Кіріспе

Кемелердің шығаратын ауасы айналасында пайда болатын бұлттар Кеме жолдары - кемелердің шығаратын ауасы айналасында пайда болатын бұлттар. Су молекулалары ауаның түтін бөлшектерінің (аэрозольдардың) айналасына жиналып, бұлтты тұқым жасайды. Тұқымның үстінде көретін бұлт пайда болғанша судың мөлшері арта түседі. Кеме жолдары кезінде бұлттың тұқымдары желдің кеменің ауасын ұшырып жіберген ұзын, тар жолға созылады, сондықтан пайда болған бұлттар мұхит үстіндегі ұзын жіптерге ұқсайды. Кеме іздері - гомогенитус бұлтының бір түрі.

Кеме іздерін зерттеу

1965 жылы TIROS VII спутнигі түсірген суреттерде алғашқы "аномальды бұлт сызықтары" байқалды. Оның ең көп себебі кемелердің түтіндері болуы мүмкін деген болжам жасалды. Көптеген зерттеулер бұл құбылысты растады, ал қазір олар кеме іздері деп аталады. Көп ұзамай ғалымдар аэрозольдардың климатқа әсері климатқа Твомей эффекті арқылы үлкен әсер етуі мүмкін екенін және кеме жолдары олардың зерттеулері үшін тамаша зертхана болатынын түсінді. Адамдар шығаратын аэрозольдардың бұлт түзілуіне қалай әсер ететінін зерттейтін ғалымдар кеме жолдарын бақылайды, өйткені қалалардың көпшілігінде атмосфераның қатты шуы болғандықтан, олар ластаушы заттардың бұлт түзілуіне қалай ықпал ететінін нақты анықтай алмайды. Ал кемелер өздерінің ауасын салыстырмалы түрде таза және тыныш теңіз аузына шығарады, онда ғалымдар бұлттардың пайда болуына жанар-жағармайлардың әсерін өлшеуге оңай болады. Жалпы, мұхит үстіндегі ауа құрлықтағыға қарағанда аз турбулентті және конвекциялық әсерге ұшырайды. Ауаның төменгі қабаты әсіресе Тынық мұхиттың шығысында жазғы уақытта мұхиттың сол аймағынан 500 - 700 метр биіктікте орналасқан ыстық ауа қабатының арқасында тыныш болады. Бұл әсер температураның өзгеруін тудырады, төмендегі салқын ауаға қақпақ қойып, ластаушы заттар мен су буын ұстап қалады. Инверсия Лос-Анджелестегі ауаның сапасын төмендетеді, бірақ сонымен қатар ұзақ уақытқа созылатын кеме жолдарының пайда болуына мүмкіндік береді. Кемелердің түтіндіктерінен шығатын бөлшектер Тынық мұхиттың шығыс бөлігінің үстіндегі ауаға кіреді және онда бірнеше күн бойы қалатын ұзын, жұқа бұлттарды жасайды. Бұл бұлттар гомомутаттар деп аталады. Бұл - адамдардың бірнеше ұрпақ бойы бұлттарды пайда етіп, өзгертіп келе жатқанының дәлелі. Кейде кемелердің іздері көрінетін болса да, зерттеушілер бұлттардан келетін инфрақызыл сәулелерді сканерлейді. Бұл толқын ұзындығында көптеген кеме жолдары айналадағы ластанбаған бұлттардан ажыратуға болатын жарқын сызықтар ретінде көрінеді. Бұлт-құбырлар ауаға қарағанда көбірек күн сәулесін шашыратады. Кәдімгі бұлттармен салыстырғанда, кеме жолдарының ауа көлеміне шаққандағы су тамшыларының саны екі еседен астам, тамшылардың радиусы шамамен алты пайызға азаяды және ауа көлеміне шаққандағы сұйық судың жалпы көлемі екі есеге артады. Басқаша айтқанда, бұлт-будың кемеден ағып кетуі бұлттардың суды көбірек ұстауына себеп болады. Әдетте, жаңбыр бұлт түбі қатып, ауырлық күші оларды жерге тарта алатын мөлшерге жеткенде пайда болады. Алайда кеме жолдарының ішінде бұлттар ұшып бара жатқанда, тамшылар өте кішкентай болып, олар бір-бірімен араласып, қашып кету үшін қажетті мөлшерге жетуі мүмкін емес. Бұлттардан жаңбыр жаумайды, сондықтан бұлттардағы судың мөлшері артады. Бұл бұлтты жарқыратып, күн сәулесінің әсерін, әсіресе инфрақызыл спектрдің жақын бөлігінде, көбірек көрсетеді. 2006-2009 жылдар аралығында бірнеше жүздеген кеме жолдарын спутниктік бақылаудан алынған жаңалықтар шамамен 25% -дың қоршаған ластанбаған бұлттарға қарағанда төмен бұлт альбедосы (рефлективтілігі) бар екенін көрсетті. Бұл кеменің көмескілік жолдары, аэрозоль тұмсығының қатты қысуына қарамастан, судың айтарлықтай аз болуына ұмтылды. Бұлт үстіне ауа жеткілікті түрде құрғақ болған кезде кеме жолдарының көмескілігі пайда болады деп болжанады. Ластанған бұлттардағы кішігірім тамшылар бұлттардың шаңырақтарының булануын және ағып кетуін арттырады. Осылайша ластанған бұлттар үстіндегі құрғақ ауаның көбірек бөлігін жұтып, құрғақ метеорологиялық жағдайларда оларды қатты буландыруға және жұқаруға әкеледі. Ылғалды/тұрақсыз атмосферада сіңіру әсері аз болады және кеменің ластаушы заттары бұлттардың қалыңдауына және альбедоның артуына әкеледі. Кемелердің шығарындыларын азайту стратегиясының бір бөлігі ретінде Халықаралық теңіз ұйымы 2020 жылы жанармайдың күкірт құрамын 86% -ға азайтуды талап ететін әлемдік стандартты енгізді. NASA зерттеуі кеме жолдарының жиілігі 2020 жылғы әлемдік стандарттарға байланысты онжылдықтардағы ең төменгі деңгейге дейін төмендегенін, ал COVID 19 пандемиясына байланысты сауданың бұзылуына байланысты төмен деңгейде екенін анықтады.