Кіріспе

Британдық сәулетші (1874-1948) Сэр Чарльз Герберт Райли (4 наурыз 1874 - 2 ақпан 1948) - ағылшын сәулетшісі және мұғалімі. Лондондағы екі сәулет практикасында оқығаннан кейін ол 1900 жылы Лондон университетінде жартылай оқытушылық қызмет атқарды, ал 1904 жылдан 1933 жылға дейін Ливерпуль университетінің сәулет мектебін басқарды, ол оның басшылығымен әлемге әйгілі болды. Ол архитекторларды университеттерде оқытуды ескі шеберлік жүйесіне балама ретінде негізінен өз үлесімен қосты. Рейли онжылдықтар бойы британдық сәулет өнерінде басымдықты иеленген Викториялық неоготика стиліне қарсы болған. Оның үстемдігі сонымен қатар Ұлыбританиядағы Өнер және қолөнер және Югендстиль қозғалыстарының қысқаша танымалдылығын аяқтады, бұл оған соңғылардың өкілі Чарльз Ренни Маккинтоштың жаулығын әкелді. Көптеген жылдар бойы Райли американдық сәулет өнерінің дамуына қатты әсер еткен неоклассицизмнің бір түрін жақтырады. Кейіннен ол модернистік қозғалыстың және әлеуметтік және эстетикалық жақсарту үшін қала құрылысы қағидаларын қабылдады. Архитектор ретінде Райли бірнеше танымал ғимараттарға жауапты болды. Оның британдық сәулетке әсері оның шәкірттерінің, соның ішінде Герберт Роуз, Лайонел Бадден, Уильям Холфорд және Максвелл Фрайдың жұмыстары арқылы болды. Оның студенттері арасында болашақ сәулет профессоры және Ұлыбритания, Канада және Австралиядағы сәулет колледждерінің басшылары болды; ғимараттар Рейлидің оқушыларынан бүкіл Британ империясы мен одан тыс жерлерде тапсырыспен жасалды.

Алғашқы жылдар

Рейли Лондонның Манор-хаустағы Жеті бауырлас жолда архитектор және геодезист Чарльз Рейлидің (1844-1928) және оның әйелі Эннидің (туған есімі Ми) ұлы болып дүниеге келді. Рейли әлі де өте жас болған кезде, отбасы Вудбери Даунның жанында орналасқан үлкен Регенция кезеңіндегі үйге көшіп барды. Ол тоғыз мен он үш жас аралығында Хоувтегі дайындық мектебінде, содан кейін Лондондағы Мерчант Тейлор мектебінде және Кембридждегі Квинс колледжінде білім алды. Студент кезінде ол Фабиан қоғамының Кембридж бөлімшесін құруға көмектесті; 1898 жылы Райли Британдық сәулетшілер институтының (RIBA) қауымдастығы болды. Ал Рейлиді құрылыс механикасына қарағанда дизайн қызықтыратын. 1902 жылы Райли Лондон университетінің колледжінде сәулет кафедрасына өтінді, бірақ ол сәтсіз өтті. Оның ұсынған дизайны ағылшын неоклассикалық стиліне сай болды, үлкен орталық күмбезбен, Вреннің Сент-Полс дәстүрінде. Байқаудың сарапшылары готика стиліне жетекші экспонент Г. Ф. Бодли мен Норман Шоу болды. Рейллидің дизайны бес адамның соңғы тізімінде орналаспаған сегіз жоғары бағаланған жобаның бірі болды; бұл олардың ішіндегі жалғыз классикалық дизайн болды. Гильс Гилберт Скотттың готикалық дизайны ең көп ұпай жинады, бірақ Райли өзінің мансабының көп бөлігін ортаға салған Ливерпульде ықпалды байланыс орнатты. Архитектураны оқытудың басқа да әдістерін ұсыну мақсатында Ливерпуль университетінің басында 1894 жылы архитектура мамандығы бойынша курстар ашылды. Бірінші профессор Фредерик Мур Симпсон болды, ол Рилли "Викториялық сәтсіздікке ішінара, бірақ жеткіліксіз ем" деп қарастырған Өнер және қолөнер стилі құрылысының жақтаушысы болды. Университеттің негізгі ғимараты, ол жерде Рейли алғашқыда орналасқан, оның bête noir, Waterhouse жобалаған. Рейли оны "кари ұнтағының түсімен шыныланған плиткалар" деп сипаттады. Лейвердің жігерлендіруімен және жомарт қаржылық қолдауымен Рейли университетке Архитектура мектебінде Азаматтық дизайн кафедрасын құруға көндірді. Университет басшылары Рейллидің ұсынысын қабылдады, ол бірінші профессор азаматтық дизайн болуы керек Стенли Адшид, оның классик және досы Белчердің практикасындағы күндерінен. Ливерпуль мектебінің жұмысының маңыздылығы сәулет мамандығы ішінде тез танылды. Рейлли 1906 жылы RIBA сәулет білім беру кеңесінің құрамына шақырылды, ал 1909 жылы RIBA кеңесінің мүшесі болып сайланды. 1911 жылы Райли мен Адшид Норман Шоу мен мүсінші В. Госкомб Джонның Ливерпульдегі Сент-Джордж залының оңтүстік бетін қайта құру жоспарына қарсылық білдірді. Шоу мен Джон жаңадан қайтыс болған король Эдуард VII-ге құрмет көрсету үшін ат үстіндегі мүсіндермен қоршалған кіреберіс сатыларының ұлы жолын орнатуды ұсынды. Рейли бұл жоспарды залдың "таза және өрнекті неоклассикалық тұжырымдамасының" Эдвардтық барокколық бүлінуі деп қарастырды. Викториандық готикадан бас тартылды, ал Чарльз Ренни Маккинтош өзінің шотландтық нұсқасы модерн ескірген деп тапты. Архитектура тарихшысы Гэвин Стамп былай деп жазады: американдық классицизмге, Макким, Мид & Уайт немесе Каррере & Гастингс жасаған үлкен, болаттан жасалған палаццилерге деген құмарлық Маккинтоштың шотландтық "Югендстиль" брендінің сәнін аяқтады, нәтижесінде жеке күйзеліске ұшырады, Хонимен және Кеппимен серіктестігін тоқтатты және туған қаласынан қуылды. 1920 жылдары Глазго сәулет мектебінің бұрынғы студенттері Монреаль немесе Детройт көшелеріне лайықты болатын ірі банктер мен сақтандыру ғимараттарын жобалады". Макинтоштің қарсылығына қарамастан, Райли өзінің стиліне қарағанда басқа стильдегі сәулет жұмыстарында лайықтылықты табуға дайын болды. 1931 жылғы "Қазіргі Британдық сәулетшілерінің өкілі" деген жинақта ол тек Адшид сияқты туысқан рухтарға ғана емес, готиканы қайта жаңғыртушы Уолтер Тэпперге және өнер және қолөнердің қорғаушысы Гай Доуберге тарауларды арнады; басқалар Герберт Бейкер, Бломфилд, Клоу Уильямс Эллис, Эдвин Лютиенс және Скотт болды. "Таймс" әдеби қосымшасында: "Архитекторлардың ерекше қабілеттері олардың жұмыстарында көрсетіліп, көрсетіліп отырғандығы үшін мақтаудың ешқайсысы да тым жоғары бола алмайды" деп жазылған.

Кейінгі жылдар

1938 жылы The Times Literary Supplement журналының пікірінше, Ливерпуль сәулет мектебі "әлемдегі сәулет білімінің ең маңызды орталығы болуы мүмкін". Кейіннен Рэйли өзінің мансабында классицизмнен аулақ болды. Құрылыс техникасы мен материалдарының жетістігі және қалаларда биік және кең ғимараттардың құрылысы неоклассицизмді орнықты емес етті. Рейллидің шәкірті Максвелл Фрай 1928 жылы Лондондағы үлкен блоқтың болат қаңқасына классикалық тас қаптамалар ілінгенін көріп, қатты қорқып кеткенін еске алды, ол Рейлли кеңесші сәулетші болды. 1931 жылы RIBA вице-президенті болып тағайындалды. 1934 жылы зейнетке шыққаннан кейін Ливерпуль университетінің профессор-эмиритусы болып тағайындалды. 1943 жылы сәулет өнерінің патшалық алтын медалімен марапатталды, ал 1944 жылы рыцарь атағына ие болды. Рейли сәулетші ретінде бірнеше ғимаратқа ғана жауапты болды. Олардың ішінде Лоуэр Роудтағы коттедждер, Порт Санлайт, Левер үшін (1905); Ливерпуль студенттер одағы (1909); Сент Барнаба шіркеуі, Шеклвелл, Лондон (1909); және Аккрингтондағы (1920) және Дурхэмдегі (1928) соғыс мемориалдары. Осылардың ішінде Райллидің кәсіби әріптестері Студенттер одағының ғимаратын оның ең ерекше жұмысы деп санайды.