор, Кайкос аралдары, Лонг-Айленд, Кішкентай Эксума, Аклинс аралы, Консепсьон аралы және Самана Кайда еуропалық артефакттар табылған. Алайда, мұндай табылған заттар испандықтардың сол аралдарға келгенін дәлелдей алмайды, өйткені Лукаяндар арасындағы сауда-саттық арқылы бұл бұйымдар таралуы мүмкін еді.

In 1492 Christopher Columbus sailed from Spain with three ships, seeking a direct route to Asia. On October 12, 1492 Columbus reached an island in the Bahamas, an event long regarded as the 'discovery' of America. This first island to be visited by Columbus was called Guanahani by the Lucayans, and San Salvador by the Spanish. The identity of the first American landfall by Columbus remains contested, but many authors accept Samuel E. Morison's identification of what was later called Watling (or Watling's) Island as Columbus' San Salvador. The former Watling Island was officially renamed San Salvador in 1925. Luis Marden's identification of Samaná Key as Guanahani is the strongest contender with the former Watling Island theory. Columbus visited several other islands in the Bahamas hunting for gold before sailing on to Cuba. Columbus spent a few days visiting other islands in the vicinity: Santa María de la Concepción, Fernandina, and Saomete. Lucayans on San Salvador had told Columbus that he could find a "king" who had a lot of gold at the village of Samaot, also spelled Samoet, Saomete or Saometo. Taíno chiefs and villages often shared a name. Keegan suggests that the confusion of spellings was due to grammatically differing forms of the name for the chief and for the village or island, or was simply due to Columbus's difficulty with the Lucayan language. Columbus spent three days sailing back and forth along the shore of an island seeking Samaot. At one point he sought to reach Samaot by sailing eastward, but the water was too shallow, and he felt that sailing around the island was "a very long way". Keegan interprets this description to fit the Acklins/Crooked Islands group, with a ship in the west side being able to see the western shore of Acklins Island across the very shallow waters of the Bight of Acklins, where there was a village that stretched about along the shore. Amerigo Vespucci spent almost four months in the Bahamas in 1499 to 1500. His log of that time is vague, perhaps because he was trespassing on Columbus's discoveries, which at the time remained under Columbus. There may have been other unrecorded Spanish landfalls in the Bahamas, shipwrecks and slaving expeditions. Maps published between 1500 and 1508 appear to show details of the Bahamas, Cuba and the North American mainland that were not officially reported until later. European artifacts of the period have been found on San Salvador, the Caicos Islands, Long Island, Little Exuma, Acklins Island, Conception Island and Samaná Cay. Such finds, however, do not prove that Spaniards visited those islands, as trade among Lucayans could have distributed the artifacts.

Құлдық және геноцид

Колумб Сан-Сальвадор және Санта-Мария-де-ла-Консепсьон аралдарында бірнеше лукаян халқын ұрлап кетті. Екеуі қашып кетті, бірақ Колумб өзінің бірінші саяхатының соңында бірнеше лукаяндықтарды Испанияға алып кетті. 1500 жылы Веспуччи 232 лукаянды құл ретінде Испанияға әкелді. Испандықтардың Испанола аралының жергілікті халқының еңбегін пайдалануы халық санын жылдам қысқартып, Испанола губернаторының испан тәжіне шағымдануына әкеп соқты. Колумб қайтыс болғаннан кейін, 1509 жылы Арагонның Фердинанд II жақын аралдардан үндістерді әкелуге бұйрық берді, бұл Испаноладағы халықтың азаюын толықтыру үшін жасалды, және испандықтар Багам аралдарындағы лукаяндықтарды жұмыс күші ретінде қолдану үшін тұтқындауға кірісті. Бастапқыда лукаяндықтар Испанолада төрт алтын песодан астамға сатылған жоқ, бірақ лукаяндықтардың конкилерді теруде тәжірибелі екені анықталғанда, баға 100-150 алтын песоға дейін өсті және лукаяндықтар жемшікке су терушілер ретінде Кубагуа аралына жіберілді. Екі жыл ішінде Багам аралдарының оңтүстігі көбінесе босады. 1513 жылға қарай испандықтар 40 000-ға дейін лукаяндықтарды алып кеткен болуы мүмкін. Карл О. Сауэр Понсе де Леонның 1513 жылғы экспедициясын, онда ол Флориданы тапқан, жай ғана "бос аралдардан тыс құл аулаудың кеңеюі" деп сипаттады. 1520 жылы испандықтар қалған лукаяндықтарды Испанолаға сатуға шешім қабылдағанда, Багам аралдарында барлығы он бір адамды ғана таба алды. Осыдан кейін Багам аралдары 130 жыл бойы елсіз қалды.

Генетика

2018 жылы зерттеушілер Элютера аралындағы Уағызшы үңгірінде табылған тістен ДНК-ны сәтті бөліп алды. Тіс тікелей зерттелгенде шамамен 776–992 жылдарға дейін соққан кезеңге жатсады. Генетикалық талдау нәтижесінде тіс әйелге тиесілі екені анықталды. Қазіргі заманғы халықтармен салыстырғанда, бұл ежелгі адам Амазонка және Ориноко алқаптарындағы аравак тілдерінде сөйлейтін халықтарға ең жақын генетикалық байланысқа ие, оның ішінде Паликур халқына ең жақын. Адамның мтДНК-сы B2 гаплотобына жатқызылды.

Кедендік

Лукайялық қоғам аналық желі бойынша туыстық байланысқа негізделген, бұл жалпы Тайно мәдениетіне тән еді. Испандықтар әйелдер күйеуінің отбасында тұратынын хабарлаған, бірақ Киган бұл қатаң мағынада патрилокальдық емес, күйеуінің әкесінің бауырының үйінде (авункулокальдық тұру) тұру болғанын айтады.

Үйлер

Лукайялықтар, басқа таинолар сияқты, бірнеше отбасыдан тұратын үйлерде өмір сүрді. Испандықтардың лукайялық үйлердің сипаттамалары, Испаниола және Кубадағы таинолар пайдаланған үйлердің сипаттамаларымен сәйкес келеді: дөңгелек шатыр пішіндес, биік, қаңқалары бағаналардан, төбесі сабаннан жасалған, жоғары жағында түтін шығаруға арналған тесігі бар. Колумб лукайялықтардың үйлерін таза және жақсы сыпырылған деп сипаттады. Үйлер мақта торынан (гамактардың бір түрі) жасалған төсек және жиһазбен жабдықталған, негізінен ұйықтау үшін қолданылған. Әрбір үйде кеңейтілген отбасы тұрған. Лукайялық үйлердің мөлшері туралы сақталған мәліметтер жоқ, бірақ Киганның пікірінше, байланысқа дейінгі Кубадағы таино қауымдастықтарындағы бір үйде шамамен 20 адам тұрғандығы, лукайялық үйлер үшін де орынды бағалау болар. Лукайялық үйлерге қатысты айтылмаса да, Кубадағы үйлер екі есікті болған деп сипатталған. Испаниола және Кубаның шығысындағы классикалық таино ауылдарында үйлер әдетте орталық алаңның төңірегінде орналасқан, көбінесе жақсы егіс жерлеріне қол жеткізе алатын өзендер бойында салынған. Лукайя ауылдары жағалау бойында, көбінесе аралдың желден қорғалған жағында, бірақ су тасқынынан қорғалған жағалау бар жерлерде де кездесетін.

Еуропаға дейінгі контакттық диета

Лукайялықтар тамырлы дақылдар өсіріп, аң аулап, балық аулап, жабайы азық-түліктер жинады. Олардың диетасының кемінде жартысы өсімдіктерден құралды. Лукайялықтардың негізгі дақылы – маниока (кассава), одан кейін тәтті картоп. Тәтті маниоканы тәтті картоп сияқты, қабығын аршып, қайнатып жейтін. Ащы маниокада қауіпті мөлшерде сутек цианиді болған. Оны қабығын аршып, ұнтақтап, майыстырып дайындаған. Содан кейін майысқан массаны себеттен жасалған түтік арқылы сүзіп, удың – сутек цианидін шырын түрінде алып тастаған. Сүзілген майысты кептіріп, ұнға айырған, одан жалпақ саз табада пісірілген, нанға ұқсас бауырсақ жасаған. Улы сутек цианидін қайнатып, улы газын шығарып, сұйық негізін бұрыш, көкөніс, ет және балықпен араластырып, ингредиенттерінің бұзылуын болдырмайтын, баяу қайнатылатын тұшпара дайындаған. Испандықтар лукайялықтардың тәтті картоп, кокоям, аррорут, лерен, ямпи, жержаңғақ, бұршақ және қабақтар өсіргенін де хабарлаған. Лукайялықтар Багам аралдарына барлық егіндерін немесе көп бөлігін алып кеткен болуы мүмкін. Лукайялықтар папайя, ананас, гуава, мамми алмасы, гвинеп және тамаринд өсірген болуы да мүмкін. Багам аралдарында аң аулауға арналған құрлықтағы жануарлар аз болған: хутиялар (Таино утиясы), тау игуаналары, кішкентай кесірткелер, құрлық крабтары және құстар. Тайнолар иттер мен москвалық үйректер ұстаған, бірақ ертедегі саяхатшылар тек иттер туралы хабарлаған немесе Лукайялық жерлерде олардың іздері табылды. Лукайялықтар жеген еттің 12% азырақ бөлігі құрлық жануарларынан алынған, оның үштен екі бөлігі игуаналар мен құрлық крабтарынан. Лукайялықтар диетасындағы еттің 80% астамы теңіз балықтарынан тұрған, олардың көбі шөп және/немесе маржанды жеген. Теңіз тасбақалары мен теңіз сүтқоректілері (Батыс Үндістан монахы және дельфин) Лукайялық диетасындағы еттің өте аз бөлігін құрады. Ет азығының қалған бөлігі теңіз моллюскаларынан алынған. Басты ет – жағажай мен риф арасындағы шөптік алаптар мен рифтік орталардан алынған балықтар мен моллюскалар, олардың ішінде попугай балығы, групер, снэппер, сүйек балығы, патшайым молюскасы, кірпік, нерит, хитон және ұлулар бар. Макуроз испандықтар келгенде Үлкен Антиль аралдарына жаңадан енгізілген, және Тайно және, болжам бойынша, Лукайялық диеталарының шағын бөлігін құрады.

The Lucayans grew root crops and hunted, fished and gathered wild foods. At least half of the diet came from plant foods. The staple crop of the Lucayans was manioc (cassava), followed by sweet potato. Sweet manioc was eaten like sweet potato, by peeling and boiling. Bitter manioc, which has a dangerous amount of hydrogen cyanide, was prepared by peeling, grinding, and mashing. The mash was then filtered through a basket tube to remove the hydrogen cyanide as a poisonous juice. The filtered mash was dried and sieved for flour, which was used to make pancake like bread cooked on a flat clay griddle. The poisonous hydrogen cyanide juice was boiled, which released the poison, and the liquid base mixed with chili peppers, vegetables, meat, and fish to make a slow boiling stew that prevented the spoiling of its ingredients. The Spanish also reported that the Lucayans grew sweet potatoes, cocoyams, arrowroot, leren, yampee, peanuts, beans and cucurbits. The Lucayans probably took most, if not all, of their crops with them to the Bahamas. The Lucayans may have grown papayas, pineapples, guava, mammee apple, guinep and tamarind fruit. There were few land animals available in the Bahamas for hunting: hutias (Taíno utia), rock iguanas, small lizards, land crabs and birds. While Taínos kept dogs and Muscovy ducks, only dogs were reported by early observers, or found at Lucayan sites. Less than 12% of the meat eaten by Lucayans came from land animals, of which three quarters came from iguanas and land crabs. More than 80 percent of the meat in the Lucayan diet came from marine fishes, almost all of which grazed on seagrass and/or coral. Sea turtles and marine mammals (West Indian monk seal and porpoise) provided a very small portion of the meat in the Lucayan diet. The balance of dietary meat came from marine mollusks. The main meats were fishes and mollusks from the grass flat and patch reef habitats that are found between the beach and the barrier reef, and include parrotfish, grouper, snapper, bonefish, queen conch, urchins, nerites, chitons, and clams. Maize was a recent introduction to the Greater Antilles when the Spanish arrived, and was only a minor component of the Taíno and, presumably, Lucayan diets.

Талшықтар және басқа да өсімдік өнімдері

Лукайялықтар мақта (Gossypium barbadense) және темекі өсірді, ал балық аулау торларында талшық алу үшін агава, фурокрея және гибискус сияқты басқа да өсімдіктерді пайдаланды. Колумбтың бір теңізшісі Гуанахани аралындағы бір лукаяннан мақта алған. Колумб Лукайялықтардың темекі қолданатынын көрмесе де, олардың құнды деп есептеген жапырақты саудаға салып жатқанын байқаған. Биксадан қызғылт дене бояуы, ал ягуадан (Genipa немесе Mamoncillo) қара дене бояуы жасалды.

Шалқарлы құралдар

Коньки қабықшалары (тайно тілінде "кобо" деп, ал айтуынша "конк" деп аталады) аралдарда көптеп кездесетін, берік материал болатын. Олардың ішінде патша конькі және Атлантика тритоны сияқты бірнеше түрлері бар еді. Лукайялықтар олардан каноэ ойып жасауға арналған құралдар, соқалар, балғалар, пикалар, тор өлшегіштері және балық аулауға арналған ілмектер жасады. Сонымен қатар, олардан дискі тәрізді әшекейлер, амулеттер ойылып, мүсіндерді безендіру үшін инкрустация ретінде пайдаланылды. Коньки қабықтарынан сонымен қатар, үрлеп ойнайтын кернейлер де жасалды. Ең үлкен шаяннан жасалған кернейлерді "гуамо" деп атады. Олар шіркеу қоңыраулары сияқты, адамдарды жинауға және діни обрядтарды өткізуге қолданылды.

Басқа технологиялар

Лукайялықтар ағаштан каноэ, найза, тостаған және салтанатты орындықтарды ойып жасаған. Тас кесу, кесу және сылау құралдары Кубадан немесе Гаитиден әкелінген. Көптеген қыш ыдыстар "Пальметто ыдысы" деп аталатын типке жатты, оның ішінде "Абако Redware" және "Crooked Island ыдысы" болды. Бұл аралдардағы жергілікті қызыл саз топырағынан, күйдірілген конх қабықтарымен араластырылып жасалған. Пальметто ыдысы көбінесе әшекейленбеген. Пальметто ыдысын мерзімдеу немесе реттеу үшін қолданылатын ешқандай айырмашылықтар белгілі емес. Кейбір (әдетте Багам аралдарында жиналған сынықтардың бір пайызынан кем, ал Кайкос аралдарында шамамен он пайызы) құм қосылған қыш ыдыстар Кубадан және/немесе Гаитиден әкелінген. Лукайялықтар сүйектен немесе қабықтан балық аулауға арналған ілмектер жасаған, ал сүйектен гарпун ұштарын ойып шығарған. Лукайялықтар, ықтималда, садақ пен жебе қолданбаған. Испандықтар үндістердің садақ пен жебе қолданып жатқанын алғаш рет Солтүстік-Шығыс Испаньоланың Самана шығанағында байқаған. Багама архипелагының әртүрлі аймақтарында табылған Лукайя өмірінің сирек артефактілерінің бірі – духо. Бұл Кариб теңізі аймағындағы тайно кациктарының немесе басшыларының үйлерінде кездесетін оюлы орындықтар. Духос "тайнолардың саяси және идеологиялық жүйелерін сақтауда маңызды рөл атқарды [және болды] . сөзбе-сөз билік, бедел және ритуалдар орындары". Ағаштан және тастан жасалған духостар табылған, бірақ ағаштан жасалғандары тас орындықтардай ұзаққа сақталмайды, сондықтан олар сирек кездеседі. Париждегі Адам мұражайы мен Лондондағы Британ мұражайының коллекцияларында (соңғысы Элютера аралында табылған) сақталған ағаштан жасалған духостар бар.

Дін

Тайно пантеонындағы цемис, сондай-ақ земис деп те аталады, адамдардың өмірінде белсенді рөл атқарады және мәдени, ұнамды адамдарға қатысты тақырыпты, антимәдени, адам емес және жаман тақырыптан ажыратады. Бұл термин рухтарды да, рухтарды бейнелейтін заттарды да қамтиды. Олардың ішінде өнімділік рухы Йокаху, маньяк сыйлайтын еркек рух, және Атабейра, ана құдайы бар. Оларға өлгендердің иесі Макетаури Гуаяба және дауылдың бикесі Гуабансекс есімді екі рух қызмет көрсетті. Егіз рухтарға да егіздер қызмет ететін. Арието рәсімдерінде земиге тамақ сыйланды, ал шамандар (бехике) қатысушыларға кесава нанының бір бөлігін беретін, ол келесі жылға дейін сақталып тұратын.