Кіріспе
Британдық сәулетші (1874-1948) Сэр Чарльз Герберт Райли (4 наурыз 1874 - 2 ақпан 1948) - ағылшын сәулетшісі және мұғалімі. Лондондағы екі сәулет практикасында оқығаннан кейін ол 1900 жылы Лондон университетінде жартылай оқытушылық қызмет атқарды, ал 1904 жылдан 1933 жылға дейін Ливерпуль университетінің сәулет мектебін басқарды, ол оның басшылығымен әлемге әйгілі болды. Ол архитекторларды университеттерде оқытуды ескі шеберлік жүйесіне балама ретінде негізінен өз үлесімен қосты. Рейли онжылдықтар бойы британдық сәулет өнерінде басымдықты иеленген Викториялық неоготика стиліне қарсы болған. Оның үстемдігі сонымен қатар Ұлыбританиядағы Өнер және қолөнер және Югендстиль қозғалыстарының қысқаша танымалдылығын аяқтады, бұл оған соңғылардың өкілі Чарльз Ренни Маккинтоштың жаулығын әкелді. Көптеген жылдар бойы Райли американдық сәулет өнерінің дамуына қатты әсер еткен неоклассицизмнің бір түрін жақтырады. Кейіннен ол модернистік қозғалыстың және әлеуметтік және эстетикалық жақсарту үшін қала құрылысы қағидаларын қабылдады. Архитектор ретінде Райли бірнеше танымал ғимараттарға жауапты болды. Оның британдық сәулетке әсері оның шәкірттерінің, соның ішінде Герберт Роуз, Лайонел Бадден, Уильям Холфорд және Максвелл Фрайдың жұмыстары арқылы болды. Оның студенттері арасында болашақ сәулет профессоры және Ұлыбритания, Канада және Австралиядағы сәулет колледждерінің басшылары болды; ғимараттар Рейлидің оқушыларынан бүкіл Британ империясы мен одан тыс жерлерде тапсырыспен жасалды.
Sir Charles Herbert Reilly (4 March 1874 – 2 February 1948) was an English architect and teacher. After training in two architectural practices in London he took up a part time lectureship at the University of London in 1900, and from 1904 to 1933 he headed the University of Liverpool School of Architecture, which became world famous under his leadership. He was largely responsible for establishing university training of architects as an alternative to the old system of apprenticeship. Reilly was a strong and effective opponent of the Victorian Neo Gothic style, which had dominated British architecture for decades. His dominance also ended the briefer popularity of the Arts and Crafts and Jugendstil movements in Britain, earning him the enmity of Charles Rennie Mackintosh, an exponent of the latter. For many years Reilly favoured a form of Neo Classicism strongly influenced by developments in American architecture. Later in his career, he embraced the principles of the modernist movement, and of town planning for social and aesthetic improvement. As a practising architect, Reilly was responsible for few well known buildings. His influence on British architecture came through the work of his pupils, who included Herbert Rowse, Lionel Budden, William Holford and Maxwell Fry. Among his students were future professors of architecture and heads of architectural colleges in Britain, Canada and Australia; buildings were commissioned from Reilly pupils throughout the British Empire and beyond.
Алғашқы жылдар
Рейли Лондонның Манор-хаустағы Жеті бауырлас жолда архитектор және геодезист Чарльз Рейлидің (1844-1928) және оның әйелі Эннидің (туған есімі Ми) ұлы болып дүниеге келді. Рейли әлі де өте жас болған кезде, отбасы Вудбери Даунның жанында орналасқан үлкен Регенция кезеңіндегі үйге көшіп барды. Ол тоғыз мен он үш жас аралығында Хоувтегі дайындық мектебінде, содан кейін Лондондағы Мерчант Тейлор мектебінде және Кембридждегі Квинс колледжінде білім алды. Студент кезінде ол Фабиан қоғамының Кембридж бөлімшесін құруға көмектесті; 1898 жылы Райли Британдық сәулетшілер институтының (RIBA) қауымдастығы болды. Ал Рейлиді құрылыс механикасына қарағанда дизайн қызықтыратын. 1902 жылы Райли Лондон университетінің колледжінде сәулет кафедрасына өтінді, бірақ ол сәтсіз өтті. Оның ұсынған дизайны ағылшын неоклассикалық стиліне сай болды, үлкен орталық күмбезбен, Вреннің Сент-Полс дәстүрінде. Байқаудың сарапшылары готика стиліне жетекші экспонент Г. Ф. Бодли мен Норман Шоу болды. Рейллидің дизайны бес адамның соңғы тізімінде орналаспаған сегіз жоғары бағаланған жобаның бірі болды; бұл олардың ішіндегі жалғыз классикалық дизайн болды. Гильс Гилберт Скотттың готикалық дизайны ең көп ұпай жинады, бірақ Райли өзінің мансабының көп бөлігін ортаға салған Ливерпульде ықпалды байланыс орнатты. Архитектураны оқытудың басқа да әдістерін ұсыну мақсатында Ливерпуль университетінің басында 1894 жылы архитектура мамандығы бойынша курстар ашылды. Бірінші профессор Фредерик Мур Симпсон болды, ол Рилли "Викториялық сәтсіздікке ішінара, бірақ жеткіліксіз ем" деп қарастырған Өнер және қолөнер стилі құрылысының жақтаушысы болды. Университеттің негізгі ғимараты, ол жерде Рейли алғашқыда орналасқан, оның bête noir, Waterhouse жобалаған. Рейли оны "кари ұнтағының түсімен шыныланған плиткалар" деп сипаттады. Лейвердің жігерлендіруімен және жомарт қаржылық қолдауымен Рейли университетке Архитектура мектебінде Азаматтық дизайн кафедрасын құруға көндірді. Университет басшылары Рейллидің ұсынысын қабылдады, ол бірінші профессор азаматтық дизайн болуы керек Стенли Адшид, оның классик және досы Белчердің практикасындағы күндерінен. Ливерпуль мектебінің жұмысының маңыздылығы сәулет мамандығы ішінде тез танылды. Рейлли 1906 жылы RIBA сәулет білім беру кеңесінің құрамына шақырылды, ал 1909 жылы RIBA кеңесінің мүшесі болып сайланды. 1911 жылы Райли мен Адшид Норман Шоу мен мүсінші В. Госкомб Джонның Ливерпульдегі Сент-Джордж залының оңтүстік бетін қайта құру жоспарына қарсылық білдірді. Шоу мен Джон жаңадан қайтыс болған король Эдуард VII-ге құрмет көрсету үшін ат үстіндегі мүсіндермен қоршалған кіреберіс сатыларының ұлы жолын орнатуды ұсынды. Рейли бұл жоспарды залдың "таза және өрнекті неоклассикалық тұжырымдамасының" Эдвардтық барокколық бүлінуі деп қарастырды. Викториандық готикадан бас тартылды, ал Чарльз Ренни Маккинтош өзінің шотландтық нұсқасы модерн ескірген деп тапты. Архитектура тарихшысы Гэвин Стамп былай деп жазады: американдық классицизмге, Макким, Мид & Уайт немесе Каррере & Гастингс жасаған үлкен, болаттан жасалған палаццилерге деген құмарлық Маккинтоштың шотландтық "Югендстиль" брендінің сәнін аяқтады, нәтижесінде жеке күйзеліске ұшырады, Хонимен және Кеппимен серіктестігін тоқтатты және туған қаласынан қуылды. 1920 жылдары Глазго сәулет мектебінің бұрынғы студенттері Монреаль немесе Детройт көшелеріне лайықты болатын ірі банктер мен сақтандыру ғимараттарын жобалады". Макинтоштің қарсылығына қарамастан, Райли өзінің стиліне қарағанда басқа стильдегі сәулет жұмыстарында лайықтылықты табуға дайын болды. 1931 жылғы "Қазіргі Британдық сәулетшілерінің өкілі" деген жинақта ол тек Адшид сияқты туысқан рухтарға ғана емес, готиканы қайта жаңғыртушы Уолтер Тэпперге және өнер және қолөнердің қорғаушысы Гай Доуберге тарауларды арнады; басқалар Герберт Бейкер, Бломфилд, Клоу Уильямс Эллис, Эдвин Лютиенс және Скотт болды. "Таймс" әдеби қосымшасында: "Архитекторлардың ерекше қабілеттері олардың жұмыстарында көрсетіліп, көрсетіліп отырғандығы үшін мақтаудың ешқайсысы да тым жоғары бола алмайды" деп жазылған.
In 1898, Reilly became an Associate of the Royal Institute of British Architects (RIBA). Reilly, on the other hand, was more interested in design than in the mechanics of construction. In 1902, Reilly applied unsuccessfully for the chair of architecture at University College, London. His proposed design was in the English Neo Classical style, with a large central dome in the tradition of Wren's St Paul's. The assessors of the competition were G F Bodley, a leading exponent of the Gothic style, and Norman Shaw. Reilly's design was one of eight highly commended entries that failed to gain inclusion in the final shortlist of five; it was the only classical design among them. Giles Gilbert Scott's Gothic design was the eventual winner, but Reilly had made influential contacts in Liverpool, where much of his career came to be centred. In an attempt to offer an alternative route into the profession, the University College of Liverpool, the forerunner of Liverpool University, set up a degree course in architecture in 1894. The first professor was Frederick Moore Simpson, a proponent of the Arts and Crafts style of building, which Reilly regarded as "a partial but insufficient remedy for Victorian failure." The main building of the university, in which Reilly was at first based, was designed by his bête noir, Waterhouse. Reilly described it as having "glazed tiles the colour of curry powder".|group= n
With Lever's encouragement and generous financial backing, Reilly persuaded the University to establish a Department of Civic Design within the School of Architecture. The University authorities accepted Reilly's recommendation that the first Professor of Civic Design should be Stanley Adshead, a fellow classicist and friend from his days in Belcher's practice. The importance of the work of the Liverpool School was quickly recognised within the architectural profession. Reilly was invited to join the RIBA's Board of Architectural Education in 1906, and he was elected to the Council of the RIBA in 1909. In 1911, Reilly and Adshead led the opposition to a plan by Norman Shaw and the sculptor W Goscombe John to remodel the south front of St George's Hall in Liverpool. Shaw and John proposed to install a grandiose flight of entrance steps, flanked by equestrian statues in tribute to the recently dead King Edward VII. Reilly regarded the plan as an Edwardian Baroque subversion of the hall's "pure and sublime neo classical concept".|
Fashion in British architecture changed rapidly in the first quarter of the 20th century. Victorian Gothic was rejected, and Charles Rennie Mackintosh found his Scottish version of Art Nouveau outmoded. The architectural historian Gavin Stamp writes:
blockquote|[A] taste for American classicism, for grand, steel framed palazzi by McKim, Mead & White or Carrere & Hastings, brought the fashion for Mackintosh's own Scottish brand of the Jugendstil to an end, resulting in personal collapse, the termination of his partnership with Honeyman and Keppie, and exile from his native city. By the 1920s, former students of the Glasgow School of Architecture were designing large banks and insurance buildings which would have been suitable for the streets of Montreal or Detroit." Despite Mackintosh's animadversions, Reilly was willing to find merit in architectural work of other styles than his own. In a 1931 volume, Representative British Architects of the Present Day, he devoted chapters not only to kindred spirits such as Adshead, but to a Gothic revivalist, Walter Tapper, and an Arts and Crafts advocate, Guy Dawber; others included were Herbert Baker, Blomfield, Clough Williams Ellis, Edwin Lutyens, and Scott. The Times Literary Supplement observed, "No praise can be too high for the way in which the special aptitudes of the particular architects are brought forward and illustrated from their works."
Кейінгі жылдар
1938 жылы The Times Literary Supplement журналының пікірінше, Ливерпуль сәулет мектебі "әлемдегі сәулет білімінің ең маңызды орталығы болуы мүмкін". Кейіннен Рэйли өзінің мансабында классицизмнен аулақ болды. Құрылыс техникасы мен материалдарының жетістігі және қалаларда биік және кең ғимараттардың құрылысы неоклассицизмді орнықты емес етті. Рейллидің шәкірті Максвелл Фрай 1928 жылы Лондондағы үлкен блоқтың болат қаңқасына классикалық тас қаптамалар ілінгенін көріп, қатты қорқып кеткенін еске алды, ол Рейлли кеңесші сәулетші болды. 1931 жылы RIBA вице-президенті болып тағайындалды. 1934 жылы зейнетке шыққаннан кейін Ливерпуль университетінің профессор-эмиритусы болып тағайындалды. 1943 жылы сәулет өнерінің патшалық алтын медалімен марапатталды, ал 1944 жылы рыцарь атағына ие болды. Рейли сәулетші ретінде бірнеше ғимаратқа ғана жауапты болды. Олардың ішінде Лоуэр Роудтағы коттедждер, Порт Санлайт, Левер үшін (1905); Ливерпуль студенттер одағы (1909); Сент Барнаба шіркеуі, Шеклвелл, Лондон (1909); және Аккрингтондағы (1920) және Дурхэмдегі (1928) соғыс мемориалдары. Осылардың ішінде Райллидің кәсіби әріптестері Студенттер одағының ғимаратын оның ең ерекше жұмысы деп санайды.